Ta książka kończy się tam, gdzie się zaczęła. Zamykający ją esej otwierał moją drogę w stronę Bramy, był pierwszym krokiem w dal jej kulis. Kolejne pisałem z myślą o całości, na którą miały się złożyć. Wiedziałem, że utworzą archipelag – rodzaj konstelacji. Wiedziałem, że dotkną jedynie niektórych obrysów dzieła Tomasza Pietrasiewicza. Nie miałem jednak pewności, dokąd mnie zaprowadzą. Teraz widzę, że stoję wraz z nimi w prześwicie Bramy – na krawędzi otchłani, pod migoczącym Orionem. I widzę, że przeplata je ścieg eseju ułożonego z fotografii. Tworzą go trzy przenikające się pasma: biegnące przez czas spojrzenia na Bramę Grodzką w Lublinie, obrazy ze spektakli i misteriów Pietrasiewicza oraz twarze utrwalone na szklanych negatywach, które w Bramie odnalazły schronienie. Również tak – w tym przeplocie spojrzeń, w przemazywaniu się kadrów – widzę prześwit, w którym stoję.
Paweł Próchniak
O książce
Autor pozwala czytelnikowi zobaczyć to, co prześwieca spoza kart dokumentów gromadzonych w Bramie, fiszek, zapisów, zdjęć, planów i map. Pozwala dojrzeć w odsłaniającej się szczelinie czasu tamten świat, tamtych ludzi, tamte ulice i bruk, i domy zmiecione z powierzchni ziemi. Dokopać się poprzez warstwy pamięci do ulotnej rzeczywistości, która może zaistnieć tylko dzięki woli pamiętania. Strategią pisarską Próchniaka jest medytacyjna interpretacja, próby uchwycenia nieuchwytnego, przekładanie niedostępnych doświadczeń na słowa, które niczego jednoznacznie nie określają, lecz prowadzą czytelnika ku temu, co zawarte „w prześwicie”.
prof. Jacek Leociak
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura faktu lub z serii Poza serią
Jaką formę literacką reprezentuje książka "W prześwicie. Szkice z Bramy"?
Publikacja Pawła Próchniaka to zbiór esejów o charakterze medytacyjnym i interpretacyjnym, skupionych wokół pamięci historycznej. Autor łączy w niej refleksję nad dokumentami archiwalnymi z analizą działań artystycznych i wizualnych. Teksty te nie są suchym zapisem faktów, lecz próbą literackiego uchwycenia tego, co nieuchwytne w historii Lublina. Jest to lektura z pogranicza literatury faktu i głębokiej humanistyki, wymagająca od czytelnika skupienia. Całość tworzy spójną konstelację myśli o trwaniu i przemijaniu.
Czy w tej publikacji znajdują się fotografie archiwalne i dokumentalne?
Tak, książka zawiera unikalny ścieg eseju ułożonego z fotografii, szklanych negatywów oraz obrazów z misteriów. Wizualna warstwa publikacji prezentuje twarze odnalezione w Bramie Grodzkiej oraz kadry dokumentujące spektakle Tomasza Pietrasiewicza. Zdjęcia te nie stanowią jedynie dodatku, lecz przenikają się z tekstem, tworząc wielowarstwowy obraz przeszłości. Czytelnik może dzięki nim bezpośrednio obcować z utrwalonymi na szkle wizerunkami ludzi i miejsc, których już nie ma. Fotografie pełnią tu rolę kluczowych nośników pamięci.
Czego konkretnie dotyczy tematyka esejów zawartych w tej pozycji?
Eseje koncentrują się na symbolice lubelskiej Bramy Grodzkiej jako miejsca pamięci i schronienia dla ocalonych dokumentów. Paweł Próchniak analizuje stare mapy, plany miast i fiszki, aby zrekonstruować świat zmieciony z powierzchni ziemi. Autor skupia się na wydobywaniu z niebytu konkretnych ulic, bruku i twarzy mieszkańców dawnego Lublina. Tematyka dotyka relacji między historią a współczesnością, badając, jak sztuka i teatr mogą przywracać głos przeszłości. To studium nad etyką pamiętania i rolą archiwum w kulturze.
Dla jakiego typu czytelnika ta lektura będzie najbardziej wartościowa?
Pozycja ta jest przeznaczona dla miłośników eseistyki, badaczy kultury oraz osób zainteresowanych historią polskich Żydów. Docenią ją szczególnie czytelnicy wrażliwi na piękno języka i poszukujący w literaturze głębokiej refleksji filozoficznej. Jest to cenna propozycja dla osób związanych z Lublinem oraz tych, którzy śledzą działalność Ośrodka Brama Grodzka - Teatr NN. Książka przyciągnie również pasjonatów fotografii archiwalnej i teatru eksperymentalnego. Stanowi ona doskonały przykład nowoczesnej humanistyki zaangażowanej w ratowanie pamięci.
Dla kogo ta książka może okazać się zbyt trudna lub nieodpowiednia?
Książka nie jest klasycznym reportażem ani chronologicznym opracowaniem historycznym, co może być barierą dla osób szukających prostej narracji. Medytacyjny styl autora i liczne metafory wymagają od odbiorcy cierpliwości oraz przygotowania do interpretacji tekstów nieliniowych. Czytelnicy oczekujący wartkiej akcji lub wyłącznie suchych danych statystycznych mogą czuć się przytłoczeni poetycką formą przekazu. Nie jest to pozycja do szybkiego czytania, lecz wymagająca lektura do powolnej analizy. Osoby niezainteresowane tematyką lokalną lub filozoficznym ujęciem historii mogą uznać tę treść za zbyt hermetyczną.
