„Pozwolę sobie zasugerować, że wyniki PiS-u przy urnie wyborczej zależą w równej mierze (a może nawet i bardziej) nie od tego, co PiS robi, tylko od tego, czym PiS jest. I zamiast traktować pisowski sukces jako część składową fali populizmu, która zalewa Europę, zauważmy, że PiS – odwołując się do kategorii politycznych umocowanych w polskiej tradycji – jest współczesną emanacją Narodowej Demokracji, z wyraźnym nawet przechyłem w stronę ONR-u.
Sto lat po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i wielkiej frustracji obozu narodowego, który nie doszedł wówczas do władzy, chociaż starał się o to, jak umiał najlepiej (łącznie z zamordowaniem pierwszego wybranego przez Zgromadzenie Narodowe Prezydenta Rzeczypospolitej, Gabriela Narutowicza), bo, mówiąc w największym skrócie, Józef Piłsudski zastopował Romana Dmowskiego, naśladowcy tego ostatniego zdobyli władzę. Zwycięstwo PiS-u w 2019 roku – mam również na myśli nadchodzące wybory jesienią – to pośmiertne zwycięstwo Dmowskiego. Polacy wybrali PiS nie (tylko?, przede wszystkim?) dlatego, że dostali 500+ czy jednorazowo dodatkową emeryturę, ale dlatego, że w większości są endekami”.
Jaka jest główna teza książki "PiS i antysemityzm, czyli pośmiertne zwycięstwo Dmowskiego"?
Autor stawia tezę, że sukces wyborczy PiS wynika z głęboko zakorzenionej w Polakach tożsamości narodowo-demokratycznej, wywodzącej się bezpośrednio od Romana Dmowskiego. Jan Tomasz Gross analizuje współczesne zjawiska polityczne jako świadomą kontynuację idei Endecji, a nie tylko efekt programów socjalnych czy populizmu. Esej skupia się na mechanizmach socjologicznych i historycznych, które ukształtowały obecne postawy społeczne dużej części elektoratu. Lektura pozwala zrozumieć, dlaczego tradycja ONR-u i myśli Dmowskiego wciąż rezonuje w polskim społeczeństwie po stu latach od odzyskania niepodległości.
Czy publikacja Jana Tomasza Grossa ma charakter naukowy czy publicystyczny?
Książka stanowi zbiór esejów o charakterze publicystyczno-analitycznym, a nie rygorystyczną rozprawę naukową z pełnym aparatem krytycznym. Tekst jest napisany językiem przystępnym i dynamicznym, co ułatwia zrozumienie skomplikowanych procesów zachodzących w polskiej polityce. Autor operuje subiektywnymi interpretacjami faktów historycznych, co jest typowe dla literatury faktu i eseistyki zaangażowanej. Publikacja stanowi przede wszystkim głos w debacie publicznej i zachęca do krytycznego spojrzenia na kondycję polskiej demokracji.
Do jakich wydarzeń historycznych odwołuje się autor w tej analizie politycznej?
Gross przywołuje kluczowe momenty z okresu międzywojennego, w tym postać Józefa Piłsudskiego oraz tragiczne zabójstwo prezydenta Gabriela Narutowicza. Autor zestawia te wydarzenia ze współczesną dynamiką władzy, szukając analogii między dawnymi sporami a dzisiejszą polaryzacją społeczną. Analiza obejmuje również ewolucję obozu narodowego i jego frustracje związane z brakiem pełnej dominacji w II Rzeczypospolitej. Dzięki temu czytelnik otrzymuje szeroki kontekst historyczny niezbędny do oceny źródeł dzisiejszych nastrojów narodowościowych.
Dla kogo ta pozycja może okazać się zbyt kontrowersyjna lub nieodpowiednia?
Książka nie jest odpowiednia dla czytelników poszukujących neutralnego i całkowicie obiektywnego opisu polskiej sceny politycznej. Ze względu na ostre sformułowania oraz stawianie znaku równości między współczesną władzą a ideologią ONR-u, pozycja ta budzi silny opór u osób utożsamiających się z ruchem narodowym. Osoby oczekujące wyłącznie danych statystycznych zamiast interpretacji socjologicznych mogą poczuć niedosyt formą krótkiego eseju. Publikacja wymaga od odbiorcy gotowości na konfrontację z bardzo krytycznym i prowokacyjnym spojrzeniem na polską tożsamość zbiorową.
Czy treść skupia się wyłącznie na bieżących działaniach partii Prawo i Sprawiedliwość?
Analiza wykracza daleko poza bieżące decyzje polityczne, koncentrując się na ideologicznym fundamencie i historycznych korzeniach polskiego prawicowego populizmu. Autor bada, czym dana formacja jest w sensie ontologicznym i historycznym, zamiast jedynie oceniać jej codzienne posunięcia administracyjne czy gospodarcze. Duża część wywodu poświęcona jest mechanizmom dziedziczenia poglądów i trwałości postaw endeckich, które przetrwały w społeczeństwie mimo zmian systemowych. Jest to zatem studium mentalności politycznej Polaków, a nie kronika wydarzeń parlamentarnych ostatnich lat.
