"Światłość i mrok", najnowsza książka Małgorzaty Niezabitowskiej, to historia wielkiej miłości Żydówki i Polaka na tle dramatu II wojny światowej.
Leżące niedaleko Łucka na Wołyniu Kołki to typowe, żydowskie sztetel. Zaślubiny dwojga młodych chasydów gromadzą przed synagogą całe miasteczko. Właśnie wtedy Jan, przyjaciel pana młodego, po raz pierwszy widzi Chanę, siostrę panny młodej. Dla niej również to spotkanie jest niczym grom z jasnego nieba. Nie bacząc więc na pełne zgrozy spojrzenia weselników, tańczy z gojem. Dla gojki Jan, syn zacnej, ziemiańskiej rodziny byłby pewnie znakomitą partią, ale dla niej może być tylko przekleństwem. On również, pragnąc związać się z Żydówką, będzie musiał stawić czoła niechęci własnej rodziny.
Jest rok 1939. Lato stoi w pełnym rozkwicie. Jednak już niebawem osobiste problemy Chany i Jana zbladną na tle dramatu, który wisi nad Europą. Zbladną, a może staną się tym bardziej jaskrawe?
Kolejny raz w swej twórczości Małgorzata Niezabitowska nawiązuje do tematyki polskich Żydów. Tym razem czyni to jednak w formie powieściowej. Z kart "Światłości i mroku" wyłania się rzeczywistość lat trzydziestych opisana w sposób szczegółowy, barwny i zachwycająco wręcz plastyczny. Niezabitowska z ogromnym wyczuciem ukazała współistnienie w granicach II Rzeczypospolitej Polaków, Żydów i Ukraińców. Współistnienie pełne napięć i zgrzytów, różnic, które trudno było przezwyciężyć, niezrozumienia, pogardy, wspomnień o często bolesnej przeszłości. Na tym tle snuje autorka opowieść o wielkiej miłości w wyjątkowo trudnych czasach. Opowieść pełną dramatyzmu, zaskakujących zwrotów akcji oraz postaci o silnych, niezłomnych charakterach.
O autorce
Małgorzata Niezabitowska urodziła się w 1948 roku. Jest pisarką i dziennikarką. Była reporterką "Tygodnika Solidarność". Pełniła funkcję rzecznika prasowego rządu Tadeusza Mazowieckiego (1989-1991). Jej artykuły publikowane były na łamach polskiej edycji "National Geographic". Jest żoną fotografika Tomasza Tomaszewskiego. Uhonorowano ją między innymi Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Pamiątkowym Monte Cassino.
Jaką tematykę porusza powieść "Światłość i mrok" Małgorzaty Niezabitowskiej?
Książka koncentruje się na zakazanym uczuciu łączącym chasydkę i polskiego szlachcica w przededniu II wojny światowej. Autorka kładzie ogromny nacisk na ukazanie barier religijnych oraz obyczajowych, które w 1939 roku wydawały się nie do pokonania. Narracja wnikliwie analizuje prawo talmudyczne i polskie tradycje ziemiańskie, tworząc wielowymiarowy portret tamtej epoki. Jest to lektura dla czytelników ceniących głęboki kontekst kulturowy i emocjonalny realizm.
Czy książka wiernie oddaje realia historyczne Wołynia z 1939 roku?
Tak, Małgorzata Niezabitowska z dużą dbałością o szczegóły rekonstruuje życie w wielokulturowym sztetlu Kołki oraz okolicznych majątkach. Czytelnik odnajdzie tu precyzyjne opisy codzienności Żydów, Polaków i Ukraińców, co nadaje opowieści walor edukacyjny. Autorka wykorzystała swoją wiedzę historyczną, by ukazać napięcia społeczne i polityczne narastające tuż przed wybuchem wojny. Dzięki temu tło historyczne staje się równorzędnym bohaterem opowieści, a nie tylko dekoracją dla romansu.
Dla jakiego typu czytelnika ta powieść może nie być odpowiednim wyborem?
Powieść ta nie jest lekkim, szybkim romansem, lecz wymagającą sagą historyczną z rozbudowanym tłem społecznym. Osoby szukające prostej, liniowej fabuły bez analizy religijnej i obyczajowej mogą czuć się przytłoczone dbałością autorki o detale historyczne. Książka porusza trudne tematy, takie jak fanatyzm religijny i surowe kary społeczne, co nadaje jej cięższy kaliber emocjonalny. Nie jest to również pozycja dla czytelników unikających tematów związanych z konfliktami etnicznymi i skomplikowaną historią Kresów.
Jakie postawy i wartości są kluczowe dla bohaterów "Światłość i mrok"?
Główną osią konfliktu jest zderzenie indywidualnego pragnienia wolności z rygorystycznymi zasadami wspólnoty religijnej. Bohaterowie muszą wybierać między lojalnością wobec rodziny a głosem serca, co prowadzi do dramatycznych dylematów moralnych. Autorka kreśli postacie o silnych charakterach, które nie boją się rzucić wyzwania skostniałym strukturom społecznym. Wartości takie jak odwaga, honor i poświęcenie są tu poddawane najcięższym próbom w obliczu nadchodzącej katastrofy dziejowej.
Czego można oczekiwać po stylu literackim autorki w tej pozycji?
Autorka posługuje się bogatym, plastycznym językiem, który skutecznie przenosi czytelnika w klimat lat trzydziestych XX wieku. Stylistyka jest elegancka i pełna pasji, co pozwala na głębokie zanurzenie się w emocjach targających postaciami. Niezabitowska unika uproszczeń, stosując wielowątkową narrację, która pozwala spojrzeć na te same wydarzenia z różnych perspektyw kulturowych. Lektura wymaga skupienia, ale odwdzięcza się niezwykle żywym i sugestywnym obrazem minionego świata.