Muszelka dla Anny

Czasy współczesne

Dobiegająca dziewięćdziesięciu lat Anna ma swój rytuał, w każdą pierwszą sobotę miesiąca, sprawdza, czy pod kamieniem przy Fontannie Neptuna, ktoś nie zostawił dla niej wiadomości.

Jest to rytuał, który trwa już ponad 70 lat, a który uzgodniła ze swoimi przyjaciółmi, jeszcze sprzed wojny. Kobieta spędza teraz czas albo samotnie, zatopiona w swoich wspomnieniach, albo z wnukiem i jego przyjaciółką, którzy chętnie słuchają jej opowieści „z dawnych czasów”.

Miesiące przed II Wojną Światową i okres II Wojny Światowej

Trójka przyjaciół ze szkolnej ławy, którym „nie przeszkadzało im, że są innych narodowości czy majętności.” Żydówka Anna, Niemiec Thomas i Polak Antoni. Młodzi ludzie uważają się za Gdańszczan i są nierozłączni, nie zważając na ich prawdziwe pochodzenie czy stan majątkowy. Jednak wielka polityka nie dba o uczucia zwyczajnych ludzi, rok 1939 zmienia wszystko – tuż przed wakacjami Thomas zostaje wysłany do Jungvolku, skąd ma trafić do Hitlerjugend, na pożegnalnym spotkaniu z przyjaciółmi, dzieli się z nimi informacją, że lada dzień ma wybuchnąć wojna. Niestety, to co było tylko szeptaną między dorosłymi plotką, staje się straszną rzeczywistością. Rodzice Anny zostają wywiezieni do obozu, bracia Antka uciekają „do lasu”, wstępując do partyzantki, wkrótce dołącza do nich sam Antek. Aby chronić Annę, Antek i Thomas razem współpracują, Antek załatwia fałszywe dokumenty, podczas gdy Thomas, prosi o pomoc babcię, wdowę „po wysoko postawionym w resorcie wojskowym Niemcu, i wszyscy (…) czują przed nią respekt.” Trójka przyjaciół mimo wojennej zawieruchy próbuje wciąż się przyjaźnić, co nie jest łatwe „Nie zapominaj, że oni teoretycznie są dla siebie obecnie wrogami. Mam nadzieję, że jak już skończy się ten bezsensowny koszmar, to znowu będziecie dla siebie tacy sami.”

Czy wszystkim uda się przeżyć wojnę i wrócić do domu?

„Muszelka dla Anny” Ewa Formelli to powieść częściowo oparta na faktycznych wydarzeniach, które autorka usłyszała od wnuka Anny, co więcej Antek i Thomas również istnieli, choć oczywiście nosili inne nazwiska, niż te w powieści (co jest całkowicie zrozumiałe).

Pozwólcie, że zanim napiszę o warstwie obyczajowej powieści, skoncentruję się na warstwie historycznej. Autorka zabiera nas do Wolnego Miasta Gdańska, które szybko staje się Danzig, a także do współczesnego Gdańska, co ciekawe ulice, po których poruszają się bohaterowie noszą współczesne nazwy, nie niemieckie. Wg. słów autorki, taki zabieg miał na celu wspomożenie współczesnych czytelników, którzy chcieliby zobaczyć miejsca opisane w książce, tak aby nie musieli posiłkować się archiwalnymi mapami – moim zdaniem, ma to sens. Dla tych, którzy w tym momencie wzdrygają się z przerażeniem, śpieszę donieść, że w przypisach znajdziemy nazwy ulic z czasów IIWŚ. Jeśli już przy przypisach jestem – jest ich sporo, które dodają kontekst do wydarzeń opisanych w tekście, czy np. formacji [Adres usunięty]. Jungvolk, wskazując na źródła, z których czerpała autorka.

W tej powieści wojna toczy się niemalże w tle, tylko czasami możemy przeczytać o jej okropnościach, które obserwujemy oczami Anny, Antka i Thomasa, choć bohaterowie poboczni mają swój głos w sprawie wydarzeń. Jak się można domyślić, nawet Niemcy byli podzieleni w ocenie wydarzeń czy praw stanowionych przez Fuehrera (i jego popleczników), zwłaszcza, gdy wydarzenia przybierały zły obrót. Przyznaję, że krytyka Fuehrera z ust Niemca jest rzadko spotykana w powieściach, gdzie zazwyczaj jest prosty podział na dobrych, czyli Polaków/Francuzów/Brytyjczyków/Amerykanów i złych, czyli Niemców. Duży szacunek za pokazanie, że nie wszyscy Niemcy zgadzali się z polityką Rzeszy, a lista Niemców, którzy ratowali Żydów, nie kończy się na nazwisku Oskara i Emilie Schindlerów (choć uczciwie trzeba przyznać, że ilość Niemców na Liście Sprawiedliwych wśród Narodów Świata nie jest zbyt duża 651, podczas gdy Polaków jest dwunastokrotnie więcej - 7232).

To, co również rzuca się w oczy, w warstwie historycznej, to pokazanie zachowania „oswobodzicieli” spod znaku Czerwonej Gwiazdy, w stosunku do kobiet, nie tylko Niemek i nie tylko tych młodych, sołdaci nie gardzili dziewczynkami i staruszkami. Ten rozdział historii po zakończeniu IIWŚ jest często pomijany w literaturze (niestety).

Jeśli chodzi o warstwę obyczajową, to skoncentrowana jest na codziennym życiu w Danzig, różnicach w życiu Niemców, Polaków i partyzantów. Jednak to, co przewija się przez całą powieść to motyw przyjaźni, silniejszej niż podziały narodowościowe czy majątkowe. Przyjaźni, która nie zważa na niebezpieczeństwo, wręcz przeciwnie, ci przyjaciele są w stanie skoczyć w ogień, aby pomóc sobie nawzajem. Oczywiście, wraz z dorastaniem pojawiają się uczucia, które są mniej lub bardziej skrywane, powodują ataki zazdrości, jednak w ostatecznym rozrachunku, przyjaźń zawsze zwycięża.

Ta powieść wymaga skupienia, gdyż autorka często przenosi nas do różnych fragmentów wspomnień Anny, która wspomina nie tylko wojenny czas, ale również późniejsze lata, choć oczywiście nacisk jest położony na lata 1939-1945.

Autorka opowiada historię z dużą dbałością o szczegóły i kreację bohaterów, przedstawiając różne postawy, posługując się przy tym pięknym i opisowym językiem.

Przyznaję, że powieść swoje przeleżała na półce, jednak, gdy usiadłam z książką w fotelu, to zarwałam dla niej noc. To jedna z tych nieodkładalnych powieści, które pokazują, że nawet wśród wojennej zawieruchy można znaleźć w ludziach dobro.

Serdecznie polecam!

Prawdziwa przyjaźń jest neutralna i nie ma narodowości

Za mną lektura kolejnej powieści Pani Ewy Formelli - Pisarki, która ma wyjątkowy talent do tworzenia fabuł mocno chwytających za serce. Po "Listach do Duszki" sięgnęłam po "Muszelkę dla Anny", która okazała się strzałem w dziesiątkę. Ta powieść opowiada o wojnie i przyjaźni. Ta druga narodziła się pomiędzy trójką młodych ludzi przed tą pierwszą. Połączyła trzy różne narodowości i przetrwała próbę czasu oraz ideologii. Zniosła wiele, wytrzymała wszystko. Okazała się być stabilną kotwicą w niepewnych czasach. Uratowała człowieczeństwo i dobroć. Stała się opoką i lekarstwem na zło, które w tamtym czasie mocno zakleszczyło w swoich mackach cały świat.

Było ich troje - uczyli się w jednej szkole, wychowywali się w różnych rodzinach, religiach i statusie majątkowym, ale w jednym mieście - Gdańsku. Polak, Żydówka i Niemiec nie czuli między sobą barier i murów. Ich życie przez pewien czas młodości było beztroskie i pełne wrażeń. Aż pewnego dnia świat się zatrzymał i wybuchła wojna. Postawiła przyjaciół po różnych stronach barykady, próbowała ich poróżnić i skłócić. Ale oni stanęli na wysokości zadania i zdali egzamin z człowieczeństwa. Okrutna ideologia nie zniszczyła ich więzów. Osiągnęła wręcz odwrotny skutek nauczyła ich sobie pomagać. Mimo wszystko pomagać.

Akcja książki przebiega dwutorowo. Współcześnie i w okresie II wojny światowej. Czytelnik przeskakuje między tymi przedziałami czasowymi i poznaje historię Anny, która ocalała z wojennej zawieruchy dzięki osobom z wrogiej nacji, dzięki temu, że potrafiły one przeciwstawić się chorym zamysłom wykreowanym przez Hitlera. Jej relacja jest niesamowita i szczera. Jej wspomnienia bezcenne, pełne wlotów i upadków. Na drodze kobiety stają różni ludzie, a ona sama przeżywa niezwykle burzliwe koleje losu. Na stare lata zachowuje piękne wspomnienia które jako sędziwa babcia przekazuje wnukowi Igorowi i jego dziewczynie.

Tą powieść czyta się na jednym wdechu, z ogromnym wzruszeniem i sentymentem. Opisana historia elektryzuje, wywołuje refleksje, nastraja nostalgicznie. Czytanie jest podróżą w czasie i przestrzeni. Jest też niepowtarzalnym przeżyciem, które porusza czułe nuty w duszy. Tamten świat magnetyzuje i przyciąga, odsłania to, co w życiu najbardziej wartościowe. Podkreśla wartości o nieprzemijającej aktualności, daje nadzieję, że zawsze znajdą się ludzie, którzy nie zapomną o tym, co należy do kanonu dobra. Czas spędzony z tym tytułem był dla mnie niezwykle cenny. Zatrzymał mnie w pędzie codzienności, oddzielił od konsumpcyjnego stylu życia, dał wskazówki i sprawił, że targały mną mocne emocje. Piękną treść uzupełnia przemawiająca okładka, która idealnie komponuje się z treścią i ma czytelną wymowę.

Gorąco polecam ten tytuł nie tylko miłośnikom książek z wojną w tle. Jestem pewna, że spodoba on się każdemu i każdej z Was. Koniecznie czytajcie.

Kolejna Autorka trafiła w moje czytelnicze gusta. Kiedy objęłam patronowaniem "Muszelkę dla Anny", nie wiedziałam tak do końca, na co się piszę. Wiedziałam jedynie, że Pani Ewa Formella należy do grona ulubionych autorów mojej Mamy i kiedy pochwaliłam się jej, że będę promować jej najnowszą książkę, to powiedziała mi krótko :"Nie zawiedziesz się." I wiecie co? Moja Mama miała absolutną rację!

Ależ mi się podobała ta historia! Nie wiedziałam, że o wojnie można tak pięknie pisać, z niezwykłą subtelnością, ale też wiedzą, zwłaszcza o Wolnym Mieście Gdańsk. Utkana ze wspomnień staruszki Anny, która swojemu nastoletniemu wnukowi Igorowi oraz jego dziewczynie, snuje opowieść swoich lat młodości, które sięgają do czasów II wojny światowej.

To właśnie w Gdańsku, a później w Danzig mieszkało troje przyjaciół. Żydówka Ania, Polak Antek i Niemiec Thomas. Różniło ich wszystko. Pochodzenie, narodowość oraz wiara i status społeczny. Jednak oni, mimo tych różnic, świata poza sobą nie widzieli. Ich przyjaźń potrafiła przekroczyć wszelkie granice. Była mocna. "Prawdziwa przyjaźń nie ma narodowości. Prawdziwa przyjaźń jest neutralna."

Mamy okazję uczestniczyć młodym bohaterom w ich codziennym życiu do czasu, aż nad światem wybucha wojna. Wszystko momentalnie zmienia się w jednej chwili. Bohaterowie nagle muszą odnaleźć się w nowej rzeczywistości, z dala od swoich bliskich. Podczas powrotu do domu, Anna dowiaduje się, że jej rodzina trafiła do łapanki. Thomas proponuje, że ukryje ją na czas wojny w willi swojej babci, bo jak powszechnie się mówi "najciemniej jest pod latarnią". Udaje się wyrobić dziewczynie nowe, niemieckie dokumenty. To heroiczny wyczyn, ukrywać Żydów, który pozytywnie mnie zaskoczył. Sam Thomas, zmuszony przez ojca, fanatyka Führera, trafia do wojska, by tam walczyć na froncie. Antek zaś działa w polskiej partyzantce wraz ze swoimi braćmi, ukrywającymi się po lasach.

Ani Thomas, ani jego babcia nie wiedzieli, za co tak naprawdę Hitler nienawidził Żydów, ale zarówno on, jak i staruszka otoczyli Annę niezwykłą opieką. To dowodziło, że nie wszyscy ślepo wierzyli w ideologię przywódcy. Przyjaciele mimo trwającej wojny, od czasu do czasu znajdują sposobność, by spotkać się choć na chwilę, choć w ukryciu. Poznajemy oblicze wojny z ich perspektyw. Widzimy świat ich oczami, jak wyglądało życie ukrywającej się Ani, na froncie Thomasa oraz Antka w partyzantce. Mamy okazję przekonać się również jak wyglądało życie w niemieckiej rodzinie Thomasa. W książce tej Autorka zawarła niepokój o przyszłość, tęsknotę za normalnością i bezustanny strach o bliskich i o siebie, ludzi, którzy chcą tylko spokojnie żyć w swoim mieście Gdańsk. Losy każdego z bohaterów są niełatwe, bo odnaleźć się w tak trudnym i okropnym czasie wymagało wiele wyrzeczeń, jak i poświęceń. Na każdym kroku przecież czaiła się śmierć, lub wywózka do obozów koncentracyjnych.

"Muszelka dla Anny" to powieść, która od początku do ostatniej strony przepełniona jest prawdziwą istotą sensu życia. Ukazaniem, jakie trudności, jakie niepowodzenia może pokonać prawdziwa przyjaźń. Jest to historia o tęsknocie i stracie, ale też o tym, jak wiele może znieść człowiek, który ma w sobie trochę nadziei. O wewnętrznej sile, która potrafi pokonać największe trudności i mobilizuje do działania.

Książka napisana w sposób niezwykle lekki, a przy tym wciągający, przedstawiająca obraz czasów wojny, kiedy ludzie musieli walczyć o każdy kolejny dzień. Gdzie miłość i przyjaźń ponad podziałami stanowiła nie lada wyzwanie. Historia trojga młodych ludzi, którą czyta się z zapartym tchem. Smutek i bezradność czasów, w których przyszło im żyć. Realiów, z którymi musieli mierzyć się każdego dnia, często ponad swoje siły. Nie raz i nie dwa, miałam ściśnięte gardło, czytając kolejne strony tej historii. Głęboko zapada w sercu. Polecam.