"Mieli nas za opętanych". Historie nadużyć egzorcystów

Tam, gdzie kończy się sacrum, a zaczyna tortura – tak można by w jednym zdaniu napisać o tej książce. Czytając reportaż „Mieli nas za opętanych”, odnosi się wrażenie, że uczestniczy się w procesie zdejmowania grubej, zakurzonej kurtyny. Szymon Piegza nie poszedł drogą sensacji, którą tak łatwo sprzedać w temacie egzorcyzmów. Zamiast tego, wybrał drogę znacznie trudniejszą i bardziej bolesną: skupił się na fizyczności i psychice tych, którzy z „seansów” wyszli jako strzępy ludzi.

To, co w tej książce uderza najmocniej, to opis totalnej bezbronności. Piegza dokumentuje sytuacje, w których wiara staje się pretekstem do zawieszenia podstawowych praw człowieka. Kiedy czytamy o kobiecie krępowanej pasami przez wiele godzin, która w wyniku traumy i fizycznego wycieńczenia traci władzę w nogach, przestajemy myśleć o teologii. Zaczynamy myśleć o paragrafach.

Autor wyciąga na światło dzienne porażającą niekompetencję osób mianowanych na egzorcystów. Najbardziej tragicznym przykładem jest historia Agnieszki. To moment, w którym reportaż staje się niemal aktem oskarżenia – pokazuje bowiem, jak duchowa fiksacja potrafi zaślepić na oczywiste sygnały biologiczne. Pomylenie nowotworu z demonem to nie jest błąd w sztuce modlitwy. To tragiczne w skutkach zaniechanie, które odebrało chorej prawo do godnego leczenia.

Szymon Piegza analizuje strukturę, która pozwala na istnienie takich „wysp bezprawia”. W Polsce funkcja egzorcysty wiąże się z ogromnym kredytem zaufania społecznego, który – jak udowadnia autor – bywa nadużywany w sposób bezwzględny. Książka ujawnia brak jakichkolwiek bezpieczników. Jeśli kapłan uzna, że leki psychotropowe blokują działanie sfery duchowej, ofiara zostaje pozbawiona jedynej realnej ochrony, jaką daje współczesna medycyna.

Styl autora jest oszczędny, momentami wręcz chłodny, co stanowi doskonałą przeciwwagę dla gorących emocji zawartych w relacjach świadków. Autor nie musi oceniać – on pozwala, by fakty mówiły same za siebie. To reportaż o strachu, który paraliżuje nie tylko ofiary, ale i otoczenie, pozwalając na kontynuowanie przemocy pod płaszczem rytuału.

„Mieli nas za opętanych” to książka, która powinna stać się obowiązkowym punktem odniesienia w debacie o relacjach Państwo-Kościół oraz o granicach wolności religijnej. Piegza udowadnia, że tam, gdzie brakuje transparentności i zewnętrznego nadzoru, zawsze pojawia się pole do sadyzmu i manipulacji.

To lektura dla ludzi o mocnych nerwach, ale i o dużej wrażliwości. Nie jest to książka przeciwko religii, ale przeciwko bezkarności budowanej na ludzkim nieszczęściu. Piegza przywraca godność swoim bohaterom, bo pozwala im w końcu opowiedzieć swoją wersję wydarzeń – bez cenzury, bez wstydu i bez narzuconej narracji o „zbawiennym cierpieniu”. To jedna z tych pozycji, po których odłożeniu na półkę, świat wydaje się nieco inny, a nasza czujność na krzywdę drugiego człowieka znacząco wzra

Książka bezkompromisowa, wstrząsająca i ukazująca mroczne kulisy praktyk egzorcystów, o których raczej się nie mówi, to i świadomość ludzka jest marginalna. Autor obnaża system, który latami przekraczał ramy okrucieństwa, upokorzenia i manipulacji, a to wszystko robione w sposób bezrefleksyjny pod przykrywką walki ze złem.

Autor pokusił się o rekonstrukcje historii osób, które trafiły „pod skrzydła” tych niosących pomoc, będąc przy tym przekonanymi o własnej nieomylności. Każda historia to kolejna warstwa emocjonalnego ciężaru, jednak wspólnym mianownikiem każdej jest dramat jednostki.

Same opisy „rytuałów” miały w sobie coś z osaczenia psychicznego, którego następstwem w mojej opinii były tortury, a ludzie byli traktowane jak „kukły”. Najbardziej uderzające było jednak to, że tutaj nie trzeba było jakkolwiek koloryzować, bo same fakty są przerażające, bolesne i absolutnie oburzające.

Historie ofiar tego bezrefleksyjnego systemu są boleśnie prawdziwe, surowe, ociekające wstydem i poczuciem winy i przyznaje szczerze, że mnie te fragmenty przeczołgały emocjonalnie okrutnie. To wszystko pokazuje obraz tego jak instytucja kościoła stworzyła „szarą strefę”, gdzie egzorcysta był osoba decydująca o wszystkim bez procedur, nadzoru a często i edukacji.

Autor nie mierzy jednak bezpośrednio w kościół, a bardzo precyzyjnie wskazuje nadużycia i wypaczenia, ukazuje konkretne mechanizmy, które formowały patologie, która bazuje na ludzkim strachu i niewiedzy.
Książka jest trudna, jednak potrzebna, nastawia pytania, które już dawno powinny paść, a latami były lekceważone, ponieważ w tym systemie przemoc i duchowość przenikają się wykorzystując osoby słabsze, będące w kryzysie psychicznym, czy emocjonalnym.

Mam nadzieję, że ta książka przebije się szeroko do świadomości społecznej, a może i kościelnej, bo sprzeciw wobec okrutnych praktyk powinien być powszechny i dosadny. To silny głos tych, którzy powinni być wysłuchani, tak by inni nie musieli przechodzić piekła.

Witam Was bardzo serdecznie moi drodzy książkomaniacy. Co sądzicie o książkach, reportażach w których porusza się temat nadużyć księży wobec zwykłych ludzi?

Tutaj mamy taki przykład, który pokazuje nam manipulacje jakie stosują księża egzorcyści tylko po to żeby wmówić osobie, która potrzebuje pomocy, że została opętana przez złego ducha. Tylko dlatego, że ubierała się na czarno, słuchała ciężkiej muzyki, czytała książki o Harrym Potterze, wyznawała zasadę feng shui, ćwiczyła wschodnie sztuki walki. To tylko ułamek zachowań, które kwalifikowały się do odprawienia egzorcyzmów niekiedy bardzo brutalnych i niejednokrotnie prowadzących do prób samobójczych ofiar takowych praktyk.

Zdaję sobie sprawę, że będzie tyle samo zwolenników co i przeciwników tej książki ale warto ją przeczytać żeby mieć szansę poznać uczucia osób które przetrwały tę trudną próbę w walce o własne życie, a brak kontroli zwierzchników nad całym procederem niejednokrotnie doprowadzał do ogromnych ludzkich tragedii.

Ile cierpienia da się usprawiedliwić słowami „to dla twojego dobra”?

Książka, która nie daje komfortu czytania. Każda kolejna strona odbiera złudzenia, a cisza po odłożeniu jej na bok jest gęsta i niewygodna. Autor wchodzi w przestrzeń, gdzie cierpienie zostało nazwane opętaniem, a przemoc koniecznością. To świat, w którym strach ma twarz autorytetu, a granica między duchowością a okrucieństwem dawno została zatarta.

Reportaż budują przede wszystkim głosy ofiar. Ludzi złamanych fizycznie i psychicznie przez praktyki, które miały ich „oczyścić”. Ich historie są pozbawione sensacyjnego tonu, a przez to jeszcze bardziej przerażające. Ciała unieruchamiane, krzyki, ból interpretowany jako dowód działania sił nieczystych. Książka pokazuje, jak łatwo w chwili kryzysu odebrać człowiekowi podmiotowość i wmówić mu, że jego cierpienie jest winą jego samego.

Największą siłą tej opowieści jest chłód narracji. Autor nie feruje wyroków, nie podsyca emocji, nie szuka taniej prowokacji. Zamiast tego precyzyjnie rekonstruuje wydarzenia, oddzielając wiarę od nadużycia, intencje od skutków. W tym spokoju jest coś druzgocącego, bo im mniej komentarza, tym wyraźniej widać skalę systemowej bezradności i braku kontroli nad tym, co dzieje się w zamkniętych, „świętych” przestrzeniach.

Reportaż, który nie zostawia miejsca na obojętność. Zmusza do zadania pytań o odpowiedzialność, granice władzy i cenę milczenia. Po tej lekturze trudno mówić o opętaniu bez myślenia o krzywdzie. Trudno wierzyć w demony, gdy tak wyraźnie widać, że najwięcej zła potrafi wyrządzić człowiek przekonany, że stoi po stronie dobra.

„Mieli nas za opętanych. Historie nadużyć egzorcystów” Szymona Piegzy to wstrząsająca książka reporterska, która z ogromną precyzją i empatią odsłania historie ludzi skrzywdzonych przez osoby, które miały nieść pomoc. To nie jest opowieść o wierze ani jej krytyka, ale o nadużyciach, manipulacji i dramatach, które przez lata pozostawały w cieniu.

Autor prowadzi czytelnika przez historie kilku bohaterów – Natalii, Agnieszki, Pawła i innych osób, które w różnym momencie swojego życia trafiły pod „opiekę” egzorcystów. Każda z tych opowieści to osobny dramat, ale wszystkie łączy jedno: bezradność ofiar i niemal całkowity brak kontroli nad tym, co dzieje się w przestrzeni uznawanej za duchową praktykę. Natalia, która godzinami była unieruchamiana i pozbawiana podstawowych praw. Agnieszka, której „wizje” okazały się objawem nowotworu, a nie rzekomego opętania. Paweł, były ksiądz, który w obsesyjnym poszukiwaniu zła prawie zatracił siebie. Piegza opisuje te losy z ogromnym szacunkiem – nie ocenia ofiar, nie upraszcza, nie koloryzuje. Pozwala im mówić.

To, co najmocniej wybrzmiewa w książce, to emocje – zarówno te zapisane w historiach, jak i te, które towarzyszą czytelnikowi. Jest tu lęk, poczucie uwięzienia, dezorientacja, ból i upokorzenie. Ale jest też gniew, kiedy widzimy, jak łatwo kilka osób może przekroczyć granice, zanim ktokolwiek zareaguje. Czytelnik odczuwa narastającą niesprawiedliwość, a momentami wręcz niedowierzanie, że takie praktyki mogły odbywać się bez jakiejkolwiek kontroli. To emocjonalny ciężar, który długo zostaje w pamięci.

Pod względem gatunkowym książka jest solidnym reportażem śledczym – rzetelnym, udokumentowanym, opartym na rozmowach, faktach i analizach. Piegza nie ucieka od trudnych pytań dotyczących odpowiedzialności Kościoła i systemowych zaniedbań, ale przede wszystkim oddaje głos tym, którzy dotąd byli milczeni.

To lektura dla osób, które interesują się reportażem, tematami społecznymi, nadużyciami władzy i psychologią człowieka, a także dla tych, którzy chcą lepiej zrozumieć, jak łatwo można skrzywdzić osobę szukającą pomocy. Nie trzeba być specjalistą ani znawcą tematyki religijnej – książka jest przystępna, a jednocześnie bardzo głęboka.

To poruszająca, potrzebna i świetnie napisana książka, która otwiera oczy i zmusza do refleksji nad granicami duchowej opieki oraz odpowiedzialnością instytucji. Zdecydowanie warto ją przeczytać – zarówno ze względu na jej wartości społeczne, jak i literacką jakość. Polecam.