Fałszywi bohaterowie. Dziesięć kontrowersyjnych postaci, które niesłusznie podziwiamy

Bohater to kategoria bardzo szeroka i mieszcząca w sobie ludzi niekiedy całkowicie od siebie różniących się. Jedno co mają wspólnego to wyróżnienie się spośród innych, pójście dalej niż inni, odważniejsi, pomagający w sytuacji gdzie inni robią krok w tył. Zapisują się w pamięci ogółu, bywa, że i mas, ale czy są ku temu powody?

Wynoszenie na podium, zabetonowanie wizerunku, by powstał pomnik ze spiżu i jedna, słuszna, perspektywa na osiągnięcie lub jego liczbę mnogą. Bohater bądź bohaterka nie zmieniają się przez lata, a jedynie osiada na nich coraz większa patyna, jak zaciera szczegóły i pozostaje jedynie zarys. Ten, kto zabiera się za zdarcie nie tylko jej, lecz i odbrązowienie postaci ma przed sobą wcale nie tak łatwe zadanie, zwłaszcza jeżeli zabiera się za to solidnie czyli od samych korzeni. Otto English nie rzuca oskarżeń i nie tyle podważa autorytety co rzuca na nie mocniejsze światło, w jakim zaczynami zauważać detale do tej pory nie zawsze ukryte, lecz jakoś pomijane. „Fałszywi bohaterowie. Dziesięć kontrowersyjnych postaci, które niesłusznie podziwiamy” to nie zbiór na nowo napisanych biografii, a spojrzenie głębiej i dalej na ludzi postawionych na piedestale lub tych, którzy sami na niego wspięli się. Cierpliwe skuwanie dekad obiegowych opinii, wygładzonych informacji i zwrócenie uwagi na niewygodne fakty okazuje się fascynującą lekturą. Nie brak w niej trudnych pytań, obalania mitów, ale nie siłą a słowami, opartymi o wiedzę. Autor nie stawia na agresywną konfrontację, brutalnego niszczenia portretów, stawia bardziej na ich uzupełnienie albo na zdrapanie warstwy naleciałości, upiększeń, tak by dotrzeć do oryginału. Dziesięć postaci z różnych dziedzin życia, które w ostatnich dziesięcioleciach zyskało miano bohaterów, czy zasłużenie? Na to pytanie tak naprawdę sami czytelnicy udzielają sobie odpowiedzi i to niejednokrotnie. Wpierw jeszcze przed przeczytaniem książki, a później co najmniej kilkukrotnie w trakcie czytania każdego rozdziału. Otto English nie przekonuje na siłę, nie stawia na kontrastowość, a na fakty, lecz również nie zapomina o dziedzictwie oraz skutkach działalności każdej z osób, resztę pozostawiając czytającym. Czy warto sięgnąć po ten tytuł? Oczywiście, bo każdy ma prawo weryfikacji punktu spojrzenia na otaczającą rzeczywistość oraz swojej opinii, a takie pozycje pomagają nam kształtować własne zdanie.

55/52/2026

"Fałszywi bohaterowie. Dziesięć kontrowersyjnych postaci, które niesłusznie podziwiamy" Otto English Feeria #recenzja #współpracabarterowa #współpracarecenzencka

Ciemna strona księżyca

"Każdy człowiek jest bohaterem innej historii, z których wiele nie zostało opowiedzianych"*

Otto English podejmuje kontrowersyjny temat i wkracza na grząski grunt demaskowania dziesięciu postaci z historii, które, jak się okazuje prócz jasnej strony, skrywają także tę ciemną.

Autor w każdym rozdziale bierze na warsztat daną postać i pokazuje, że jej bohaterstwo, dokonania, czyny skrywają niejednokrotnie rzeczy, o których nie słyszeliśmy, bądź słyszeliśmy, ale wygodniej było nam przymknąć na nie oczy.

Autor ma tendencje do dodawania w każdym z rozdziałów wątków pobocznych, które stanowią kontrapunkt do prezentowanej postaci. Przyznam, że informacje, które serwuje nam autor są sporymi skazami na wizerunkach postaci, które jak się okazuje świat na wyrost wynosił na piedestał, chcąc pamiętać tylko o dobrych rzeczach, usuwając w cień te złe. Książka jest zdecydowanie obrazoburcza i potrafi zszokować.

Główną tezą publikacji jest to, że historia często tworzy bohaterów, którzy w rzeczywistości byli dużo mniej idealni, niż się wydaje. I myślę, że w odniesieniu do tych historycznych postaci, które stawiamy sobie i innym za wzór bohaterstwa, warto znać prócz tej jasnej, także i ich ciemną stronę. Bo często jest tak, jak udowadnia to autor tutaj, że ci prawdziwi bohaterzy przez wielkie B, pozostają w cieniu, zapomnieni przez świat, historię, bo po prostu tak było wygodniej, łatwiej, a w blasku fleszy, na piedestale są ci, którzy potrafili robić wokół siebie dużo szumu, umieli w piar, a niejednokrotnie byli zupełnym przeciwieństwem bohatera i wzoru do naśladowania. Przecież i dziś najlepiej sprzedają się i najbardziej zapadają nam w pamięć te osobistości, które są kontrowersyjne.

Z drugiej strony, kto z nas jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci kamieniem, przecież każdy z nas ma dwie strony, tę jasną i ciemną, i każdy z nas jest bohaterem swojego życia, swojej historii, i wiele z nich nie zostało i nie zostanie opowiedzianych, tak jak udowadnia autor w tych wplatanych pobocznych wątkach w rozdziałach. Publikacja ta stawia przed czytelnikiem więc ważne pytanie czym dla każdego z nas jest bohaterstwo, kim jest bohater i czy musi on być nieskazitelny moralnie czy może być po prostu człowiekiem, a żaden człowiek nie jest wszak idealny i nieskazitelny, każdy z nas posiada ciemną stronę księżyca.

Najbardziej zaskoczyły mnie fakty z życia świętej Matki Teresy z Kalkuty i postępowanie Thomasa Midgleya czy Andy'ego Warhola. Są one szokujące i autor dobrze wyczuł pismo nosem, bo przecież kontrowersje i mroczne tajemnice z życia sławnych osób najbardziej się sprzedają i najbardziej przyciągają ludzi spragnionych sensacji, ale myślę, że tak jak świat nie jest czarno-biały, tak nie można przez cień błędów i złych czynów omawianych osób w tej publikacji zapominać o tych dobrych rzeczach, które mają one na swoim koncie. Trzeba podchodzić do tego z odpowiednim dystansem.

A co Wy sądzicie na ten temat? Jaka jest wasza definicja bohatera?

Za egzemplarz do recenzji dziękuję wydawnictwu Feeria.

* "Chata" William Paul Young

„Historia to znacznie więcej niż tylko ciąg schematycznych starć pozytywnych bohaterów z czarnymi charakterami i opowieści o filmowych, heroicznych wyczynach. Sprowadzając ją - co ciągle robimy - do kilku wielkich wydarzeń i dokonań starannie dobranych jednostek, wymazujemy z opowieści wielu innych bohaterów.”

Miałam przyjemność przeczytać ostatnio bardzo ciekawą książkę. Napisana przez brytyjskiego Autora, piszącego pod pseudonimem Otto English, książka - „Fałszywi bohaterowie. Dziesięć kontrowersyjnych postaci, które niesłusznie podziwiamy” zaskoczyła mnie pozytywnie nie tylko konceptem, ale i realizacją.

Jak sam tytuł wskazuje przypatrujemy się 10 postaciom, w większości, dobrze wszystkim znanym - jak Che Guevara, John F.Kennedy, Matka Teresa czy Coco Chanel, które w swoich życiorysach skrywały więcej lub mniej powodów raczej do wstydu niż dumy.

Każdy rozdział, przypisany do danej postaci historycznej, porusza nie tylko jej biografię i to co raczej w niej pozostawało ukryte. Do tego Autor rozprawia się z fenomenem „bohatera” w szerszym kontekście - czy to propagandy, otoczki politycznej, uznania sztuki, czy religijności i nawet monarchii. English nie ogranicza się do pojedynczych postaci. Historii, które przytacza jest wiele - wiele z nich bardzo ciekawych i do tego zawsze jedna - w kontraście do fałszywego bohatera - mało znany, ale prawdziwy bohater z krwi i kości. Autor nie boi się rozwijać swojej narracji i często opowiada Czytelnikowi o kolejnych wydarzeniach, co jak dla mnie jest jedynie na plus, tylko więcej można się dowiedzieć.

Dobrze czytało się tę książkę. Mimo bogatego kontekstu, wielu faktów, wątków i zaskakujących historii, językowo nie przytłaczał. A przy tym parę razy wychodził na wierzch brytyjski humor Autora, sprawiając, że lektura była jeszcze bardziej przyswajalna, choć zaznaczam że do szybkich nie należy. Rzeczywiście dało się odczuć też brytyjskość Autora - szczególnie w rozdziałach o monarchii, czy o bohaterze II wojny światowej, ale nie było to na tyle hermetyczne, aby dla Czytelnika z innego kraju, pozostawało poza sferą zrozumienia.

Jako społeczeństwo lubimy podziwiać. Stąd choćby wspaniałe powodzenie współczesnych infduencerów. Często przymykamy oko na ich niegodne zachowania, przeżywamy dramę, ale potem zapominamy, a w efekcie daną osobę utożsamiamy tylko z tym co dobre. Podobał mi się ten rachunek sumienia naszej zbiorowej pamięci i wyłuszczenie paru „fałszywych bohaterów”.

Polecam!

"Fałszywi bohaterowie. Dziesięć kontrowersyjnych postaci, które niesłusznie podziwiamy" to propozycja, która od pierwszych stron daje jasno do zrozumienia, że nie będzie to kolejna "wygładzona" opowieść o wielkich ludziach.

Kilka rozdziałów szczególnie zapadło mi w pamięć, zwłaszcza te, w których pomnikowe postacie jak np. Matka Teresa czy John Kennedy, okazały się dużo bardziej dwuznaczne, niż dotąd sądziłam. Niektóre fragmenty burzą dotychczasowy obraz bohaterów, do którego byłam przyzwyczajona.

Nie znaczy to jednak, że książka jest pozbawiona wad. Najbardziej odczuwalnym mankamentem, przynajmniej w moim odbiorze, są dość częste dygresje. Autor ma wyraźną skłonność do rozwijania wątków pobocznych, które momentami odbiegają znacząco od głównego tematu rozdziału. O ile niektóre z nich rzeczywiście wzbogacają kontekst, o tyle inne sprawiają wrażenie sztucznego wydłużania narracji. Kilka razy łapałam się na tym, że chciałabym wrócić do sedna opowieści, zamiast śledzić kolejne dykteryjki.

Mimo to trudno odmówić tej książce wciągającego charakteru. To lektura, która zmusza do myślenia, prowokuje do przewartościowania dotychczasowych opinii o ikonach sprzed lat. Po jej przeczytaniu naprawdę zaczyna się inaczej patrzeć na pojęcie "bohatera" i zastanawiać, ile w nim prawdy, a ile wykreowanej narracji.

Podsumowując, "Fałszywi bohaterowie" to bardzo udana, choć niepozbawiona potknięć książka. Czytałam ją z wyraźną przyjemnością i jeszcze większym zainteresowaniem, nawet jeśli momentami nużyły mnie jej fragmenty. Zdziwiła mnie też dość skromna bibliografia tej książki, zwłaszcza biorąc pod uwagę podejmowaną tematykę (może to świadczyć o tym, że autor nie do końca zgłębił temat lub zwyczajnie "dobierał źródła" pod własną tezę).

Jeśli jednak szukasz czegoś innego niż standardowej biografii, książki, która podważa utarte schematy i nie boi się niewygodnych pytań, to warto po nią sięgnąć