Kolekcjonerska, gościnna seria „Krótkich Form” przenosi nas w kolejne miejsce symboliczne i ważne. To warszawska dzielnica Muranów przedstawiona w zbiorze kilkunastu miniatur literackich Jerzego Jarskiego.
Urzeka ich język i forma. Okazuje się, że wspominać można nowocześnie. Z czułością, ale precyzyjnie, wiernie chociaż z humorem, bez sentymentalizmu, ale obrazy skrzą się poezją.
Dziecięca, magiczna topografia pobliskich ulic: Dzielnej, Karmelickiej, Nowolipia, Leszna, Smoczej, czy Spokojnej (nazywanej przez chłopaków z Muranowa ulicą Grabarzy, gdyż biegła wzdłuż murów dwóch cmentarzy, Żydowskiego i Starych Powązek).
Zabawy na gruzowisku, które zostało po Powstaniu w Getcie Warszawskim. Tu dzieciaki mogły znaleźć wszystko: barwne koraliki po wytwórni sztucznej biżuterii Halbersztadta i Kirszbauma, przerdzewiałe części broni, czy spłonki do butelek zapalających.
Wojna była w nas. Wciąż budowaliśmy schrony lub bunkry i ostrzeliwaliśmy się. Pamiętam smutek, z jakim patrzyli na nas niektórzy dorośli, gdy bawiliśmy się w rozstrzeliwanie. Kilku z nas stało na krawędzi piaskownicy, jeden ta-ta-ta-ta i bezładnie padaliśmy na piasek.
Opisy są tak sugestywnie, że my, czytelnicy z innych dzielnic lub miast, przypominamy sobie, że u nas było podobnie. Wiejska baba zawodząca „Jagody, jagody, jagooo…”, dźwięk kowadełka, którym wędrowny rzemieślnik nawoływał do ostrzenia nożyczek i noży, wizyty podwórkowej orkiestry, której rzucało się z okien owinięte w papier monety, bezlitosny fryzjer strzygący chłopców zbyt krótko, czy rycerskie krucjaty dziecięce po filmie „Krzyżacy”. Nie mówiąc o szkole, bo wspomnienia peerelowskiego mundurka też mieliśmy zbliżone.
O cudzie na Nowolipkach, gdzie na kościelnej wieży ukazała się Matka Boska, czy przesuwaniu kościoła na szynach również słyszeliśmy, bo o tym było wtedy głośno w Warszawie.
Znamy te zadziwienia podczas powrotów do cudownych miejsc dzieciństwa:
Byłem niedawno koło mojej pierwszej górki. Nie mogłem pojąć, że ta mikroskopijna skarpa wydawała mi się tak wielka. Coraz mocniej upewniam się, że z biegiem czasu przestrzeń kurczy się jak winogrono w rodzynkę i jak ona staje się słodka.
Do zbioru balladowych wspomnień z dzieciństwa i młodości lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych dołączone jest znakomite opowiadanie „Dziewczyna z Karmelickiej”. W sielskim krajobrazie to przejmujący kontrapunkt. Na fotografii z 1941 r., którą wykonał w getcie sierżanta Wehrmachtu, widać młodą, ładną kobietę w eleganckiej garsonce.
Stała na przystanku, który był naprzeciw okna mieszkania moich rodziców przy Karmelickiej 12. To znaczy stała w tym miejscu, ale dziesięć lat przed zbudowaniem muranowskiego domu w 1951 r.
Zbór zamyka miniaturka „Trzepak”. Wszędzie był drewniany, najważniejsze miejsce każdego podwórka.
Na trzepaku się siedziało, na trzepaku się gadało, na trzepaku się wisiało, na trzepaku się robiło fikołki, koło trzepaka się robiło „widoczki” i „sekrety” (zakopywane w ziemi obrazki, przykryte kawałkiem szkiełka).
Właśnie chłopiec - poeta trzepie na nim latający dywanik.
O autorze
Jerzy Jarski (ur. 1949) ukończył polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Pracował jako dziennikarz („Kontynenty”), kierował agencją reklamową, wydawca. W młodości związany z grupą poetycką ”Stajnia” (1967 – 1980). Debiutował w 1972 r. w studenckim miesięczniku „Merkuriusz”. Publikował m.in. w „Sztandarze Młodych”, czasopiśmie kulturalnym „Kwartalnik”. Współautor (razem z Markiem Jabłonowskim) „Kalendarium II Rzeczypospolitej” (IWZZ 1990). W latach 2009 – 2017 prowadził blog literacki „Słowobraz”. Współredagował pismo Komitetu Obrony Demokracji „Obywatel”.
Współredaguje czasopismo literackie „Rękopis”.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna polska lub z serii Krótkie Formy
Czym jest "Muranowskie" i o czym opowiada ten zbiór miniatur literackich?
"Muranowskie" to kolekcjonerski zbiór kilkunastu miniatur literackich autorstwa Jerzego Jarskiego, który przenosi czytelników w symboliczne i ważne miejsca warszawskiej dzielnicy Muranów. Książka przedstawia wspomnienia z dzieciństwa i młodości autora, koncentrując się na powojennym krajobrazie gruzowiska po Powstaniu w Getcie Warszawskim. Opisuje on magiczną topografię pobliskich ulic, takich jak Dzielna, Karmelicka czy Nowolipie, oraz codzienne życie dzieci w tamtym czasie. Całość utrzymana jest w języku urzekającym formą, łączącym czułość z precyzją, humor z wiernością oraz poezję z brakiem sentymentalizmu.
W jaki sposób Jerzy Jarski przedstawia wspomnienia z dzieciństwa i młodości w "Muranowskich"?
Jerzy Jarski wspomina nowocześnie, z dużą czułością, ale i precyzją, co sprawia, że jego opisy są wierne rzeczywistości, choć przepełnione humorem. Autor unika sentymentalizmu, a obrazy, które kreuje, skrzą się poezją, co nadaje im unikalny charakter. Wspomnienia te, choć osadzone w konkretnym miejscu i czasie, są na tyle sugestywne, że czytelnicy z innych dzielnic czy miast mogą odnaleźć w nich echa własnych doświadczeń. Jarski zabiera nas w podróż do lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, ukazując zarówno zabawy na gruzowisku, jak i szerszy kontekst społeczny powojennej Warszawy.
Jakie lata obejmują wspomnienia zawarte w książce "Muranowskie" i jaki wpływ ma na nie historia wojenna?
Wspomnienia zawarte w zbiorze "Muranowskie" obejmują lata pięćdziesiąte i sześćdziesiąte, koncentrując się na dzieciństwie i młodości autora w powojennej Warszawie. Historia wojenna ma znaczący wpływ na te wspomnienia, ponieważ dzieciństwo bohaterów toczy się na gruzowisku, które pozostało po Powstaniu w Getcie Warszawskim. Wojna jest obecna w dziecięcych zabawach, takich jak budowanie schronów czy "rozstrzeliwanie się", co było niekiedy ze smutkiem obserwowane przez dorosłych. Autor ukazuje, jak przeszłość naznaczona konfliktem kształtowała codzienne życie i wyobraźnię młodych mieszkańców Muranowa.
Czy w zbiorze "Muranowskie" znajdują się jakieś wyróżniające się opowiadania lub motywy?
Tak, w zbiorze "Muranowskie" wyróżnia się znakomite opowiadanie "Dziewczyna z Karmelickiej", które stanowi przejmujący kontrapunkt dla sielskiego krajobrazu wspomnień. Opowiadanie to nawiązuje do fotografii z getta z 1941 roku, przedstawiającej młodą kobietę. Innym charakterystycznym elementem jest miniaturka "Trzepak", która symbolizuje najważniejsze miejsce każdego podwórka, będące przestrzenią spotkań, rozmów i zabaw dziecięcych. Te specyficzne opowiadania i motywy podkreślają różnorodność i głębię wspomnień Jarskiego, łącząc osobiste doświadczenia z uniwersalnymi symbolami dzieciństwa.
Dla kogo przeznaczona jest książka "Muranowskie" Jerzego Jarskiego?
Książka "Muranowskie" jest przeznaczona dla szerokiego grona czytelników, w szczególności dla tych, którzy cenią literaturę piękną i wspomnieniową. Będzie to fascynująca lektura dla osób zainteresowanych historią Warszawy, a zwłaszcza Muranowa, oraz dla tych, którzy chcą poznać życie w powojennej Polsce z perspektywy dzieciństwa. Czytelnicy poszukujący unikalnych form literackich, gdzie czułość miesza się z precyzją, a humor z poezją, z pewnością docenią ten zbiór. Jest to również idealna propozycja dla każdego, kto z nostalgią wraca do wspomnień z własnego dzieciństwa i magicznych miejsc z nim związanych.
