Nie mówi się takich rzeczy

„Nie mówi się takich rzeczy” autorstwa Hanna Krall i Zbigniew Libera (Wydawnictwo Znak Literanova)

Książka otrzymana w ramach współpracy barterowej.

Miniatury reporterskie Hanny Krall ukazują świat, w którym prawda kryje się w szczegółach i wymaga od czytelnika pełnej uważności. Tekstom towarzyszą rysunki Zbigniewa Libery, współtworzące obraz rzeczywistości, w której pamięć staje się jednocześnie obowiązkiem i ciężarem.

Mam wrażenie, że niektóre książki stawiają przed czytelnikiem bardzo wysokie wymagania interpretacyjne – i niestety często się na tym „wykładam”. Sięgając po bardziej ambitną literaturę, nie zawsze potrafię odnaleźć w niej coś dla siebie. Tak właśnie było w przypadku „Nie mówi się takich rzeczy”. To pozycja niewątpliwie ważna i głęboka, ale jednocześnie gęsta od metafor i znaczeń, które wymagają wielokrotnego namysłu.

To książka, przy której trzeba się zatrzymać, analizować niemal każde zdanie, a najlepiej wracać do niej kilkukrotnie. Otrzymujemy tekst pełen skrótów myślowych, niedopowiedzeń i ciszy - rozproszony między fragmentami reportażu, esejem i osobistą refleksją. To forma trudna do jednoznacznego sklasyfikowania, ale jednocześnie bardzo charakterystyczna dla stylu Krall.

Warstwę wizualną tworzą prace Libery, które - przynajmniej w założeniu - mają pogłębiać metaforyczny wymiar całości. W moim odbiorze nie zawsze łączyły się one z tekstem w spójną całość, choć same w sobie są estetycznie interesujące.

Przed napisaniem tej recenzji zapoznałem się z opiniami innych czytelników i natrafiłem głównie na zachwyty nad emocjonalnością tej książki. Tym bardziej odczuwam pewien dysonans - nie potrafiłem odnaleźć w niej tego, co poruszyło innych. Być może to kwestia mojej wrażliwości lub czytelniczego przygotowania.

Bez uchwycenia głębszego sensu i filozoficznego kontekstu książka okazała się dla mnie mało angażująca i niezbyt zapadająca w pamięć. Dlatego, pozostając w zgodzie ze swoim odbiorem, oceniam ją na 5/10. Polecam ją przede wszystkim czytelnikom dobrze zaznajomionym z twórczością Hanny Krall oraz tym, którzy cenią wymagającą, refleksyjną literaturę. Zdecydowanie nie jest to propozycja dla osób szukających lekkiej i łatwej rozrywki.

Ten duet uzupełnia się doskonale. Tu reportersko-literacki duch spotyka artystę, fotografika i performera w jednym. Wytworem tej owocnej współpracy Hanny Krall i Zbigniewa Libery jest wyjątkowa książka pt. „Nie mówi się takich rzeczy” z oferty Wydawnictwa Znak Literanova.

Autorzy kreują świat opowieści w oszczędnej, lecz niezwykle gęstej znaczeniowo formie. Krall, wierna swojemu stylowi, operuje skrótem, niedopowiedzeniem i ciszą między słowami. Libera natomiast dopełnia tę narrację swoim wizualnym komentarzem, który nie tyle ilustruje tekst, co wchodzi z nim w dialog. To spotkanie dwóch wrażliwości daje efekt nieoczywisty i poruszający.

Książka dotyka tematów trudnych: pamięci, traumy, śmierci, przemilczeń oraz granic tego, co można, a czego „nie mówi się” w przestrzeni publicznej i prywatnej. Krall po raz kolejny opowiada o sprawach najcięższych z niezwykłą delikatnością, unikając patosu i zbędnej dosłowności. Jej bohaterowie często mówią półsłówkami, a jednak ich historie wybrzmiewają z ogromną siłą.

Warstwa wizualna Libery wprowadza element refleksji. Jego prace nie są łatwe w odbiorze. Wymagają od czytelnika zatrzymania się i interpretacji. Czasem kontrastują z tekstem, innym razem go pogłębiają, ale nigdy nie pozostają obojętne. Dzięki temu książka staje się doświadczeniem wielowymiarowym, angażującym nie tylko intelekt, ale i wyobraźnię oraz emocje odbiorcy.

Ciekawa w tej publikacji jest również jej struktura: fragmentaryczna, rwana, co paradoksalnie wzmacnia jej autentyczność. Czytelnik ma wrażenie obcowania z czymś intymnym, jakby zaglądał w przestrzeń, do której zwykle nie ma dostępu. Przestrzeń, która choć traktuje o wydarzeniach minionych, sprzed kilku, kilkunastu, kilkudziesięciu i kilkuset lat ożywa na nowo pod piórem Hanny Krall.

„Nie mówi się takich rzeczy” to książka, która w czasach nadmiaru słów i uproszczeń przypomina o sile milczenia, niedopowiedzenia i uważnego słuchania. To również dowód na to, że współpraca reprezentantów różnych dziedzin sztuki może przynieść efekt wykraczający poza ich sumę.

Polecam!

Jak pytać o sprawy, o których otwarcie się nie mówi? Dwadzieścia cztery niezwykle poruszające teksty (bardzo rzeczowe, w minimalistycznej formie, niosą jednak ze sobą ogromny ładunek emocjonalny) polskiej pisarki i reporterki Hanny Krall wraz z wizualnym komentarzem Zbigniewa Libera- polskiego artysty, autora instalacji i wideo instalacji, fotografika, performera, twórcę obiektów artystycznych- sprawiły, że po lekturze książki "Nie mówi się takich rzeczy" jeszcze długo o nich rozmyślałam.

Już same tytuły (jedno lub dwuwyrazowe) poszczególnych zapisów pozwalają wysnuć przypuszczenie, że już za chwilę, Czytelnik, stanie w obliczu ważnych historii, które domagają się opowiedzenia, podtrzymania pamięci o nich i co ważne - postawienia konkretnych pytań, chociażby o kwestię człowieczeństwa/kondycji ludzkiej. Powszechnie przyjęło się, że człowiek- to brzmi dumnie. Czy aby jednak na pewno zawsze, w każdej sytuacji?

Przedstawione w książce doniesienia/relacje dotyczą konkretnych Osób, jak i wydarzeń- zarówno tych z niechlubnych, mrocznych kart historii świata, jak i tych dobrze nam znanych, z naszego rodzimego "podwórka". O jednym z nich (niestety) zrobiło się szczególnie głośno, i to nie tylko w naszym kraju. Niezależnie od naszego stopnia zaangażowania w życie polityczno-społeczne trudno przejść obojętnie wobec pewnych incydentów. Nie sposób odciąć się od nich. Bo choć prawda bywa nieraz trudna do przyjęcia, to jeszcze gorszy jest fakt wypierania/nieprzyjmowania jej do wiadomości.

Choć w dużej mierze Hanna Krall poświęca uwagę trudnym, bolesnym, nieraz tragicznym i jakże traumatycznym przeżyciom i doświadczeniom (niektóre z nich ściskają za serce) Bohaterów, to możemy również dostrzec treści niosące nadzieję, wiarę w lepsze jutro czy zachwyt nad światem, jak chociażby nad plażą we włoskim mieście nad Morzem Tyrreńskim (wraz z przemawiającym do mnie obrazem Zbigniewa Libery), gdzie "trzeba pójść na plażę. Trzeba stanąć i patrzeć w niebo. Będzie zachodzić słońce. Złociście i purpurowo, i tak rozlegle, że nie będzie wiadomo, gdzie morze jeszcze jest, a gdzie niebo. Z wdzięcznością trzeba patrzeć. Myśląc, że warto się było urodzić dla tych dwudziestu paru minut, dla tego słońca."