Dewajtis

„Dewajtis” Maria Rodziewiczówna.

Któż nie zna lub chociażby nie słyszał o Marii Rodziewiczównie. Wszak to ikona polskiej literatury pięknej, jedna z jej kobiecych prekursorek, potomkini polskich Sybiraków. „Dewajtis”, to chyba jej najbardziej rozpoznawalna powieść, chociaż autorka miała ich w swoim dorobku sporo, [Adres usunięty]. „Wrzos” (sfilmowana w okresie międzywojennym),„Między ustami a brzegiem pucharu” (również zekranizowana),„Lato leśnych ludzi” i wiele, wiele innych. Powieść „Dewajtis” Marii Rodziewiczówny została nagrodzona w konkursie literackim „Kuriera Warszawskiego”.

Tytuł powieści „Dewajtis” Marii Rodziewiczówny pochodzi od nazwy kilkusetletniego dębu, który rósł na terenie posiadłości autorki. W książce, dąb Dewajtis rośnie w środku leśnej dąbrowy, jest praprzodkiem otaczających go dębów i świadkiem wielu historycznych wydarzeń. Dąb ten stoi na straży ruin starej warowni oraz na straży tradycji litewskiego, a zwłaszcza żmudzkiego ludu. Swoją siłę i wsparcie czerpie od niego główny bohater powieści, Marek Czertwan.

„Dewajtis” Marii Rodziewiczówny, to opowieść o żyjącej w XIX wieku rodzinie, drobnej szlachcie zaściankowej. Historia rozpoczyna się w chwili śmierci seniora rodu i podziale jego majątku wśród najbliższych: Marka, syna Pawła Czertwana z pierwszego małżeństwa, aktualnej żony Pawła i ich trójki już dorosłych dzieci – Kazimierza, Annę i Witolda.

Z ojcowskiego majątku najstarszy syn, Marek niczego nie otrzymał, przypadły mu jedynie dobra należące niegdyś do jego matki. Ojcowizna, na której Marek całe swoje młode życie ciężko pracował przeszła na rzecz dzieci z drugiego małżeństwa. Dodatkowo Marek został zobowiązany przez ojca do zajęcia się majątkiem Poświcie, który należał do jego zaginionego przyjaciela, Kazimierza Orwida. Był to przykry obowiązek dla Marka i nieporęczne obciążenie, któremu Marek musiał poświęcić dużo swojego wysiłku i uwagi. Nie ustawał więc on w poszukiwaniu potomków Orwida celem jak najszybszego pozbycia się tego przykrego obowiązku. I pewnego dnia Marek otrzymuje wiadomość, że odnalazła się córka Kazimierza Orwida, Irena, która obecnie mieszka w Ameryce. Czy od tego momentu życie Marka się w końcu odmieni?

Cóż ja mogę tu dodać… Uwielbiam takie historie i taki styl pisarski. Takie klimaty, to mój żywioł literacki. Sielska atmosfera, wieś, wiejskie chaty i szlacheckie dworki. Wolno upływający czas, szumiący bór, plusk wody w rzece. Ogródki przydomowe pełne kwiatów, sady pełne owoców, bzyczące pszczoły, pianie kogutów, klekot bociana, tupanie jeża, szczekanie psa… Relaksująca, wyciszająca, terapeutyczna literatura. Bo jak inaczej nazwać atmosferę, w jaką wprowadza nas książka „Dewajtis” Marii Rodziewiczówny.

Oczywiście nie wszystko jest takie sielankowe i beztroskie. Jak zawsze w życiu, tak i tu dużo intryg, zawiści, wrogości i nieuczciwości. I co gorsze dzieje się tak wśród ludzi wydawałoby się sobie najbliższych, w rodzinie. Kłopoty nikogo nie omijają.

Każdy z członków rodziny Czertwanów obrał swoją własną drogę życiową, czy to poświęcił się nauce, czy to ciężkiej pracy na roli, ktoś inny wybrał karierę urzędniczą i kupiecką w mieście, a nawet zdarzył się członek rodziny, który wybrał sposób na życie rozrzutnego hulaki i garściami czerpał z majątku rodzinnego kosztem wszystkich pozostałych.

Ale i miłośnicy romansów odnajdą w tej książce też coś dla siebie. Wątki miłosne odgrywają tu niebagatelną rolę. Jakże „egzotyczne” wydają się nam obecnie wzajemne zaloty młodych ludzi żyjących ponad sto pięćdziesiąt lat temu.

„Dewajtis” Marii Rodziewiczówny ma w sobie cechy stylu pozytywistycznego, tak charakterystycznego dla okresu, w którym ta powieść powstała. Ciężka praca i wiara katolicka stanowiły wówczas główny sens istnienia. Mnie jednak bardzo podobało się wtrącenie przez autorkę do powieści ważnych dla litewskiej kultury legend oraz dawnych wierzeń ludów bałtyckich. I tak wraz z Markiem poznajemy boginię miłości Aleksotę, boga wojny Perkuna, czy boginię wiosny Pergrubię, o których nauczała go jego matka. „Nie umiała wiele, lecz co mogła, dawała synowi. Religia jej składała się z gorącej wiary i tysiąca zabobonów. Uczyła go więc pacierza i mnóstwa formułek od czarów, uroków i diabelskich sztuk. Historia jej była długim szeregiem legend o smokach i bohaterach, dalej o Tatarach i Szwedach, opowiadała mu, co zapamiętała. Kołysała go żmujdzką pieśnią o Birucie i Kiejstucie; gdy podrósł, zabawiała legendami z bajecznych dziejów kraju.” Zatem wraz z bohaterami powieści poznajemy kilka legend. A to historię o pięknej Egle i zaklętym królewiczu Żaltisie, czy też legendę o litewskim bohaterze, Wejdawutasie, który smoki zabijał. „Takie baśnie chodziły z ust do ust po zaściankach i wsiach i tymi baśniami usypiała matka Marka, gdy z pieluch wyrósł.” Prawdziwa historia z legendami się przeplatała i nadal żyła w pamięci ludu żmudzkiego jeszcze w XIX wieku.

Powieści typu „Dewajtis” Marii Rodziewiczówny „same się czytają”, zachwycają nas swoim urokiem i ciepłem. Dla jednych staną się patriotycznym przesłaniem, dla innych piękną opowieścią o ludziach i ich losach. Czy można taką historię pominąć? Raczej nie…

Książkę otrzymałam z serwisu Sztukater

Ta książka ma wszystko to co lubię, czyli szlachetnego bohatera, przewrotność losu, poszanowanie dla natury, triumf nad niesprawiedliwością i powoli rozwijające się uczucie miłości.

Tytułowy „Dewajtis” to prastary dąb, który jest symbolem wiecznego trwania. Stanowi oś dla ważnych wydarzeń książki. Wielkim szacunek darzy go główny bohater książki Marek Czertwan (ciekawostka: dąb istnieje naprawdę i rośnie do tej pory na terenie dawnej posiadłości autorki na obecnej Białorusi). Jestem tą czytelniczką, którą zachwycają opisy przyrody, więc słynne „Nad Niemnem” nie było mi straszne 😆 (kolejna ciekawostka to rzeka Dubissa występująca w tej książce ma swoje ujście właśnie w Niemen).

Marek Czertwan jest bohaterem złożonym z warstw. Trzeba się postarać, by przebić się przez jego milczące usposobienie. Marek wypełniając ostatnią wolę ojca pilnuje bezterminowo posiadłości jego przyjaciela. Nie skarży się na swój los, gdy ojcowska ziemia, którą w pocie czoła zajmował się przez 10 lat nie przypada mu w udziale.

Dzielnie zajmuje się posiadłością Orwidów, gdy wreszcie znajduję się potomek, a ku zaskoczeniu wszystkich potomkini majątku. Irena Orwidówna powraca z Ameryki na Kresy Wschodnie. Marek wreszcie może zająć się rozwojem własnej gospodarki i porzucić rodzinne brzemię. Jednak los sprawi, że powroty tam nie będą mu już tak ciążyły.

Marek jest praktycznie bohaterem bez skazy, ale mi tylko przeszkadzała jego obojętność w stosunku do zwierząt. I tak wiem, że to powieść dziejąca się na wsi XIX wieku, gdzie zwierzęta były traktowane tylko jak pomoc gospodarcza, a ojciec chrzestny Marka, który kochał zwierzęta i był poniekąd ich zaklinaczem był traktowany jak dziwak, ale jeszcze jakby Marek kochał zwierzęta jak Rymko to już byłby ideał. 😉 Poza tym Rymko Ragis, czyli ojciec chrzestny Marka był świetną postacią.

Im dalej w las (dosłownie) tym możemy widzieć dokąd historia zmierza, a jednak na końcu potrafiła zaskoczyć swoją thrillerową nutką. Ujęła mnie ta historia, stąd moja ocena 8/10.