ELŻBIETA DZIKOWSKA (urodzona w Międzyrzecu Podlaskim) – historyk sztuki, sinolog, reżyser i operator filmów dokumentalnych, podróżniczka, autorka wielu książek, programów telewizyjnych, audycji radiowych, artykułów publicystycznych oraz wystaw sztuki współczesnej. Wraz z mężem, Tonym Halikiem, zrealizowała około 300 filmów ze wszystkich kontynentów dla Telewizji Polskiej oraz prowadziła cieszący się dużym zainteresowaniem podróżniczy program telewizyjny „Pieprz i wanilia”. Tym razem Elżbieta Dzikowska zaczyna podróż po Polsce znanej i mniej znanej na Śląsku, na tamtejszym szlaku… nie, nie węgla i kopalni, ale architektury drewnianej, na którym znajduje się niemal sto zabytkowych obiektów, liczących nierzadko kilka stuleci. Do tego to właśnie tam jest „śląska Sykstyna”, czyli kościół w Małujowicach, którego ściany pokrywa jedna z najpiękniejszych w Polsce gotyckich polichromii. Ze Śląska niedaleko do Małopolski, mającej własne zabytki architektury drewnianej, jak choćby XVI-wieczne kościoły w Krzęcinie, Modlnicy czy Paczółtowicach. W Małopolsce leży też Żywiec, którego niekoniecznie „piwne” dzieje najlepiej poznać, odwiedzając Muzeum Miejskie. Tam można się dowiedzieć na przykład, kim byli przystoce i dlaczego nigdy nie mogli zostać putoszami, a także obejrzeć kolekcję niezwykle bogatych i kunsztownych strojów żywieckich. Następnym przystankiem na trasie jest Sanok z jego imponującym skansenem. Jeszcze wizyta w rodzinnych stronach Autorki, czyli w powiecie radzyńskim, jeszcze przejazd wzdłuż granicy, żeby zobaczyć kilka zapomnianych drewnianych i murowanych cerkiewek Podkarpacia i Podlasia, i już powrót do Warszawy z kolejną porcją niezwykłych doświadczeń i bogatą dokumentacją fotograficzną. Warto zresztą zagłębić się w ósmy tom „Polski znanej i mniej znanej” i ocenić samemu.
Jakie regiony kraju opisuje Elżbieta Dzikowska w książce "Polska znana i mniej znana 8"?
Ósmy tom serii koncentruje się głównie na Śląsku, Małopolsce, Podkarpaciu oraz Podlasiu. Autorka szczegółowo opisuje szlak architektury drewnianej oraz unikalne zabytki sakralne, takie jak kościół w Małujowicach. Czytelnik odnajdzie tu również relacje z wizyt w Sanoku, Żywcu oraz powiecie radzyńskim. Publikacja stanowi kompendium wiedzy o miejscach często omijanych przez masową turystykę i komercyjne przewodniki.
Czy publikacja zawiera autorską dokumentację fotograficzną odwiedzanych przez autorkę miejsc?
Tak, książka jest bogato ilustrowana fotografiami wykonanymi osobiście przez Elżbietę Dzikowską. Zdjęcia stanowią integralną część narracji, pozwalając wizualnie zapoznać się z detalami architektury i lokalnymi strojami ludowymi. Dokumentacja wizualna ułatwia planowanie własnych wypraw śladem opisanych zabytków i pomaga w ich identyfikacji w terenie. Dzięki temu publikacja pełni funkcję nie tylko literacką, ale i praktycznego przewodnika wizualnego.
Na jakich konkretnych zabytkach skupia się autorka podczas podróży po Śląsku?
Głównym punktem zainteresowania na Śląsku jest architektura drewniana oraz gotyckie polichromie w Małujowicach. Elżbieta Dzikowska omija kopalnie i przemysłowe obiekty, skupiając się na niemal stu zabytkowych obiektach sakralnych i świeckich. Czytelnik pozna historię "śląskiej Sykstyny" oraz unikalne konstrukcje liczące sobie po kilka stuleci. To doskonałe źródło informacji dla miłośników historii sztuki i dawnego rzemiosła budowlanego.
Dla jakiego typu czytelnika ta pozycja może okazać się mało satysfakcjonująca?
Książka nie jest odpowiednia dla osób szukających typowych przewodników po kurortach i komercyjnych atrakcjach. Treść skupia się na niszowej architekturze drewnianej, cerkiewkach i historii lokalnej, co może znużyć zwolenników aktywnego wypoczynku miejskiego. Publikacja wymaga od odbiorcy skupienia na detalach historycznych oraz zainteresowania kulturą ludową i etnografią. Nie jest to również pozycja dla osób oczekujących gotowych map szlaków pieszych czy rekomendacji noclegowych.
Czego można dowiedzieć się z rozdziałów poświęconych Małopolsce i Żywiecczyźnie?
Autorka przybliża historię Muzeum Miejskiego w Żywcu oraz unikalne tradycje związane ze strojami żywieckimi. Czytelnik pozna definicje lokalnych grup społecznych, takich jak przystoce i putosze, oraz ich dawną rolę w hierarchii miejskiej. Opisane zostają także XVI-wieczne kościoły w Krzęcinie, Modlnicy i Paczółtowicach, będące perłami architektury drewnianej regionu. Wiedza ta pozwala głębiej zrozumieć tożsamość kulturową Małopolski poza standardowymi szlakami turystycznymi.
