Orlando

Orlando to bez wątpienia jedna z najbardziej niezwykłych powieści XX wieku. Virginia Woolf stworzyła dzieło, które wymyka się gatunkom i tradycyjnym literackim podziałom. Jest to fikcyjna biografia, powieść historyczna, filozoficzny esej i zarazem pełna humoru satyra na społeczne konwenanse.

Tytułowy bohater, Orlando, to młody arystokrata żyjący w elżbietańskiej Anglii. Ma duszę poety, marzy o miłości, sławie i przygodzie. Już na początku powieści uderza nas niezwykłość tej postaci, Orlando wydaje się nie podlegać zwykłym prawom czasu. Z wiekiem się nie starzeje, a jego życie rozciąga się przez kilka stuleci. Kulminacyjnym momentem tej podróży jest nagła, tajemnicza przemiana bohatera w kobietę. Od tej chwili Orlando (już jako kobieta) musi zmierzyć się z zupełnie innym zestawem doświadczeń i społecznych oczekiwań.

Ale Orlando to nie tylko historia niezwykłej osoby. To również pretekst do refleksji nad tym, jak bardzo nasze życie i tożsamość są kształtowane przez czynniki zewnętrzne: płeć, epokę, społeczne role, język i kulturę. Woolf zadaje odważne pytania: Czy tożsamość jest stała? Czy kobieta i mężczyzna naprawdę aż tak się różnią? To, co czyni Orlando wyjątkowym, to nie tylko oryginalna fabuła, ale przede wszystkim styl pisania Virginii Woolf. Jej język jest pełen ironii i błyskotliwego humoru. Autorka prowadzi narrację z lekkością, często zwracając się bezpośrednio do czytelnika, komentując wydarzenia z przymrużeniem oka, bawiąc się konwencją biografii.

W tle tej powieści jest mnóstwo historii literatury. Pojawiają się nawiązania do wielkich pisarzy i poetów, do konwencji i stylów różnych epok. Ale Orlando to również manifest i bardzo śmiała próba pokazania, że granice między płciami, epokami, a nawet literackimi gatunkami są płynne i umowne. Autorka rzuca wyzwanie utartym schematom i pokazuje, jak sztuka może wyzwalać z ograniczeń.

Orlando nie jest typową powieścią – i to jej największa zaleta. Polecam ją każdemu, kto szuka w literaturze nie tylko ciekawej historii, ale też intelektualnej przygody. To książka dla czytelników otwartych na eksperymenty, którzy cenią zarówno lekki styl, jak i głębokie przesłanie.

Nie trzeba być znawcą literatury, by czerpać przyjemność z tej lektury. Polecam, zdecydowanie.

Klasyka literatury to najlepsza forma rozrywki dla dojrzałego czytelnika. Kryje się w niej bowiem wiele ponadczasowych prawd a za każdym razem czytana na nowo inspiruje innymi wartościami. Nie inaczej jest z "Orlando", opowieścią, która od pierwszych stron porwała mnie w swoje ramiona.

Nie jest to lektura prosta, do przeczytania w jeden wieczór. Skłania do licznych refleksji, do zatrzymania się, przeanalizowania. Czasami wracałam kilka stron, by odpowiednio zrozumieć przekaz, innym razem odkładałam ją na chwilę, by w mojej głowie wszystko odpowiednio się poukładało. I właśnie za ten wewnętrzny monolog doceniam prozę Woolf, za jej nieszablonowość, budowanie niesłychanie złożonych kreacji postaci. Za mnogość prawd płynących z ich wyborów oraz pojawiających się konsekwencji i zupełną nienachalność w prezentowanej treści. Jedyny warunek jest taki, że naprawdę musicie lubić trudniejsze, wymagające książki, ponieważ przystanków po drodze na własne przemyślenia jest naprawdę sporo.

Zaczynamy w elżbietańskiej Anglii, poznając bliżej postać tytułowego Orlando. Niestety chłopak nie czuje się w pełni sobą. Wyrusza w podróż trwającą lata, która zaczyna kształtować go na nowo. Gdzieś po drodze staje się kobietą. Wówczas dostrzegamy wielki proces wpływający na kulturę a także psychikę nie tylko głównej postaci, ale również jej otoczenia. Obserwujemy jak z dystansem wobec świata oraz niekłamaną błyskotliwością autorka przełamuje tabu, by intrygować po dziś dzień.

Temat początkowo wydaje się banalnie prosty i nic nie wskazuje na wiele nawiązań, które spotkamy po drodze. Dzięki temu mamy czas na odnalezienie się w wydarzeniach oraz nawiązanie relacji z postacią Orlando. Autorka balansuje jednak na granicy fikcji, nie zawsze koncentruje się w pełni na dosadności, ponieważ niektórzy bohaterowie wydają się żyć dłużej niż powinni a sama zmiana płci nie wywołuje wielkiego poruszenia patrząc na czasy, w których toczy się akcja. Nie to jednak jest kwintesencją fabuły a jej przekaz psychologiczny, jej nastawienie na jednostkę, przedstawienie wolności wyboru, działań oraz swobody bycia tym kim chcemy być. Bez uprzedzeń, bez walki z otoczeniem czy nawet całym światem.

Niewątpliwie "Orlando" wpłynie na każdego z nas bardzo indywidualnie, ale cała proza Virginii Woolf wydaje się być właśnie takim uderzeniem w czytającego - by zatrzymał się na moment, wczytał w treść, podjął próbę analizy oraz zrozumienia. Nie pozostajemy obojętni na to co dzieje się dookoła, mało tego! Przekładamy akcję na współczesne czasy. Dostrzegamy płeć jako namacalną siłę uderzającą w społeczeństwo oraz jego chwiejące się zasady. Wszystko to utrzymane w błyskotliwej, zabawnej, subtelnie ironicznej formie sprawia, że podczas czytania nie brakuje emocji.

Zawsze jakoś przyciągało mnie wszystko, co igra z czasem, tożsamością i literacką formą — dlatego właśnie po „Orlando” Virginii Woolf sięgnęłam z równym zaciekawieniem, co pewnym niepokojem. Podobno to „książka, o której mówi się często, lecz rzadko naprawdę się ją czyta, a jeszcze rzadziej rozumie”. A przecież to nie tylko eksperyment czy list miłosny, ale opowieść o nieustannym „stawaniu się”, o pragnieniu przetrwania poza ramami narzucanymi przez społeczeństwo, płeć, epokę. Dzięki nowemu przekładowi Agi Zano „Orlando” powraca w pełnej krasie, zabawny, przenikliwy — taki, jakim rzeczywiście go napisała Woolf.

Książka śledzi losy bohatera, który z młodego szlachcica staje się kobietą, żyje ponad trzysta lat, nie starzejąc się niemal wcale. W tej szalonej podróży przez epoki Orlando zakochuje się, pisze, cierpi, tęskni, gubi się i odnajduje. Woolf bawi się konwencją biografii, literatury historycznej, powieści przygodowej oraz romansu, przełamując wszystkie granice między gatunkami. Jej język — trochę ironiczny, czuły, absurdalnie piękny — zaprasza do świata, w którym każda tożsamość jest płynna, a epoki zostawiają w duszy bohatera unikatowe ślady. To książka śmiała, dziwna, a przy tym wzruszająca. Także zuchwała w sposób, który wciąż zaskakuje, mimo że minęło już prawie sto lat od jej pierwszego wydania.

Tłumaczenie Agi Zano jest nie tylko udane, jest po prostu znakomite. Z niesłychaną precyzją oddano rytm i ton Woolf, jej charakterystyczne zawijasy składniowe, mrugnięcia do czytelnika. Zano unika zarówno archaizacji, jak i przesadnej współczesności — właśnie dlatego „Orlando” brzmi po polsku świeżo, ale nie traci nic ze swej literackiej złożoności. Samo wydanie też zasługuje na uwagę: dopracowana okładka, starannie dobrany krój pisma. To edycja, która zachęca, by czytać powoli, delektować się każdym zdaniem, wracać do fragmentów, odnajdywać w nich nowe sensy.

„Orlando” to lektura wymykająca się opisowi, niczym sam(a) bohater(ka). Książka mówiąca więcej o nas, niż chcielibyśmy przyznać: o tym, kim jesteśmy, kim byliśmy, kim moglibyśmy się stać, gdyby pozwolono nam żyć bez masek. Dzięki Adze Zano powieść Woolf zyskała nowe życie w języku polskim, a to życie warte jest każdej chwili uwagi. Owszem, mamy do czynienia z klasyką, a równocześnie przygodą, manifestem, wręcz poematem. Zdecydowanie, jeden z najbardziej oryginalnych głosów, jakie kiedykolwiek przemówiły z kart literatury.