Samotność Janosika. Biografia Marka Perepeczki

Kiedy słyszymy nazwisko Marek Perepeczko, większość z nas od razu widzi w wyobraźni postać legendarnego Janosika – odważnego, silnego i niezłomnego. Jednak książka Marka Szymańskiego Samotność Janosika pokazuje, że życie aktora nie było wcale tak proste i heroiczne, jak rola, która na zawsze zapisała go w historii polskiej kultury popularnej. To pierwsza pełna biografia artysty, która stara się odkryć nie tylko kulisy jego kariery, ale przede wszystkim człowieka kryjącego się za maską gwiazdora.

Na ponad 460 stronach czytelnik otrzymuje bogatą opowieść o losach aktora – od młodości, przez spektakularne sukcesy i okres ogromnej popularności, po trudne chwile zapomnienia, emigracji i samotności. Autor nie boi się sięgać po tematy trudne: opisuje kryzysy zawodowe Perepeczki, jego zmagania z wizerunkiem ekranowego herosa, a także skomplikowane życie osobiste. Jednocześnie biografia nie jest pozbawiona ciepła – wybrzmiewają w niej historie o wielkich pasjach aktora, o jego miłości do teatru, o potrzebie wolności i niezależności. Mocną stroną książki jest rzetelność – Szymański sięga do wielu źródeł, przywołuje wspomnienia osób, które znały Perepeczkę i pokazuje artystę w różnych momentach życia. Nie ma tu sztucznego idealizowania, raczej próba uchwycenia prawdy o człowieku pełnym sprzeczności. Styl narracji jest przystępny, a fragmentaryczna konstrukcja – choć czasem bywa nieco chaotyczna – nadaje opowieści dynamikę i pozwala zobaczyć bohatera w różnych odsłonach.

Tytułowa „samotność” to słowo-klucz, które powraca wielokrotnie. Perepeczko, choć otoczony sławą i podziwem, często zmagał się z poczuciem izolacji. Był aktorem znanym z roli, która go uwięziła w jednej postaci, a jednocześnie artystą poszukującym i człowiekiem pragnącym prywatności. To napięcie pomiędzy legendą a codziennością staje się główną osią całej biografii. Nie jest to jednak książka wyłącznie o upadkach – znajdziemy w niej również wiele pięknych historii o pasji, powrotach do aktorstwa, o sile charakteru i chęci pozostawania wiernym samemu sobie. Dlatego czyta się ją nie tylko jako portret jednego człowieka, ale też jako uniwersalną opowieść o losie artysty w Polsce drugiej połowy XX wieku.

Podsumowując – Samotność Janosika to książka wartościowa i wciągająca. Ma swoje drobne wady, jak brak głębszej analizy psychologicznej czy fragmentaryczność chronologii, ale jej siłą jest autentyczność i szczerość. Pozwala spojrzeć na Marka Perepeczkę z zupełnie innej perspektywy – już nie tylko jako na legendarnego Janosika, ale przede wszystkim jako na człowieka zmagającego się ze sławą, samotnością i własnymi wyborami. Dla fanów polskiego kina i teatru, a także dla wszystkich, którzy lubią biografie z mocnym ładunkiem emocjonalnym, będzie to lektura niezwykle cenna.

Książka jest przepięknie wydana:-) Mocno sztywna oprawa, nieco większa od zwyczajnych wydań. Wiele fotografii Marka Perepeczki tak naprawdę podkreślało stwierdzenie o nim, że był osobą, która każdej postaci jaką grał, podarowała nutę nonszalancji. Nie ważne jak wielka lub niszowa to miała być osoba. Potrafił się w nią wczuć i nawet powtarzając mało inteligentne słowa, wymawiał je z taką mocą i zdecydowaniem, że chciało mu się od razu oddawać szacunek. Odpowiedź skąd nabył takiego szlachetnego postępowania kryje się w treści. Opisane jest jak obserwował wpływowych ludzi, również aktorów, jak wręcz nakładał na siebie postacie, które miał grać. Takim wzorem aktorstwa był dla niego Tadeusz Łomnicki w dramacie wojennym ,,Potem nastąpi cisza". Ktoś inny z kolei opisywał samego Marka Perypeczkę jako osobę nad wyraz wrażliwą. Przeprowadzone zostało w nim ogrom wywiadów i odpowiedzi mogli uzyskać tylko ci, którzy szanowali jego delikatną duszę. Ciekawe, że jako człowieka duma, był tak kruchy wewnątrz. Ktoś inny by powiedział, że miał ciało poety, dlatego zestrojenie się go z osobami, które udawał na czas grania, zwyczajnie nim były:-)

Zachęcam abyście sięgnęli po tą książkę, gdyż macie tutaj taki ogrom zdjęć, od młodych z czasów szkolnych, gdzie mama opisywała go jako delikatnego, a z biegiem czasu zamienił się w rozrabiakę. To był taki sprzeciw temu, że w dzieciństwie często chorował i był bardzo chudy. Dokuczano mu z wielu powodów dlatego obrał sobie za cel stanie się silnym i wyćwiczonym. To wtedy odczułam, że odebrano mu pewność siebie, a podarowano smutek, który był z nim do ostatnich dni. Te sceny nie są opisane na sucho, mają w sobie ogrom poświęconego czasu stron oraz emocji, by ujrzeć z czym się zmagał i do czego dążył. To niesamowite, że jego życie można było zamknąć w 445 stronach. Na każdym zdjęciu miał zawsze tą sama minę, spoglądający poprzez wszystko i patrzący w dal. Dosłownie jakby zaglądający do duszy ludzi i rzeczy. Myślę, że nie tylko fani powinni poznać jego historię, ale i każdy, komu wydaje się, że bohaterem rodzi się każdy, komu pisane jest być kimś.

Daje dużo do myślenia, poważnie...

Czy można poczuć pustkę po kimś, kogo widywało się przy wspólnym stole? To dziwne uczucie towarzyszyło mi przez całą lekturę biografii „Samotność Janosika” autorstwa Marka Szymańskiego. Przywołuje ona wspomnienia z Poznania, z Młyńskiego Koła, gdzie podczas prób do „Wesela” Adama Hanuszkiewicza miałam okazję rozmawiać z panem Markiem. Był kimś więcej niż tylko aktorem z ekranu – był człowiekiem o niezwykłej aurze. Jednak to książka Marka Szymańskiego uświadomiła mi, że to, co widzieliśmy na zewnątrz, było zaledwie wierzchołkiem góry lodowej.

Marek Szymański nie stworzył kolejnej laurki dla gwiazdora. To rzetelny, reporterski zapis losów człowieka, który stał się ikoną zbyt wcześnie i na zbyt restrykcyjnych warunkach. Autor dotarł do ludzi, którzy znali Perepeczkę w momentach chwały, ale i w chwilach kompletnego zapomnienia. Dzięki temu poznajemy kulisy jego emigracji, trudne powroty i bolesne zmagania z systemem, który potrafił go odtrącić – jak choćby w przypadku przykrego zakończenia pracy w teatrze w Częstochowie.

Najbardziej poruszający jest początek. Rozmowa Izy Michalewicz, będąca ostatnim wywiadem z aktorem, nadaje całej biografii ton refleksyjny i nieco melancholijny. To nie jest suchy zapis dat, to wejście w głąb duszy artysty.

Książka w mistrzowski sposób ukazuje paradoks, który był przekleństwem Marka Perepeczki. Jego potężna sylwetka, te mięśnie Herkulesa, które podziwiały miliony, skrywały człowieka o wrażliwości dziecka. Szymański bez oceniania i bez narzucania tezy pokazuje nam kogoś, kto był niemal naiwnie ufny, a przez to wielokrotnie raniony przez życie i branżę.

Wspaniałym dopełnieniem tej opowieści są fotografie. Te czarno-białe zdjęcia – od prywatnych ujęć po kadry filmowe – pozwalają nam spojrzeć prosto w oczy człowieka, który w każdym wieku, od czasów „Pana Wołodyjowskiego” po dojrzałe role, szukał w sztuce czegoś więcej niż tylko poklasku.

Tytułowa „samotność” to w tej biografii motyw przewodni. Perepeczko uwięziony w Janosiku to symbol walki o własną tożsamość. To opowieść o tym, jak trudno być postrzeganym przez pryzmat jednej roli, gdy ma się do zaoferowania cały wszechświat emocji. Choć nikt nie pozna drugiego człowieka do końca, ta książka jest najbliżej dotknięcia prawdy o Marku.

Gorąco polecam tę lekturę wszystkim, którzy chcą poznać człowieka ukrytego za maską harnasia. To piękna, choć momentami bolesna lekcja pokory wobec losu artysty.