Nocny portret

W latach 1939-1945 na terenie Polski skonfiskowano, zagrabiono lub spalono kilkaset tysięcy dzieł sztuki. W wojennej zawierusze zginęły nie tylko eksponaty muzealne, ale również prywatne kolekcje, cenne meble, porcelana czy pamiątki, niekiedy przekazywane z pokolenia na pokolenie. Rzeźby Wita Stwosza, ryciny Durera czy obrazy Rubensa, to tylko cześć arcydzieł znajdujących się przed wojną w rękach znamienitych rodów. W czasie II wojny światowej wiele z nich skradziono i wywieziono, głównie do Niemiec. Inne natomiast bezmyślnie niszczono. Po wojnie część dzieł sztuki udało się odzyskać, niekiedy zupełnie przypadkowo, los innych do dziś pozostaje nieznany. Wśród tych arcydzieł, których do tej pory nie odnaleziono, jest [Adres usunięty]. „Portret młodzieńca” Rafaela Santi, szkic Rubensa „Chrystus upadający pod krzyżem”. Na szczęście przynajmniej cześć dzieł udało się odzyskać, a wśród nich jest „Dama z gronostajem”, autorstwa Leonarda da Vinci.

Obraz namalowany w technice olejnej, przedstawia Cecylię Gallerani, brzemienną wówczas kochankę księcia Ludwika Sforzy. Należące do rodu Czartoryskich dzieło zostało zagrabione przez okupantów niemieckich, wraz z majątkiem rodziny, a następnie umieszczone w wawelskiej rezydencji Hansa Franka. Został później wywieziony do Niemiec, skąd w 1946 roku został ponownie sprowadzony do Krakowa. To właśnie ten wyjątkowy portret stał się inspiracją dla Laury Morelli, włoskiej badaczki sztuki, która w powieści „Nocny portret”, przedstawia skomplikowane dzieje obrazu, od chwili jego powstania. Opublikowana nakładem wydawnictwa Letra książka, to zapierająca dech w piersiach wędrówka poprzez wieki w pełni pozwalająca nam zrozumieć fenomen obrazu, jego symbolikę, a także skale przestępstwa popełnionego przez Niemcy, związanego z grabieżą dóbr kultury, co zresztą nie dotyczyło tylko polskich zbiorów. Po książkę sięgnąć mogą nie tylko wielbiciele historii (w tym historii sztuki), ale również wszyscy, którzy doceniają skomplikowane historie i misternie splatające się wątki na różnych planach czasowych.

Autorka przenosi nas do XV-wiecznego Mediolanu, gdzie poznajemy historię powstania arcydzieła, jego genialnego autora i pięknej modelki Leonarda da Vinci, kochanki władcy Mediolanu. Czytamy o wykształconej dziewczynie, która w 1489 roku przybywa do Mediolanu, gdzie jej brat jest dyplomatą. Przeznaczona była dla niej pewna przyszłość u boku męża, tyle tylko, że jej bracia na przestrzeni lat roztrwonili cały posag, zaś ojciec narzeczonego zerwał kontrakt. Matka zatem planuje umieścić córkę w klasztorze nie zważając na to, że zupełnie nie leży to w naturze Cecile, która ma znacznie większe aspiracje. Doskonale wykształcona, atrakcyjna kobieta postanawia zdobyć serce władcy. Nie wie jednak, że jest on już dawno zaręczony, więc jedyne co może jej zaoferować, to romans. Mimo przewidywań wszystkich obdarzona wieloma talentami Cecile przywiązuje do siebie władcę, a ten obsypuje ją prezentami. Nie wiedząc jeszcze, że kochanka nosi w sobie jego dziecko, zleca namalowanie jej portretu…

Autorka zabiera nas również do Monachium w czasie II wojny światowej, gdzie poznajemy Edith Becker, konserwatorkę dzieł sztuki, zatrudnioną w pracowni konserwatorskiej Alte Pinakothek, jednym z najwspanialszych monachijskich muzeów. Staje się ona jedną w osób wdrażających w życie nową wizję Fűhrera, mającą na celu stworzenie nowego muzeum w Linzu, rzekomego repozytorium zapewniającego bezpieczeństwo najwspanialszym dziełom sztuki. Tak naprawdę, to uzasadnienie szeroko zakrojonej grabieży dzieł, nie tylko z polskich ziem. Początkowo Edith nie zdaje sobie sprawy z tego, czego tak naprawdę staje się częścią, ale kiedy zostaje wysłana do Polski, gdzie katalogować i kategoryzować ma skradzione dzieła sztuki, powoli uświadamia sobie, w jakim piekle się znalazła i do czego się przyczynia. Postanawia zatem w tajemnicy kopiować spis wartościowych przedmiotów odebranych prywatnym właścicielom w całej Polsce, by po wojnie ten inwentarz był pomocny w ich odzyskaniu. Poznajemy również Dominica, Amerykanina o włoskiej krwi, którego zadaniem jest ochrona Obrońców Zabytków…

W jaki sposób te historie splatają się ze sobą? Jak potoczą się losy młodej modelki da Vinci? Czy Edith, która ma wpojona głęboką miłość do sztuki, uda się rozpocząć współpracę z ruchem oporu? To zaledwie kilka pytań, które nasuwają się w trakcie lektury książki, w której przestrzeń pomiędzy prawdziwymi wydarzeniami umiejętnie została wypełniona fikcją, ale w taki sposób, że żyjemy życiem bohaterów i angażujemy się w ich poczynania. Mimo iż fakt grabieży dzieł sztuki był pretekstem do rozpoczęcia wątku obrazu, to tak naprawdę stał się osią, wokół której koncentruje się historia. Pozwoliło to również autorce na uświadomienie nam skali zjawiska oraz kulisów tego procederu. Po zakończeniu książki długo jeszcze pozostaje ona w pamięci, a może nawet stać się inspiracją do tego, by „Damę z gronostajem” zobaczyć w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie.

Muszę przyznać, że jest to jedna z lepszych powieści jakich w ostatnim czasie czytałam ! Interesująca powieść historyczna, która zawiera w sobie elementy romansu oraz to, co najważniejsze tło artystyczne. Książka skonstruowana jest w następujący sposób: do każdego z rozdziałów przypisany jest bohater, gdzie każdy z nich opowiada historię z własnej perspektywy. Wśród czworga bohaterów wyróżniamy: wybitnego artystę - Leonarda da Vinci, przepiękną damę ze słynnego obrazu- Cecilie, dzielnego żołnierza Dominica - z pasją do rysowania oraz konserwatorkę obrazów, Edith. Czas w książce został podzielony na dwa stulecia: Niemcy i Polska, podczas II Wojna Światowej. W tych latach czytamy o grabieży dzieł sztuki [Adres usunięty].: o splądrowaniu posiadłości rodziny Czartoryskich i kradzieży wielu wybitnych obrazów. Tutaj poznajemy dwóch bohaterów, którzy próbują, każdy na swój sposób ochronić dzieła sztuki przed destrukcyjnym działaniem wojny. Niemiecka renowatorka obrazów walczy o sprawiedliwość dla sztuki i sprzeciwia się działaniom swoich przełożonych szukając sposobu na ocalenie arcydzieł z rąk nazistów, natomiast walczący po drugiej stronie Amerykanin przyłącza się do specjalnie powołanej grupy Obrońców Zabytków, którzy na cel obrali ochronę i odzyskanie skradzionych, bezcennych skarbów sztuki. Drugi okres powieści przenosi nas do XV wieku, gdzie na dworze księcia Mediolanu, Leonardo da Vinci wprowadza nas w tajniki powstawania obrazu 'Dama z gronostajem'. W tym czasie rozwinięty zostaje także wątek tajemniczej piękności z obrazu artysty. Poznajemy trudy życia, z jakimi musiała mierzyć się kochanka Ludvicia il Moro. Czasy w powieści niesamowicie płynnie się uzupełniają - tworząc niezwykle ciekawą historię, momentami wzruszając Czytelnika do łez. Świadomość, jak podczas II Wojny Światowej wyglądała Polska skłania osobę czytającą do wielu przemyśleń. Autorka bardzo sugestywnie opisuje zniszczenia, jakie wojska niemieckie dokonały na ziemiach polskich i jak wiele ludności - polskiej, niemieckiej, amerykańskiej poniosło śmierć. Kluczowym elementem, towarzyszącym podczas czytania powieści jest kradzież dzieł sztuki. Wśród, których są to nie tylko wybitne obrazy znanych malarzy, takich jak da Vinci , Vermeer czy Rubens ale także rzeźby np. ołtarz czy relikwiarz ze szczątkami Karola Wielkiego. Dodatkowym plusem jest fakt, że książka dostępna jest także w formie ebooka.

Podsumowywując gorąco polecam! Zdecydowanie jest to publikacja warta uwagi.

„Oczy dziewczyny były inteligentne i miały kształt migdałów, spoglądały w stronę światła, jakby jej uwagę odwróciło stado ptaków za oknem. W ramionach trzymała stworzenie pokryte białym futrem, wielkości nowo narodzonego dziecka, którego oczy jak szklane paciorki patrzyły na to samo, co oczy dziewczyny.”

II wojna światowa to nie tylko masowe ludobójstwo, ale także kradzież najcenniejszych dzieł sztuki, które swoje schronienie miały na polskich ziemiach. Jednak naród niemiecki, chcąc bogacić się zaczął je kraść, następnie, wywożąc na swoje tereny. My jako naród, mogliśmy pochwalić się prawdziwymi okazami tej sztuki, jednak posępny wilk chciał mieć wszystko dla siebie.

Historia opisana w tej powieści dzieje się na dwóch liniach czasowych. Autorka przenosi nas w czasy Leonarda da Vinci i czasy holokaustu. Obie te ramy mają inne zadanie w tej powieści.

Obserwujemy powstawanie jednego z popularniejszych dzieł malarza, idąc wraz z nim przez każdy z elementów. Poznajemy szczegóły, najmniejsze detale, kiedy to „Dama z gronostajem” nabiera swoich konturów, a następnie barw. Artysta sam w sobie był człowiekiem ciekawym, poprzez charakterystykę jego osoby, postrzegamy go jak człowieka, który mógłby stanąć obok nas, a nie jak malarza wysokich formatów. Staje się on dla nas bardziej ludzki, gdyż jego myśli I odczucia są ukazane na kartach tej historii.

Kim była piękna dama, która dała się namalować? Była królewską kochanką, której dni na dworze były policzone, chociaż posiadała on ogromną kartę przetargową. W ramach swojej miłości, Wasza wysokość zapragnął uwiecznić ją na portrecie. Okazuje się, że tak naprawdę miała ona na to dzieło spory wpływ, jak również zmianę poszczególnych szczegółów, które w pierwotnej wersji miały być zupełnie inne.

Tak jak wspominałam, historia toczy się na dwóch ramach czasowych. W tej drugiej poznajemy losy obrazu w czasach holokaustu. Przypadkowo trafia on w ręce nazistowskiego funkcjonariusza, który wcale nie zamierza go zwracać. Konserwatorka sztuki omamiona poprzez kłamstwa, sama zaczęła podsyłać te cenne perełki w ręce zbójników, natomiast szybko się reflektuje i zamierza zacząć je chronić. Tylko czy ma ona odpowiedni plan, który pozwoli jej to osiągnąć?

Autorka ma bardzo przyjemne pióro i pomimo wymagającej tematyki, ciekawie i z pełnym zainteresowaniem czytelnika przekazuje w lekki sposób swój zamysł tej historii. Każdy z bohaterów cechuje się całkowicie różnymi charakterami i poglądami, ale łączy ich jeden najważniejszy szczegół, malarstwo.

Książka daje czytelnikowi ogromne pole dla wyobraźni, mimo iż opisy są naprawdę dokładne, ale możemy swobodnie przymknąć oczy, aby przenieść się w tamtejsze czasy. Idealne wyczucie w budowaniu tła, daje pełną przyjemność z zagłębiania się w tę przygodę, która pełna jest wyrazistych ciekawostek, które okraszone zostały autentycznymi informacjami.

„Nocny portret” to wyjątkowa powieść historyczna stworzona przez Laurę Morelli – autorkę [Adres usunięty]. bestsellerowych fikcji historycznych w USA Today. Genialna fabuła oparta na dwóch liniach czasowych i narracji czwórki bohaterów – kochanki księcia Mediolanu – Cecilii Gallerani, słynnego malarza – Leonarda, niemieckiej konserwatorki sztuki – Edith oraz żołnierza – Dominica, którego celem jest ratowanie cennych dzieł sztuki w okresie II wojny światowej. Mimo iż historie dzieli od siebie aż pięć stuleci, to nadal mają one jeden wspólny mianownik – portret Leonarda da Vinci – „Dama z gronostajem”.

Historia powstania najsłynniejszego portretu pędzla Leonarda opisana została w iście mistrzowskim stylu, oddającym charakter epoki renesansu. Podobnie jak druga linia czasowa, gdzie ukazane zostały brutalne realia wojny i kradzież dzieł sztuki pod przykrywką ich zabezpieczenia przed zniszczeniem. Bezwzględne mechanizmy władzy i przytłaczająca bezradność zwykłych ludzi w obliczu rabowania kościołów, muzeów i prywatnych kolekcji. Liczne detale, fakty i ciekawostki, jakie autorka wplotła w fabułę, co chwilę zaskakiwały mnie, skłaniając do wykroczenia poza karty książki i szukania informacji w Internecie. Wiecie, jak ogromną miłością darzę malarstwo i jego historię, dlatego też możliwość objęcia tego tytułu patronatem, jest dla mnie wielkim zaszczytem.

„Nocny portret” w pasjonujący sposób przybliża czytelnikowi kulisy powstania portretu Cecilii Gallerani – słynnej „Damy z łasiczką”, jak również odsłania jej zawiłą i pełną niepewności historię, która w pewnym momencie zdaje się zataczać koło. Doskonale oddaje to cytat:

„Och, pani. Wydaje się, że zwróciłaś na siebie uwagę chciwego, ogarniętego manią mężczyzny. Mężczyzny, który może zmienić twój los jednym machnięciem dłoni […]. Cóż, może wiesz, jak to jest?” – mówi do portretu Edith, konserwatorka sztuki z której winy, obraz znalazł się w trudnej sytuacji.

Owszem. Dziewczyna wiedziała, jak to jest.

Moje serce bez wątpienia zdobyła narracja prowadzona z perspektywy samego Leonarda da Vinci, dzięki której postać malarza miała okazję ożyć w mojej wyobraźni. Artysta doskonały, konstruktor, inżynier… człowiek, w którego umyśle tworzyła się przyszłość. Wielokrotnie powtarzam, że był to właściwy człowiek, w niewłaściwym miejscu, znacznie wyprzedzający swoją epokę.

Na szczególną uwagę zasługuje też postać żołnierza – Dominica. Konfrontuje on czytelnika z bardzo ważnym i śmiałym pytaniem – czy ochrona dzieł sztuki, jest warta utraty życia przez tak wielu ludzi? Odczuwamy mocno, że nie pyta on jako oddany żołnierz, ale także jako kochający i stęskniony mąż, ojciec pragnący zobaczyć swoją córeczkę i człowiek… którego marzeniem jest wziąć na ręce swoje kolejne dziecko. Czy warto oddać życie za ratowanie sztuki? Czym byłby świat bez tego wszystkiego, co na pozór zbędne – muzyka, malarstwo, literatura? Zachęcam, abyście sięgnęli po tę książkę i sami skonfrontowali się z własnymi przemyśleniami na ten temat.

„Nocny portret” to rewelacyjna, wielowątkowa historia, którą szczerze polecam. Niech nie zrazi Was, że jest to „powieść historyczna”. Absolutnie nie jest to nudna książka, gdzie podczas lektury poczujecie się jak na lekcji historii. Nie. Ta ekscytująca, oparta na faktach opowieść, głęboko wnika w duszę, pozostawiając po sobie ślad. W końcu tak bardzo dotyczy ona nas – Polaków.