Dowódca powstania w getcie, działacz opozycji, ale też jeden z najlepszych w powojennej Polsce kardiochirurgów – biografia Marka Edelmana to opowieść o człowieku, który już za życia stał się legendą.
Witold Bereś i Krzysztof Burnetko napisali fascynującą biografię człowieka, o którym Władysław Bartoszewski mówił, że to „bohater, który robił wszystko, by nikt go nie nazywał bohaterem”. Stworzyli ją na podstawie licznych rozmów z samym Doktorem z Łodzi oraz opowieści o nim m.in. Hanny Krall, Václava Havla, Jacka Kuronia, Lecha Wałęsy. Trzecie wydanie „Życia. Do końca” ukazuje się w Roku Marka Edelmana, w stulecie Jego urodzin i dziesięciolecie śmierci.
Opinie o książce
Edelman był człowiekiem z piękną historią życia. Ale Izrael ma kłopot z Żydami takimi jak Edelman. Ponieważ Edelman, pozostając w Europie po Holokauście, wyznaczył linię żydowskiego losu biegnącą równolegle do linii wyznaczonej przez syjonistów i założycieli Izraela. Zajmie nam to jeszcze trochę czasu, zanim dojdziemy do porozumienia z takimi historiami życiowymi. Ta książka próbuje wyjaśnić jego wybory.
Etgar Keret
Trudna sprawa: portretować kogoś, kto zasłużył na pomnik, ale nie daje się zmarmurzyć i woli prowokować ostrymi sądami, niż wygłaszać patetyczne deklaracje. A rozmówcą jest przy tym niełatwym. „Nic nie rozumiecie... nudzicie... marudzicie... głupoty opowiadacie” – te słowa Witold Bereś i Krzysztof Burnetko słyszeli od Marka Edelmana wielokrotnie.
„Edelman jest zwykle utożsamiany z powstaniem w getcie – piszą Bereś i Burnetko. – Rzadziej – z antykomunistyczną działalnością opozycyjną i z ruchem »Solidarności«. Jeszcze rzadziej – z rewolucyjnymi metodami operacyjnego leczenia beznadziejnych, jak się zdawało, przypadków chorób serca. A tymczasem jego biografii starczyłoby dla kilkunastu osób.
„Tygodnik Powszechny”
Na jakich aspektach życia Marka Edelmana skupia się ta biografia?
Książka prezentuje trzy główne filary życia bohatera: dowodzenie powstaniem w getcie, pionierską karierę kardiochirurgiczną oraz walkę w opozycji antykomunistycznej. Autorzy kreślą portret człowieka, który unikał patosu i konsekwentnie odmawiał bycia nazywanym bohaterem. Treść wzbogacają liczne rozmowy z samym Edelmanem oraz wspomnienia takich postaci jak Hanna Krall czy Václav Havel. To kompleksowe ujęcie pozwala zrozumieć jego trudne wybory życiowe dokonywane w powojennej Polsce.
W jaki sposób powstała książka "Edelman. Życie. Do końca"?
Publikacja jest efektem wieloletnich rozmów autorów z Markiem Edelmanem oraz relacji zebranych od jego najbliższych przyjaciół i współpracowników. Witold Bereś i Krzysztof Burnetko stworzyli dynamiczny zapis spotkań z Doktorem, zachowując jego specyficzny, często szorstki sposób bycia. Czytelnik obcuje z autentycznymi wypowiedziami bohatera, który potrafił wprost skrytykować swoich rozmówców za brak zrozumienia tematu. Dzięki temu biografia zyskuje na autentyczności i unika zbędnego, encyklopedycznego dystansu.
Czy ta biografia opisuje wyłącznie wydarzenia z okresu II wojny światowej?
Nie, biografia wykracza daleko poza ramy czasowe Holokaustu, skupiając się w dużej mierze na powojennej działalności medycznej i politycznej Edelmana. Znaczna część książki poświęcona jest jego rewolucyjnym metodom operacyjnego leczenia serca, które ratowały życie w przypadkach uznawanych za beznadziejne. Autorzy szczegółowo opisują także jego zaangażowanie w ruch "Solidarności" oraz wpływ na kształtowanie się opozycji demokratycznej. Jest to pełny zapis drogi życiowej, która starczyłaby na życiorysy kilkunastu osób.
Dla kogo ta biografia może okazać się zbyt trudna lub nieodpowiednia?
Książka nie jest klasyczną, chronologiczną hagiografią i może rozczarować osoby szukające wyłącznie patetycznego opisu bohaterstwa. Marek Edelman przedstawiony jest tutaj jako postać prowokująca, która swoimi ostrymi sądami o Izraelu czy syjonizmie często burzyła utarte schematy myślowe. Czytelnicy oczekujący wygładzonego wizerunku narodowego herosa mogą czuć dyskomfort przy lekturze jego bezpardonowych opinii. To pozycja dla odbiorców gotowych na konfrontację z trudną osobowością, która nie dawała się zamknąć w żadne ramy.
Czym wyróżnia się to konkretne wydanie biografii Edelmana?
Prezentowana edycja to trzecie wydanie przygotowane specjalnie na Rok Marka Edelmana, upamiętniające stulecie jego urodzin. Publikacja zawiera zaktualizowane spojrzenie na dziedzictwo Doktora, wzbogacone o perspektywę takich twórców jak Etgar Keret. Autorzy zadbali o to, aby biografia była nie tylko dokumentem historycznym, ale żywą dyskusją o moralności i odwadze. Jest to obecnie najbardziej kompletne opracowanie życia Edelmana dostępne na rynku księgarskim.
