Powróceni

Abdulrazak Gurnah po wydaniu „Powróconych” został laureatem Nagrody Nobla 2021. W Polsce to pierwsza jego książka, jednak już wkrótce (mamy początek 2023) mają pojawić się kolejne, co po tej lekturze, muszę przyznać, że mnie ucieszyło. Autor nagrodzony został za przedstawienie wpływu kolonializmu i losów uchodźcy z Afryki Wschodniej (w bardzo luźnym przekładzie i skrócie ;)) i szczególnie to pierwsze świetnie oddane jest w tej powieści. Jest to historia tocząca się przede wszystkim w pierwszej połowie XX wieku, w czasie, gdy kraj ten był pod rządami najpierw niemieckimi, później brytyjskimi. To książka zamknięta w klamrę – początek i koniec to nagromadzenie faktów historycznych, środek to opowieść o jednostce na tle wojennej i kolonialnej zawieruchy. Poznajemy losy czterech postaci – dwóch mężczyzn, którzy zaciągnęli się do niemieckiego wojska i walczyli przeciw ludności tubylczej, oraz dwóch postaci, dla których wojna nie była codziennością, ale jednak i oni odczuli jej skutek. Ta dwójka to moje ulubione postacie – Afiya, którą czytelnik poznaje jako dziewczynkę i przygląda się jej dorastaniu. Dzięki niej poznajemy rolę kobiety w tamtejszym społeczeństwie. I Khalifa, mężczyzny hinduskiego pochodzenia, który nie tylko obrazuje losy tamtejszych kupców, małego przemysłu, ale i jest postacią najbardziej statyczną w tej historii. Może nie jest to powieść, która mnie pochłonęła, ale wzbudziła moją ciekawość i doceniam to, jak w bardzo ludzki sposób przedstawiła mi historię Afryki Wschodniej początku XX wieku. Myślę, że warto się z nią zapoznać! A ja czekam na kolejne polskie tłumaczenia Gurnaha!

"Ona z kolei nauczyła się, że jest od niego silniejsza, choć upłynęło dużo czasu, nim zdołała powiedzieć to sobie wprost. Wiedziala, co myśleć, jeśli nie zawsze, to często, a kiedy już doszła do jakiegoś wniosku, trwała przy nim. On tymczasem łatwo ulegał słowom, niekiedy własnym."

▪︎▪︎

To nie jest książka, która ma się podobać. Osadzona w Afryce Wschodniej na początku XX wieku opowieść, nie jest lekturą łatwą, niesie ona ze sobą ogromny ciężar emocjonalny, który nie raz przytłoczy czytelnika. Jednocześnie jest przejmująco prosta i nie sposób jej odłożyć przed końcem.

Przeplatające się losy czwórki głównych bohaterów na tle krwawej historii Afryki, angażują od pierwszej strony i skłaniają do wielu przemyśleń.

Jednakże w głównej mierze "Powróceni", to przede wszystkim dobrze napisana i przejmująca saga historyczna.

Jak podchodzicie do lektury nagrodzonych książek?

Ja przyznam się Wam, że miałam lekki lęk przed rozpoczęciem książki „Powróceni”. Ów lęk wynikał z faktu iż, Abdulrazak Gurnah właśnie za tę historię otrzymał nagrodę Nobla w 2021 roku. Nie bałam się treści, ale obawiałam się swojego odbioru tej powieści nagrodzonej w dziedzinie literatury. Bo sami przyznajcie, że poprzeczka podniesiona była dość wysoko…

Autor niespiesznym językiem nakreślił losy bohaterów na tle wydarzeń historycznych na początku XX wieku. Wydarzeń, które w Afryce Wschodniej odcisnęły się piętnem na psychice mieszkańców doprowadzając ich jednocześnie do koszmarów i traum, a pozbawiając szczęścia.

Kolizja dwóch obczyzn, zderzenie dwóch światów tak bardzo od siebie różnych, w końcu dwóch odrębnych rzeczywistości, które pozostające w konflikcie i trochę tak jakby na potęgę próbują walczyć o swoje. Europa chcąca pod każdym względem przenieść na grunt Afryki swoje rządy i racje. Na siłę wkraczająca z cywilizacją zachodu na tereny ubożuchnej i nędznej osady. A na tle tych wydarzeń losy czwórki młodych ludzi uwikłanych mniej lub bardziej świadomie w przemoc której albo dokonywali sami albo byli jej ofiarą. Dzieje Khalifa, Hamzy, Ilyasa i Afiyi, które łączą się na terenach kolonii niemieckiej obrazując tytułowe powroty. Powroty mentalne i fizyczne, powroty do tego co powinno być już znane a jest obce, do gloryfikowanych złudzeń, do innej rzeczywistości, a w końcu do tych którzy choć najbliżsi popadli w niepamięć.

Lektura tej książki niesie ze sobą ogromną refleksję dotyczącą dramatu Afryki, a dokładniej próby zapanowania nad nią, próby przejęcia jej i zawłaszczenia. Przeczytajcie. Poczujcie klimat wielopokoleniowej sagi nakreślonej na historycznym odmęcie wydarzeń z którymi trudno się pogodzić.

Wzbudzająca podziw skrupulatnie nakreślonym zapleczem historycznym, odbijająca w swojej literackiej tafli w pełni autentyczne emocje, poruszająca wymownym smutkiem, który pod powłoką prozy dnia, tkwi zakorzeniony we włóknach losu bohaterów.

„Powróceni” to osadzona na odciskającym krwawy ślad na kartach historii kolonializmie w Afryce Wschodniej powieść, która obnaża brutalność i bestialstwo imperialnych armii, tym samym uwypuklając powstałe na przestrzeni lat kontrastujące postrzeganie owych incydentów. Na swoistym fundamencie działań wojennych, zbudowano portrety czterech, początkowo odrębnych ludzkich żyć, których egzystencjalne nici sugestywnie się splatają, tkając obraz starty i posiadania, wyraźnie jaskrawiący się swoimi barwami. Niespiesznie niesiona piórem autora fabuła, uzewnętrznia drugie dno wydarzeń, utrwalonych na mapie świata, ukazując inną, znacznie szerszą perspektywę realnie zaistniałych na obszarze Czarnego Lądu zjawisk, które skompilowano z fikcyjnymi kreacjami, nadając treści jawnie emocjonalnego wydźwięku. Naznaczono codzienną rutynę pielęgnowanymi tęsknotami, prozaiczność zagnieżdżonymi pod skórą demonami, zrodzonymi z doznanych traum, a okruchy usilnie wydzieranego szczęścia, wytatuowanymi pod powiekami bolesnymi doświadczeniami – to kompozycja niewątpliwie nasączona olbrzymią dozą smutku, jednocześnie oddająca hołd oddziałom kolonialnym, błędnie jawiącym się jako lojalni niemieckiemu państwu kolaboranci, uczestniczący w walkach z własną społecznością. Siła wyrażana surową władzą oddziałuje na odczuwalne w każdej sferze piętno, determinuje podejmowane decyzje nie tylko bezpośrednio nim dotkniętych, ale również tych, na których wojenne utarczki aluzyjnie kładą swój cień. To pozycja karmiąca wrażliwość czytelnika, dostarczająca złożonych, wielobarwnych doznań, ale i źródło głębokich refleksji o walorze uzmysławiającym niewyartykułowane i zmodyfikowane prawdy. Noblista w „Powróconych” kreśli symbolikę tytułowych powrotów, dosłownych i iluzorycznych, trudnych i nieuchronnych. Powrotów jednostki, zagłuszanej głosem ogółu, który przebija się krzykiem o potrzebie szacunku, przynależności i akceptacji. Spisana wysublimowanym językiem, konfrontuje dwie wizje – wyobcowanych i świadomie zawłaszczających, tak się od siebie różniące, tak ewidentnie skrajne, splatające konkretność z uniwersalizmem. To nietuzinkowa odsłona wielowymiarowej przemocy, intencjonalnie wzniecająca dyskomfort czytelnika, bezsprzecznie otwierająca mu oczy na to, co zapomniane w obliczu innych zdarzeń w dziejach ludzkości. Saga eksponująca implikacje bytów tożsamego oraz nadchodzącego, które wygrywają nuty tragizmu w regionie afrykańskim. Warto!