Budząc lwy

„Może zawsze tak jest. Spotyka się dwoje ludzi,a tak naprawdę jest ich czworo. Każdy nosi ze sobą obraz tego drugiego takim, jaki jest w jego pamięci. Chwila rozczarowania, kiedy ten, którego pamiętaliśmy, okazuje się ładniejszy od tego, którego spotykamy. Chwila zachwytu, kiedy ten, którego spotkaliśmy, jest nieporównanie bardziej imponujący od tego, którego zapamiętaliśmy. Ułamek sekundy, w którym się rozstajemy, jeden z radością, a drugi z żalem, z człowiekiem, którego nosiliśmy w głowie. Człowiek stoi i patrzy na ojca, którego się bał, na ukochanego, którego pragnął, na dziecko, które sadzał sobie na kolanach. I nawet jeśli rozstał się z nimi wczoraj, to przecież wystarczająco długo, żeby ojciec nagle wyglądał drażniąco, a ukochany irytująco przeciętnie, a dziecko zadziwiająco dorośle. I tak, jeszcze zanim w ogóle rozpocznie się spotkanie, człowiek naprzeciwko już musi przepraszać za swą zdradę, za to, że odważył się być tak bardzo inny niż jego wyobrażona postać”.

Kim tak naprawdę jesteśmy? Jak bardzo siebie znamy i czego możemy się po sobie spodziewać? Czy wiemy na pewno, jak zachowamy się w sytuacji dla nas bardzo trudnej, wymagającej szybkiego działania, przerażającej lub niebezpiecznej? Wydaje nam się, że wiemy, ale są to tylko domysły, wyobrażenia. Dla nas często stuprocentowo pewne, mówimy: „nie, ja bym się tak nie zachował/a”. Tyle, że to bardzo złudne i względne. Dopóki nie staniemy oko w oko z wydarzeniem, wydaje nam się, że wiemy. Nie, nie wiemy.

Przykładem tego, jest Ejtan – neurochirurg ze szpitala Soroka w Beer – Shewie w Izraelu. Pewnego wieczoru, po ciężkim dyżurze, postanawia pojeżdzić swoją terenówką po opustoszałych drogach, żeby się wyluzować, odpocząć, poczuć przyjemność z jazdy. Ta decyzja zaważy na całym jego życiu.

„I akurat pomyślał sobie, że jest to najpiękniejszy księżyc, jaki w życiu widział, kiedy uderzył w tego człowieka”. Czerwony cień przed samochodem na okładce idealnie to obrazuje. Wysiądzie z auta, podejdzie do tego człowieka, który na niego spojrzy, ale którego mózg już prawie wypłynął z czaszki. Ejtan zrozumie, że nie może mu pomóc, jest przecież neurochirurgiem i wie, co nastąpi za chwilę. Człowiek umiera, a Ejtan podejmuje decyzję o ucieczce z miejsca wypadku. Za chwilę przyjdzie czas na pytania: przyznać się czy nie, czy ja naprawdę byłem zdolny to zrobić, dlaczego odjechałem, dlaczego zostawiłem go na drodze, czy dlatego, że był czarny, że był Erytrejczykiem, wkurzającym uchodźcą, który pewnie nawet nie umie mówić po hebrajsku? „Ale prawda jest taka, że przejechał Erytrejczyka i uciekł, i od tamtej pory zastanawia się, jak się z tego wyplątać. Do czegoś takiego nie można się przyznać. Coś takiego budzi odrazę. A jednocześnie w nim budzi wstręt do tych odpychających ludzi”.

Żona Ejtana, Liat, pochodząca z Hajfy, jest policjantką, której przyjdzie zająć się śledztwem w sprawie potrącenia Erytrejczyka. To też bardzo ciekawa postać, zagubiona, niepewna swojej przynależności, bo choć Żydówka, to o orientalnym pochodzeniu, dobra matka i żona. Prowadzone śledztwo jest dla niej okazją „by udowodnić sobie, że nie jest jedną z tych, dla których wszyscy czarni są tacy sami. Albo z tych, dla których dobry Arab, to martwy Arab, a dobry Beduin to Beduin w więzieniu”. Więc jaka jest naprawdę Liat? Jak zmieni się jej życie i podejście do męża w najbliższym czasie?

Ejtan z kolei poniesie karę, która nie tylko będzie dla niego wyczerpująca fizycznie, ale też psychicznie, bo zostanie zasądzona przez szantażującą go żonę zmarłego Erytrejczyka: Sirkit. Ta kara, jaką wyznaczy mu kobieta, wywoła w nim uczucia, o jakie by się nie posądzał. Okaże się również, że mimo zbrodni jaką popełnił Ejtan, uciekając z miejsca wypadku, może jeszcze zrobić coś dobrego dla innych i zostać nawet za to uhonorowany. Z jednej strony, popełniając błąd, przestępstwo, pociągamy za sobą pewne negatywne konsekwencje, które siłą rzeczy muszą się wydarzyć i dzieją się zarówno w rzeczywistości nas otaczającej, jak i w psychice. Z drugiej zaś strony, te konsekwencje mogą obudzić w nas lwa, który żądny chwały i uznania, za wszelką cenę będzie odważnie i ryzykownie czynić dobro. „Są przypadki, w których człowieczeństwo jest przywilejem”.

To książka nie tylko o zbrodni i o karze. Nie tylko o skrywanym pożądaniu czy obcości między dwojgiem ludzi. To również książka pokazująca problemy świata, (w tym Izraela) które są nadal aktualne: uchodźcy i ich traktowanie, wykluczenie, bieda i brak dostępu do normalnej opieki medycznej, brak szacunku i tolerancji dla „obcych”, patrzenie na imigrantów z góry. Sirkit i inni występujący w tej powieści ludzie „przybyli z różnych wiosek, z różnych plemion, z różnych kierunków. Jeśli mieli jakiś wspólny mianownik, to było to określenie, którym nazywali je inni, ci innego koloru.[…] Jeśli człowiekowi ciężko wyemigrować, to przecież tylko dlatego, że trudno jest kroczyć po świecie z całym krajem przyczepionym do kostek więzami, ciągnącymi się za tobą, dokądkolwiek byś się nie zwrócił”.

To bardzo dobra książka, opowieść gęsta od treści, pisana z kilku perspektyw, powieść przez którą momentami ciężko przebrnąć, ale paradoksalnie, nie sposób odłożyć. Uczucia i emocje bohaterów budują dość mroczną atmosferę, a ludzie przedstawieni są często jako zwyczajna kombinacja skóry+kości+wydzielin. Bywa surowo, dosłownie, ale i pięknie. A przede wszystkim ta powieść daje do myślenia i zachwyca dogłębną analizą psychologiczną. Polecam.

"Śmierć uczy cię wszystkiego, co musisz wiedzieć."

To nie jest książka dla lekkiego i niezobowiązującego relaksu, thriller kierowany do ambitnego i wymagającego czytelnika, poszukującego w literaturze coś więcej niż szybką chwilę zapomnienia o kłopotach codzienności. Powieść jawi się jako wnikliwe studium ludzkiej natury, z perfekcyjnie sportretowanymi bohaterami, wzmacnianymi pięknym stylem narracji, któremu ulegałam całkowicie. Wzbudza mroczne myśli, satysfakcjonujące w brzmieniu, a jednocześnie rozjaśnia je błyskami nadziei, nadając przypadkom znamiona ufności.

Rzadko mam do czynienia z tak napisanym dreszczowcem, drażniącym wyobraźnię tylko pozornie w bezpośredni sposób, umiejętnie stopniującym napięcie, bo najważniejsze kryje się nie w zdarzeniach, lecz w emocjach, postawach i zachowaniach postaci. Normalne i przeciętne osoby, a jednocześnie niezwykłe i frapujące, uwikłane w ciążące nad nimi fatum i konsekwencje błędnych decyzji. Potwierdza się, że każdy los człowieka utkany jest z setek mniej lub bardziej wytrzymałych nici, zaś ich splot ciekawi najbardziej, skłania do rozważań i interpretacji. Cenię książki, które koncentrują się na uważnym spojrzeniu w głąb ludzkiej duszy, penetrują myśli bohaterów ze swobodą, docierają do sekretów, które nie chcą ujawnić się nawet ich właścicielom, po prostu dotykają rdzenia istoty człowieczeństwa. I jeszcze ten dualizm, kontrastowość, dychotomiczność. Jestem przychylna powstawaniu takich przygód, wiele dają od siebie, ale też wiele wymagają od czytelnika.

Jeden incydent diametralnie zmienia szczęśliwe życie Ejtana Grina, neurochirurga, w pasmo niekończących się obaw, wstydu, poczucia winy i wyrzutów sumienia. Czy da się je uciszyć i odkupić udzielaną pomocą lekarską w osobliwym otoczeniu i pod nadzorem wyjątkowej kobiety? Zajmująco jest obserwować, jak zmienia się perspektywa Ejtana, jakie przemyślenia dochodzą do głosu, jak przekracza granice, o których szczelność moralną usilnie wcześniej walczył. Dlaczego zmiana okoliczności pociąga za sobą zaburzenie hierarchii ważności i budzi w człowieku drapieżcę? Powieść przekonała mnie, wywołała pozytywne wrażenia, liczyłam jedynie na inne zakończenie, ale to zaproponowane ma swoje uzasadnienie i wymowę, warto ją poznać.

[Adres usunięty]