Figura Judasza od setek lat intrygowała artystów, myślicieli i literatów, którzy starali się dociec motywacji zdrajcy.
Książka Wszyscy jesteśmy Judaszami zrodziła się z pytania, jak na sylwetkę Iskarioty spoglądali twórcy hebrajscy. Byli świadomi, że w świecie chrześcijańskim dwunasty apostoł jako chciwy i demoniczny wiarołomca stał się z jednej strony archetypem zdrajcy, a z drugiej – reprezentantem wszystkich Żydów. Czy podążali zatem za legendą niesławnego Judasza, czy może wprost przeciwnie – ukazywali go w lepszym świetle, tym samym dekonstruując brzemienne w skutki połączenie obrazu Żydów z nikczemnym zdrajcą?
Autorka proponuje czytelnikom podróż po hebrajskich dziełach literackich XX i XXI wieku, które prezentują zdrajcę jako postać tragiczną i wzbudzającą współczucie, a zdradę jako czyn niepoddający się jednoznacznej ocenie.
Z recenzji prof. dr hab. Lucyny Aleksandrowicz-Pędich, Uniwersytet SWPS
Autorka sięgnęła do badań z zakresu historii, nauki o kulturze i religii, teologii oraz nauki o sztuce, tworząc dzieło wszechstronnie przedstawiające temat Judasza Iskarioty jako konstruktu kulturowego i postaci literackiej oraz kwestię zdrady. […] Anna Piątek prezentuje zagadnienia do tej pory niedostępne polskojęzycznym czytelnikom, czyniąc to rzetelnie, w jasnym stylu i w obszernym kontekście historycznym, socjologicznym i literaturoznawczym.
O autorce
Anna Piątek – absolwentka hebraistyki i psychologii na Uniwersytecie Warszawskim, stopień doktora uzyskała na Wydziale Orientalistycznym UW. Jej dysertacja, stanowiąca podstawę niniejszej książki, została wyróżniona w 2021 roku Nagrodą Prezesa Rady Ministrów. Jako adiunktka w Zakładzie Hebraistyki UW zajmuje się współczesną literaturą hebrajską. Jest autorką przekładów tekstów źródłowych do historii polskich Żydów, między innymi dzieła Mordechaja Arona Gincburga Awiezer. Wyznania maskila (2020).
Czy książka "Wszyscy jesteśmy Judaszami" skupia się wyłącznie na biblijnej postaci Judasza?
Publikacja koncentruje się przede wszystkim na literackich i kulturowych przetworzeniach postaci Judasza w nowoczesnej literaturze hebrajskiej XX i XXI wieku. Autorka analizuje, jak współcześni twórcy izraelscy dekonstruują chrześcijański archetyp zdrajcy, nadając mu nowe, często tragiczne znaczenie. Zamiast powielać biblijne schematy, tekst bada ewolucję tej figury w kontekście tożsamości żydowskiej. Jest to rzetelne studium literaturoznawcze, a nie religijny traktat teologiczny.
Jakie okresy literackie są analizowane w tej publikacji naukowej?
Praca obejmuje szczegółową analizę dzieł literatury hebrajskiej powstałych na przestrzeni XX i XXI wieku. Anna Piątek przygląda się tekstom źródłowym, które do tej pory nie były szerzej omawiane w polskim piśmiennictwie naukowym. Czytelnik znajdzie tu odniesienia do współczesnej prozy i poezji izraelskiej, ukazującej zdradę jako zjawisko niejednoznaczne moralnie. Wybór ram czasowych pozwala na prześledzenie zmian w postrzeganiu Judasza od narodzin nowoczesnego państwa Izrael po czasy obecne.
Dla kogo ta książka może okazać się zbyt wymagająca pod względem merytorycznym?
Książka ta nie jest polecana osobom poszukującym lekkiej lektury beletrystycznej lub uproszczonych biografii biblijnych. Ze względu na swój akademicki charakter i osadzenie w dyscyplinach takich jak hebraistyka czy socjologia literatury, wymaga ona od odbiorcy dużego skupienia. Osoby nieznające podstaw historii literatury mogą uznać specjalistyczną terminologię za trudną w odbiorze. Jest to pozycja skierowana przede wszystkim do humanistów, studentów oraz pasjonatów kultury żydowskiej.
W jaki sposób autorka interpretuje motyw zdrady w literaturze hebrajskiej?
Autorka interpretuje zdradę jako złożony akt ludzki, który w literaturze hebrajskiej często wymyka się jednoznacznym ocenom moralnym. Przedstawia ona Judasza jako postać tragiczną, wzbudzającą współczucie, a nie jedynie jako symbol wiarołomstwa. Analiza skupia się na psychologicznym i społecznym wymiarze zdrady w kontekście relacji międzyludzkich i narodowych. Dzięki takiemu podejściu czytelnik otrzymuje wszechstronny obraz motywu literackiego wykraczający poza tradycyjne uprzedzenia.
Czy publikacja zawiera analizę wpływu kultury chrześcijańskiej na postrzeganie Judasza przez Żydów?
Tak, książka szczegółowo omawia, jak chrześcijański obraz Judasza jako demonicznego zdrajcy wpłynął na samoświadomość i twórczość autorów żydowskich. Anna Piątek bada mechanizm łączenia postaci Iskarioty z całym narodem żydowskim i pokazuje, jak hebrajscy literaci próbowali ten krzywdzący stereotyp przełamać. Publikacja rzuca światło na trudny dialog międzykulturowy oraz proces odzyskiwania własnej narracji przez twórców hebrajskich. Jest to kluczowy element zrozumienia ewolucji tej postaci w kulturze bliskowschodniej.
