Cyrkówka Marianna

Jakże ja ogromnie lubię książki Anny Fryczkowskiej, ileż one mają w sobie życia, ile miłości, która wygładza ostre kanty codziennego życia, ileż nadziei, że jutro… już jutro będzie lepiej.

Są takie książki, które kończymy i po prostu odkładamy na półkę.

Są też takie, które zamykamy, ale jeszcze przez długi czas pozostają gdzieś z tyłu głowy.

Cyrkówka Marianna Anny Fryczkowskiej zdecydowanie należy do tej drugiej kategorii.

To powieść niezwykła nie dlatego, że opowiada historię wielkich wydarzeń czy wyjątkowych bohaterów z pierwszych stron podręczników. Jej siła tkwi zupełnie gdzie indziej - w pokazaniu zwykłych ludzi, których życie zostało brutalnie rozbite przez historię, a którzy mimo wszystko próbują poskładać siebie na nowo.

To książka o koszmarze wojny, ale przede wszystkim o tym, co dzieje się z człowiekiem, kiedy wojna już się kończy. Bo przecież koniec walk nie oznacza automatycznie końca cierpienia.

Jakże ja ogromnie lubię książki Anny Fryczkowskiej, ileż one mają w sobie życia, ile miłości, która wygładza ostre kanty codziennego życia, ileż nadziei, że jutro… już jutro będzie lepiej.

Rok 1945. Marianna wraca do rodzinnej wsi po robotach przymusowych. Powinna być szczęśliwa - wróciła do domu, przeżyła, choć przecież tak wielu się nie udało. A jednak powrót okazuje się trudniejszy, niż mogłoby się wydawać. Dziewczyna nie potrafi już odnaleźć się w świecie, który kiedyś znała. Dawna rzeczywistość została utracona, a ona sama wraca jako zupełnie inna osoba.

I wtedy na jej drodze pojawia się Franciszek. Człowiek równie mocno naznaczony okupacją, przedwojenny atleta cyrkowy, który sam próbuje przetrwać i odnaleźć dla siebie miejsce pośród ruin dawnego życia.

Ich wspólna podróż i stworzenie Cyrku Światowej Sławy Arnolda i Marisse Boticellisse staje się czymś więcej niż tylko sposobem na zarobek. To próba odzyskania nadziei i radości. Próba udowodnienia sobie i światu, że mimo wszystkiego, co wydarzyło się wcześniej, nadal można się śmiać, zachwycać i dawać innym odrobinę światła.

Cyrkówka Marianna to opowieść o ludziach pokaleczonych przez los, którzy nie tyle wracają do normalności, ile uczą się żyć w świecie, który już nigdy nie będzie taki sam.

Współcześnie wiele zachowań bohaterów nazwalibyśmy traumą, zespołem stresu pourazowego czy skutkami wieloletniego cierpienia psychicznego. Wtedy jednak ludzie po prostu mówili, że ktoś „wrócił dziwny z wojny”. Nie mieli języka, którym mogliby opisać własne rany. A tych ran było przecież mnóstwo.

Anna Fryczkowska bardzo dobrze pokazuje, że wojna nie kończy się wraz z podpisaniem dokumentów. Zostaje w ciałach i umysłach ludzi. W ich relacjach. W rodzinach, które zostały rozdarte. W samotności, której nie da się łatwo zagłuszyć.

Marianna jest bohaterką, która mogłaby łatwo stać się tylko symbolem cierpienia. Ale dzieje się coś niezwykłego i niczym w lustrzanym odbiciu, wszystkie krzywdy i traumy sprawiają, że dzięki swojej odwadze i uporowi staje się symbolem nadziei. I właśnie to jest piękne.

Marianna nie jest idealna. Jest wiejska, nieco naiwna, zakorzeniona głęboko w wierze, która dla niej nie jest abstrakcją teologiczną, ale żywą, codzienną obecnością Matki Boskiej tuż obok. Jednocześnie jest oczytana, myśląca i zdolna do refleksji. Przede wszystkim zaś jest dobra - tą autentyczną, niewymuszoną dobrocią, której nie niszczy nawet wielka krzywda.

Marianna nie dostaje od życia łatwych kart, ale zamiast pozwolić, by odebrały jej wszystko, krok po kroku buduje siebie na nowo. Z kawałków wspomnień, bólu, wiary i nadziei tworzy coś własnego.

Bardzo mocno poruszyła mnie również jej relacja z Franciszkiem. Fryczkowska nie romantyzuje tej miłości ponad miarę. Nie wygładza jej w coś pięknego i bezbolesnego. Marianna i Franciszek składają się do kupy razem, jak puzzle pozbierane z różnych pudełek, które jednak mimo wszystko pasują - nie bez wysiłku, nie bez strat, ale jednak się dopełniają.

To nie jest miłość rodem z bajki, pełna wielkich gestów i idealnych chwil. To uczucie ludzi, którzy mają za sobą bagaż doświadczeń i którzy rozumieją swoje rany. Ich historia pokazuje, że czasem największym ratunkiem nie jest zapomnienie o przeszłości, ale znalezienie kogoś, kto pomoże nam nauczyć się żyć mimo niej.

Ogromnym atutem książki jest również klimat. Cyrk, który mogłoby się wydawać lekkim i radosnym elementem, tutaj nabiera zupełnie innego znaczenia. W świecie pełnym biedy, strachu i wojennych wspomnień staje się małą wyspą magii. Miejscem, gdzie ludzie mogą choć na chwilę przestać być ofiarami historii i po prostu poczuć zachwyt.

Cyrkówka Marianna nie jest jednak książką wyłącznie lekką i przyjemną. To historia pełna bólu, samotności i trudnych emocji. Autorka nie ucieka od tematów niewygodnych - pokazuje ludzi poranionych, zagubionych i próbujących odnaleźć się w nowej rzeczywistości.

Bohaterowie noszą w sobie to, czego nie potrafią nazwać i czego otoczenie nie potrafi przyjąć. Pokaleczone rodziny, ogromna samotność, brak zrozumienia i akceptacji - to wszystko jest obecne w narracji Fryczkowskiej, ale nie jako ciężki, dydaktyczny przekaz, lecz jako żywy element tła. Autorka ufa czytelnikowi, że sam to zobaczy i poczuje.

Ale mimo tego ciężaru Cyrków Marianna pozostawia czytelnika z czymś niezwykle ważnym. Z nadzieją.

Bo najpiękniejszy paradoksem tej książki jest to, że przy całym swoim ciężarze jest ona przepełniona życiem. Marianna tworzy róże ze szmatek i kostiumy ze starych piżam. Staje przed publicznością i daje jej kilka chwil zapomnienia. Wierzy, że jutro będzie lepiej - nie naiwnie, nie ślepo, ale tą głęboką, zahartowaną wiarą, która przetrwała rzeczy, przy których łatwiej byłoby przestać wierzyć.

Ta witalność jest zaraźliwa w najlepszym sensie. Czytając, trudno oprzeć się wrażeniu, że ta kobieta prosta i dobra, ma do powiedzenia coś ważniejszego o ludzkim przetrwaniu niż niejeden filozof.

Warto powiedzieć słowo o warsztacie, bo Cyrkówka Marianna jest książką literacko naprawdę dobrą. Fryczkowska pisze językiem, który ma swój rytm i swoją czułość - nie przeładowanym, nie oschłym, ale precyzyjnie dobranym do historii, którą opowiada. Sceny cyrku są barwne bez tandetności, sceny trudne są bolesne bez epatowania, a cała narracja trzyma odpowiednią temperaturę od pierwszej do ostatniej strony.

To nie jest książka, która krzyczy o własnej wartości. Jest raczej jak sama Marianna - prosta z wierzchu i ogromnie bogata w środku.

Podsumowując: Marianna Razik - na której życiorysie oparto tę historię - okazała się dla mnie postacią absolutnie wyjątkową. Kobietą, która mimo trudnego losu zachowała w sobie ciekawość świata, troskę o innych i wiarę, że jutro może być lepsze.

Cyrkówka Marianna to jedna z tych lektur, przy których człowiek jest po prostu wdzięczny, że na nią trafił. Historia prawdziwej Marianny Razik, przepuszczona przez wrażliwe pióro Anny Fryczkowskiej, staje się czymś uniwersalnym - opowieścią o tym, że można pozbierać się z gruzów, że wierzyć można nawet wtedy gdy wszystko wokoło leży w popiołach, i że dzielenie się radością jest aktem odwagi równie wielkim jak każde inne bohaterstwo.

Piękna, wzruszająca i bardzo potrzebna opowieść. Taka, po której człowiek jeszcze długo myśli o bohaterach i zastanawia się, ile podobnych historii mogło wydarzyć się naprawdę.

Jestem naprawdę zachwycona tą lekturą.

Za egzemplarz recenzencki dziękuję

Wydawnictwo W.A.B.

#współpracarecenzencka

#współpracabarterowa

#współpracareklamowa

"Cyrkówka Marianna" to powieść inspirowana biografią Marianny Razik, kobiety, która w powojennej Polsce prowadziła wędrowne życie cyrkowej artystki – wspólnie z mężem, jako Marisse i Arnoldo Boticellisse, występowała na rynkach, ulicach, jarmarkach, w remizach, szkołach i urzędach. To historia miłości dwojga ludzi poturbowanych przez wojnę, głęboko zranionych, naznaczonych traumą obozu i robót przymusowych, stratą i osamotnieniem; ludzi, którzy niespodziewanie stają się dla siebie bezpiecznym schronieniem, lekarstwem na ból przeszłości i nadzieją na przyszłość. To również opowieść o niełatwej powojennej rzeczywistości i próbie odbudowy życia na gruzach oraz o artystycznym świecie – kolorach, magii i radości, tak bardzo potrzebnych po latach cierpienia i smutku. Anna Fryczkowska wspaniale uchwyciła osobowość Marianny, jej zmagania, burzliwe losy, poczucie wyobcowania, lęki i nadzieje. Ujmuje jej bezinteresowne dobro, upór i determinacja, pragnienie ocalenia i niesienia radości, odwaga szukania własnej drogi. Marianna zamiast poddać się traumie wybiera artystyczną twórczość – prowadzi nietypowe życie na własnych zasadach i odnajduje w nim spełnienie. Porusza dojrzałość, szczerość i subtelność w ukazaniu ludzkiego bólu oraz miłości – więzi zrodzonej z wojennej traumy, cichego zrozumienia i wspólnej pasji. Proza Anny Fryczkowskiej splata się z prawdziwym życiem. Zachwyca wrażliwość na niuanse i detale – sukienka w kwiaty, zapach jabłoni, dziecięcy śmiech, koszmary senne, splecione dłonie... "Cyrkówka Marianna" przypomina wielobarwny, literacki patchwork utkany z realizmu i odrobiny magii, skomplikowanych ludzkich losów i uczuć. To powieść, która otula smutkiem i melancholią, ale przynosi też radość i nadzieję, wzrusza i chwyta za serce. Pokazuje, że twórczość artystyczna może przynieść ocalenie – stać się formą autoterapii, ucieczką, lekarstwem na traumę, szarość i samotność.

Ciekawa, inspirująca i głęboko ludzka opowieść o wytrwałości i pokonywaniu przeciwności losu. O radości, nadziei i czułości, które są w stanie rozkwitnąć na zgliszczach, mimo wszystko, oraz o dojrzałej miłości, która staje się azylem.