Pierwsza od czerech lat powieść Zośki Papużanki, uznanej za jedną z ciekawszych polskich pisarek.
Mężczyzna wynajmuje mieszkanie, rozstawia sprzęt i zaczyna przez okno podglądać i fotografować mieszkańców sąsiedniego bloku. Nie wychodzi, zakupy robi przez internet, nie kontaktuje się z nikim. Kiedyś mieszkał naprzeciwko, a teraz aparatem poluje na żonę, którą porzucił kilka lat wcześniej. Jak się poznali? Dlaczego rozstali? Kim jest mężczyzna? Czy zjawia się dlatego, że chce wrócić? A może chce jej i sobie coś udowodnić?
Wyraźnie widać w nim ślady choroby psychicznej, potrzebę odizolowania się, a jednocześnie konieczność dominacji. Pragnie być zbrodniarzem doskonałym, choć nie popełnia żadnej zbrodni. Wszystko ma przemyślane i zorganizowane. Ale czy panuje nad rzeczywistością?
To książka o obsesji, o wielopłaszczyznowości ludzkiego myślenia. O fascynującym problemie linearnej koncepcji czasu. O pamięci funkcjonującej w osobowości zaburzonej.
I wreszcie bohater najważniejszy – fotografia. Amatorskie próby utrwalenia świata, by nad nim zapanować. Wiele miejsca w tej powieści poświęcono różnorodnym, starym i najnowszym, technikom fotograficznym, a autorka starała się wejść w osobowość autora zdjęć, jednocześnie zaburzoną i genialną.
O autorce
Zośka Papużanka – mieszka i pisze w Krakowie. Zadebiutowała w roku 2012 powieścią Szopka, która przyniosła jej duże uznanie oraz nominacje do Nagrody Literackiej Nike i do Paszportów "Polityki". W roku 2016 ukazała się jej drugą powieść, "On", nominowana do Paszportów "Polityki" i do Ogólnopolskiej Nagrody Literackiej dla Autorki Gryfia oraz wyróżnioną tytułem Krakowskiej Książki Miesiąca. W 2017 roku opublikowała zbiór opowiadań "Świat dla ciebie zrobiłem".
Uczestniczyła w wielu festiwalach literackich: w Festiwalu Debiutów w Kilonii, Festiwalu Conrada, Miesiącu Spotkań Autorskich w kilku europejskich miastach. W 2019 roku była stypendystką Instytutu Genshagen. Otrzymała też stypendium twórcze miasta Krakowa. Publikowała w "Tygodniku Powszechnym", "Radarze", "Piśmie", "New Eastern Europe", "Czasie Literatury". Współpracowała z Teatrem Parawan i Teatrem Figur Kraków. W Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie obroniła pracę doktorską, dotyczącą recepcji sztuk teatralnych Federica Garcii Lorki na scenach polskich. Uczy języka polskiego.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna polska
Czy powieść "Przez" to typowy thriller o prześladowcy?
Książka stanowi głębokie studium psychologiczne obsesji, wykraczające poza ramy klasycznego thrillera nastawionego na szybką akcję. Autorka skupia się na wewnętrznym świecie bohatera, analizując mechanizmy wyobcowania oraz zaburzonej percepcji rzeczywistości. Czytelnik śledzi proces polowania aparatem fotograficznym na przeszłość, co nadaje narracji duszny i niezwykle analityczny klimat. Jest to lektura wymagająca dużego skupienia, która stawia pytania o granice prywatności i naturę ludzkiej pamięci. Całość koncentruje się na przeżyciach wewnętrznych, a nie na spektakularnych zwrotach akcji.
Jaką rolę w fabule odgrywają techniki fotograficzne?
Fotografia jest w tej powieści centralnym motywem oraz narzędziem, za pomocą którego bohater próbuje zapanować nad otaczającym go światem. W tekście pojawiają się liczne odniesienia do różnorodnych metod utrwalania obrazu, od tradycyjnych po nowoczesne rozwiązania cyfrowe. Opisy te stanowią integralną część osobowości głównego bohatera, odzwierciedlając jego potrzebę dominacji i precyzyjnej dokumentacji życia innych. Dzięki temu zabiegowi książka zyskuje unikalny, niemal techniczny wymiar, który wzbogaca literacki portret człowieka w kryzysie. Pasja bohatera staje się jego jedynym łącznikiem z rzeczywistością, którą obserwuje z ukrycia.
Czy styl pisarski Zośki Papużanki w tej książce jest przystępny?
Autorka posługuje się kunsztownym, gęstym językiem, który wymaga od odbiorcy literackiego wyrobienia oraz dużej cierpliwości. Narracja prowadzona jest w sposób wielopłaszczyznowy, eksplorując nieliniową koncepcję czasu oraz skomplikowane stany emocjonalne postaci. Papużanka unika prostych rozwiązań fabularnych na rzecz precyzyjnej wiwisekcji umysłu dotkniętego zaburzeniami. To proza wybitnie artystyczna, w której każde zdanie ma znaczenie dla budowania atmosfery osaczenia i intymności. Czytelnik musi przygotować się na powolne tempo i dużą dawkę introspekcji.
Jakie główne motywy tematyczne porusza książka "Przez"?
Powieść koncentruje się na problematyce izolacji, obsesyjnej miłości oraz subiektywnej naturze ludzkich wspomnień. Bohater, odcinając się od świata zewnętrznego, próbuje zrekonstruować swoją relację z byłą żoną poprzez obiektyw aparatu, co prowadzi do zatarcia granic między prawdą a urojeniem. Ważnym elementem jest analiza linearnej koncepcji czasu, która w umyśle zaburzonej jednostki ulega całkowitej deformacji. Autorka mistrzowsko kreśli obraz człowieka, który pragnie być zbrodniarzem doskonałym bez popełniania fizycznego czynu. Jest to pozycja badająca mroczne zakamarki ludzkiej psychiki i potrzebę kontroli.
Dla jakiego typu czytelnika ta pozycja nie będzie odpowiednia?
Książka ta nie jest dobrym wyborem dla osób poszukujących dynamicznej fabuły, licznych dialogów czy lekkiej literatury rozrywkowej. Ze względu na statyczną naturę opowieści, skupionej niemal całkowicie na obserwacji z jednego okna, czytelnicy preferujący literaturę przygodową mogą poczuć się znużeni tempem narracji. Tematyka choroby psychicznej i mrocznej obsesji sprawia, że jest to pozycja ciężka emocjonalnie i wymagająca dużego zaangażowania intelektualnego. Brak tradycyjnie rozumianego happy endu oraz klaustrofobiczna atmosfera mogą być przytłaczające dla odbiorców szukających optymistycznych historii. To wymagająca literatura piękna, a nie komercyjna powieść sensacyjna.
