W 1965 roku Państwowe Muzeum na Majdanku zorganizowało konkurs na wspomnienia z obozu, które wygrała właśnie ta książka. Wstrząsające wspomnienia obozowej lekarki dają czytelnikom wzgląd do brutalnych realiów obozowych, w których znajdowało się miejsce na empatię i bezinteresowną pomoc. "Gdy myśli do Majdanka wracają" Stefanii Perzanowskiej to jedna z ważniejszych książek na temat Majdanka.
W listopadzie 1942 roku Stefania Perzanowska, która była wówczas lekarką internistką, została aresztowana przez Gestapo. Przyczyną aresztowania była działalność w ruchu oporu, a skutkiem dwumiesięczny pobyt w radomskim więzieniu, a później transport do obozu koncentracyjnego w Lublinie, który był powszechnie znany jako Majdanek. Jej rola w obozie wciąż pozostaje nie do przecenienia, tym bardziej że nie tylko leczyła chore więźniarki, ale również ukrywała przed Niemcami kobiety, które nie były w stanie pracować i zdobywała dla nich lekarstwa. W ten sposób przyczyniła się do uratowania wielu istnień.
W publikacji znajdują się również oryginalne maszynopisy, a także obozowe grypsy i fotografie rodzinne, które nie były wcześniej publikowane.
Wypowiedź Stefanii Perzanowskiej w audycji radiowej w Radiu Lublin
[…] kiedy byłam na zjeździe lekarzy, byłych więźniów obozowych w Warszawie, na zakończenie […] wiceminister Rusinek powiedział: "Pamiętajcie, że przecież wy jesteście jedynymi, żywymi świadkami tamtych czasów i tamtych zbrodni i to, co napisaliście, i to, co napiszecie, pozostanie na zawsze dokumentem historycznym. Prawda historyczna musi być udokumentowana waszym pisaniem". Chyba w tym właśnie powiedzeniu kryje się i cała racja, i cały sens, i cała geneza mojej książki. I chyba nie tylko mojej, ale także i wielu książek o obozie.
O autorce
Stefania Perzanowska była polską lekarką oraz działaczką społeczną urodzoną w pod koniec XIX wieku. Jako lekarka brała udział zarówno w pierwszej, jak i w drugiej wojnie światowej. Po 1945 roku bezpłatnie pomagała byłym więźniom oraz ich rodzinom, a także publikowała artykuły na temat obozów koncentracyjnych.
Jaką formę literacką przyjmuje książka "Gdy myśli do Majdanka wracają"?
Książka jest osobistym pamiętnikiem lekarki, stanowiącym dokumentację historyczną z czasów jej uwięzienia w obozie na Majdanku. Tekst ma charakter wspomnieniowy i koncentruje się na faktach oraz pracy medycznej w ekstremalnych warunkach. Publikacja łączy cechy literatury faktu z profesjonalnym spojrzeniem internistki na losy więźniów. Jest to drugie wydanie, które zostało rzetelnie przygotowane na podstawie autorskiego maszynopisu.
Czy w tej publikacji znajdę materiały archiwalne, których nie było w pierwszym wydaniu?
Tak, niniejsze wydanie zostało wzbogacone o niepublikowane wcześniej grypsy obozowe oraz prywatne fotografie rodzinne Stefanii Perzanowskiej. Materiał ten pozwala czytelnikowi na głębsze zrozumienie osobistej perspektywy autorki oraz jej relacji z bliskimi. Treść główna została również zweryfikowana i porównana z oryginalnym maszynopisem, co zapewnia najwyższą zgodność z pierwotnym zamysłem autorki. Dodatki te czynią tę edycję unikalnym źródłem wiedzy historycznej.
Kim była autorka i jakie miała doświadczenie medyczne w obozie na Majdanku?
Stefania Perzanowska była lekarką internistką i więźniarką, która założyła i prowadziła szpital żeński w obozie KL Lublin. Dzięki swojemu wykształceniu medycznemu uzyskanemu na Uniwersytecie Warszawskim niosła profesjonalną pomoc chorym kobietom w nieludzkich warunkach. Jej działalność obejmowała nie tylko leczenie, ale również potajemne zdobywanie leków i ratowanie więźniarek przed selekcją. Po wojnie kontynuowała misję, lecząc bezpłatnie byłych więźniów i badając syndrom poobozowy.
Czy ta książka jest odpowiednia dla osób szukających lekkiej literatury o tematyce wojennej?
Publikacja ta nie jest odpowiednia dla czytelników poszukujących beletryzowanych, lekkich opowieści wojennych ze względu na swój surowy i dokumentalny charakter. Książka zawiera opisy brutalnej rzeczywistości obozowej oraz trudnych realiów pracy szpitalnej w KL Lublin. Przeznaczona jest przede wszystkim dla osób zainteresowanych rzetelną historią medycyny w obozach oraz autentycznymi świadectwami ocalałych. Z uwagi na ciężką tematykę, odradza się ją osobom o dużej wrażliwości na opisy cierpienia i zbrodni wojennych.
Na ile wiarygodne są opisywane w tej książce wydarzenia medyczne i obozowe?
Wydarzenia opisane w książce posiadają najwyższy stopień wiarygodności, co potwierdza patronat merytoryczny Państwowego Muzeum na Majdanku. Autorka spisywała swoje wspomnienia jako bezpośredni świadek i uczestnik opisywanych zdarzeń, pełniąc kluczową funkcję w obozowej hierarchii medycznej. Relacja ta jest uznawana za ważny dokument historyczny, który służył jako podstawa do badań nad funkcjonowaniem szpitali obozowych. Każdy fragment tekstu odzwierciedla faktyczne doświadczenia lekarki walczącej o życie pacjentek w KL Lublin.
