Możemy cię zbudować

Philip K. Dick to pisarz, którego powieści zyskały niesamowitą popularność. Najbardziej znany ze swoich fantastycznych powieści. Doszło nawet do tego, że kiedy chciał wydać książkę nie związaną z fantastyką, wydawca odrzucił ją, ale zaznaczył że kolejne science fiction chętnie wyda. Dick więc, aby się utrzymać produkował hurtowo fantastykę. Jedne publikacje lepsze, drugie gorsze, ale wszystkie zapadające w pamięci.

Wystarczy wspomnieć”Możemy Cię zbudować”, „Człowiek z Wysokiego Zamku”, „Ubik”, czy inne. Jego prozę wielokrotnie przenoszono na ekran, a sam pisarz pod koniec życia wpadł w paranoję objawiającą się między innymi głosami z innego wymiaru, czy przekonaniem, że Stanisław Lem, to w gruncie rzeczy spisek komunistów, wymierzony w amerykańską literaturę fantastyczną.

A jeśli już wspomniałem, to należało się zapoznać. Nie pozostając gołosłownym sięgnąłem po „Możemy cię zbudować”.

O książce możemy przeczytać, że:

Louis Rosen i Maury Rock handlują elektronicznymi klawikordami, lecz sprzedaż kuleje, a ich ambicje sięgają znacznie wyżej. Postanawiają produkować i sprzedawać ludzi, a właściwie doskonałe cybernetyczne sobowtóry postaci historycznych. Problem polega na tym, że jedynym ich potencjalnym wspólnikiem jest Sam K. Barrows, chciwy miliarder o usposobieniu i moralności rekina, a prototyp, Abraham Lincoln, wcale nie ma ochoty być sprzedany i powołuje się na swe konstytucyjne prawa…

Jak już kiedyś wspomniałem, znam na tyle twórczość tego pisarza, że zabierając się za lekturę kolejnej jego powieści, wiem czego się spodziewać. Tak jest i tym razem. Odwieczne pytanie, co czyni nas ludźmi, również tutaj jest przed nami stawiane. A jaka jest odpowiedź tym razem? Przekonajcie się sami. Tak na marginesie należy wspomnieć, że wielu uważa tą powieści za nie jaki prequel „Łowcy androidów”. Może i w tym przypadku doczekamy się doskonałej adaptacji. Zajmująca lektura, która nie pozostawia czytelnika obojętnym.

"Rozpad człowieka, rozkwit androida"

Kiedy wydawnictwo Rebis zapowiedziało utworzenie serii "Dzieła wybrane Philipa K. Dicka", wielu z fanów autora wpadło w euforię, bo w końcu ktoś zabrał się na porządnie za wydawanie jego dzieł. W twardym wydaniu, z pięknymi szkicami uznanego artysty, na dobrym papierze. Ale chyba nikt z nich nie przypuszczałby, że seria aż tak bardzo się rozwinie i będzie można wszystkimi książkami zapełnić już dzisiaj oddzielnie wyznaczoną półkę. A nic nie wskazuje na to, żeby wydawnictwo miało ten ruch wydawniczy przerwać. I chociaż teraz to już raczej nie nazwałbym tego dzieła wybrane, a bardziej zebrane, to jednak wciąż cieszy każda kolejna pojawiająca się pozycja tego rewelacyjnego pisarza, którą wyczekuję i zawsze przyjmuję z otwartymi ramionami.

Akcja książki dzieje się w Boise w Idaho. Louis Rosen i jego współpracownik Maury Rock pracują w fabryce klawikordów i organów elektronicznych. Handlują na co dzień elektronicznymi klawikordami, ale ich sprzedaż coraz bardziej kuleje i zyski spadają. Ich ambicje sięgają znacznie wyżej, więc Maury wpada na pomysł stworzenia i produkowania tzw. symulakrów, czyli sztucznych ludzi. Ale nie zwykłych ludzi, tylko cybernetycznych sobowtórów znanych postaci historycznych. Pomysł okazuje się być świetny, ale rodzi pewien problem. Jedynym potencjalnym nabywcą i wspólnikiem do rozwinięcia tego biznesu jest Sam K. Barrows, ekscentryczny i chciwy miliarder, który chce wykorzystać ten pomysł na swój sposób. A na dodatek jeden z symulakrów odwzorowujących prezydenta Abrahama Lincolna nie chce być sprzedany Barrowsowi i podejmuje odpowiednie kroki, żeby do tego nie doszło. Czy nowy pomysł na biznes przyniesie jakiekolwiek zyski, czy przysporzy kolejnych problemów i jeszcze bardziej pogłębi nieciekawą już sytuację Rosena i Rocka?

Philip K. Dick znany jest z tego, że jego książki, chociaż wyraźnie odznaczają się fantastyczno-naukowym charakterem, nie są ściśle związane z tym gatunkiem, ponieważ często mocno przesiąknięte są psychologicznymi i społeczno-obyczajowymi elementami. W większości z jego powieści dominuje science fiction, ale były momenty w jego karierze, gdzie bardziej zmierzał w stronę głównego nurtu (jak na przykład w powieści "Wyznania łgarza", gdzie właściwie fantastyki nie ma tam wcale). Najnowsza książka wydana przez Rebis to taki nieco bardziej osobliwy przypadek, gdzie powieść Dicka można śmiało podzielić na dwie części: tę stricte fantastyczną z elementami psychologicznymi i tę obyczajową z mocnym naciskiem na sferę uczuć bohatera. Jednakże taki nieformalny podział gatunkowy powoduje, że książka jest nierówna i ma przez to lepsze i gorsze momenty.

Punktem wyjściowym w "Możemy cię zbudować" jest utworzenie sztucznego człowieka, czyli androida, żeby ratować zbliżające się ku upadkowi i bankructwu przedsiębiorstwo. Poznajemy cały proces tworzenia androida i potem jego samego - jak działa, jak ludzko zachowuje się z charakterem ukształtowanym na wzór postaci historycznej czy jak reaguje na niego otoczenie. Pojawiają się pytania. Czy android jest mniej ludzki niż jego twórcy, czy może być tak samo ludzki jak oni? Czy androidami można zastąpić ludzi? Czy cierpią i odczuwają tak samo jako ludzie? Czy mogą być równie świadomi otaczającego ich świata? I to jest ta najciekawsza część książki, którą czyta się z zainteresowaniem i ciekawością. Można powiedzieć typowa w twórczości Dicka.

Jednakże wraz z postępem powieści coraz bardziej na pierwszy plan przebija się relacja głównego bohatera (właściciela fabryki, Louisa) ze znacznie młodszą od siebie kobietą (jego pracownicą i córką współpracownika, Maury'ego). Sfera uczuć coraz bardziej przeważa do momentu aż wątek fantastyczny niemal całkowicie się zaciera. Kwestia androidów zostaje porzucona, a czytelnikowi pozostaje już tylko poznanie relacji zachwianego emocjonalnie i psychicznie Louisa ze schizofreniczną i nieobliczaną femme fatale. I niestety jest to ten moment, kiedy powieść traci na wartości. Co prawda kwestia androidów zostanie przez Dicka w późniejszym czasie znacznie bardziej rozwinięta i stanie się bardzo znacząca (w końcu kapitalny "Blade Runner" zostanie napisany dopiero po tej książce), ale po przeczytaniu całości pozostaje jednak trochę niedosyt.

"Możemy cię zbudować" to może nie najlepsza powieść w dorobku autora, ale na tyle dobra, że warto jej poświęcić uwagę. To historia o amerykańskim śnie o bogactwie i luksusie oraz problemach z własną tożsamością i emocjonalnym rozpadzie człowieka, który nie umie odnaleźć się w życiu i coraz bardziej popada w szaleństwo. Dick jak zwykle wyraźnie wybijający się ponad innych pisarzy i często znacznie ciekawszy od ich książek. Polecam.

Recenzja z bloga: Świat Bibliofila.

Od pewnego czasu ciekawiła mnie twórczość Philipa Dicka. Słyszałam, że jest dobra i to powodowało, że miałam ochotę się z nią zapoznać. Trochę czasu minęło, a ja w końcu sięgnęłam po książkę Dicka. W moje ręce trafiła pozycja pod tytułem „Możemy cię zbudować". Byłam jej bardzo ciekawa, więc nie stała ona zbyt długo na mojej półce. Dosyć szybko zabrałam się za jej czytanie.

Ciekawość, jaka została wzbudzona przed rozpoczęciem czytania spowodowała, że początek książki bardzo szybko pochłonęłam. Szybko mogłam sformułować swoje pierwsze spostrzeżenia. Historia mi się podobała, więc czytałam dalej. Byłam ciekawa co dostanę. Trochę inna rzeczywistość, maszyny, choroby psychiczne to zdecydowanie plusy tej książki, które powodują, że ten świat wciąga czytelnika do siebie.

„Możemy cię zbudować" to oryginalna, ciekawa historia, która zainteresuje niejednego czytelnika. Sposób w jaki została napisana ta książka powoduje, że aż chce się czytać. Mimo tego czegoś zabrakło mi w tej pozycji. Była dobra, nawet bardzo dobra, ale dla mnie nie była genialna, a chyba tego się trochę spodziewałam po twórczości Dicka. Jednak postanowiłam się nie zrażać i na pewno jeszcze po jakieś jego książki sięgnę i sprawdzę, czy się z tym autorem bardziej polubię.

A. LINCOLN, SYMULAKR

Wznawianie dzieł Philipa K. Dicka trwa i chyba nikt nie ma powodów do narzekań. Ta legenda fantastyki, której prace daleko wykraczają poza czystą rozrywkę, potrafi bowiem zachwycić także tych nie przepadających za gatunkiem. I takim tworem jest właśnie „Możemy cię zbudować”, nieco mniej znany tytuł z dorobku mistrza, ale na pewno wcale nie mniej warty poznania niż najsłynniejsze prace Dicka.

Louis Rosen i Maury Rock nie mają szczęścia w biznesie. Handel elektroniką nie idzie im najlepiej, a za coś żyć trzeba. Szansą na odmianę losu wydaje się pomysł by produkować i sprzedawać cybernetyczne kopie ludzi. A dokładniej postaci histerycznych z okresu wojny secesyjnej. Oczywiście i tu szybko pojawiają się pierwsze problemy. Sami sobie nie poradzą, potrzebują wspólnika, ale jedyny, który wydaje się być w ich zasięgu, nie jest człowiekiem, z jakim chcieli by współpracować. To oczywiście jednak dopiero wstęp, bo kiedy udaje im się stworzyć kopię Lincolna i Stantona, ten pierwszy wcale nie chce być sprzedany i zamierza walczyć o swej prawa…

„Możemy cię zbudować” pierwotnie napisana została jako „The First in Our Family”, a w latach 1969-1970 ukazywała się w odcinkach jako „A. Lincoln, Simulacrum” i chociaż Theodore Sturgeon przyjął ją z mieszanymi uczuciami, chwalił wiele jej elementów. Patrząc na to dzieło z perspektywy lat, trudno jednak znajdować w nim rzeczy, które chciałby się krytykować. Minęły dekady, a całość wciąż jest świeża i aktualna, wciąż pozostaje fantastyką, a co ważniejsze nadal skłania do przemyśleń. I taka właśnie powinna być dobra literatura science fiction.

Poza tym powinna być przekonująca i świetnie napisana i taka jest właśnie w tym wypadku. Dodajcie do tego nieco humoru i otrzymacie naprawdę ponadczasowy klasyk. Pod względem stylu powieść to typowy Dick. Tekst został napisany znakomicie, z literackim wyczuciem i talentem. To nie prosta, lekka fantastyka, z jaką spotykamy się w czasach obecnych, a satysfakcjonujący, poruszający reprezentant wszystkiego, co w gatunku najlepsze. Jeśli zaś chodzi o prawdopodobieństwo, niewielu autorów potrafiło tak, jak Dick przedstawić rzeczy niewyobrażalne i to właśnie widać tutaj. Zasługa w tym nie tylko nękającego go szaleństwa (żaden pisarz nie przekona czytelnika do swojej wizji, jeśli w nią nie wierzy, Dick natomiast nie tylko wierzył, ale był przekonany, że największe z jego paranoi, te najbardziej oderwane od rzeczywistości rzeczy, które ciągle pojawiały się w jego głowie, są prawdą), jak i też logicznych przemyśleń i spisania trafnych obserwacji.

Wszystko to, łącznie ze świetnym wydaniem, robi wielkie wrażenie. Poza tym to powieść, którą – jak słusznie zauważył Gregg Rickman, można odczytywać jako prequel „Blade Runnera”. Ale i bez tego to doskonała powieść, którą absolutnie warto poznać. Do zadumy, do zachwytu.

Możemy cię zbudować jest książką interesującą, ciekawie napisaną, choć nie najlepszą w dorobku autora. Gdyby taką była, zapewne byłaby wznowiona zdecydowanie wcześniej. Niemniej jednak warto poświęcić jej czas. Historia przedstawiona w książce jest stosunkowo prosta, elementów science fiction nie ma zbyt wiele, jak również nie znajdziemy tutaj zbyt dynamicznej akcji. Pomimo tego książka potrafi zainteresować, co nie powinno dziwić, jeśli już wcześniej zetknęliśmy się z prozą Philipa K. Dicka.

Autor porusza w tej powieści wiele wątków, które później rozwinął w późniejszych książkach, przez co niektóre rozważania wydają się być niedokończone. Tak jest właśnie z kwestią cybernetycznych ludzi, których wątek w pewnym momencie dość szybko schodzi na dalszy plan, a autor skupia się na wątkach psychiatrycznych. Niemniej jednak Dick porusza i snuje bardzo ciekawe rozważania w związku z cybernetycznymi ludźmi - czym jest człowiek i co jest jego wyznacznikiem. Czy myślącego Lincolna można nazwać istotą ludzką, czy też jest tworem, dla którego brak klasyfikacji? Czy jest mniej ludzki od swojego twórcy? Dopełnieniem tych rozważań jest niejako scena, w której bohaterowie są zmuszeni wyłączyć Lincolna na chwilę i autor pokazuje jakie uczucia nimi wtedy targają.

W pewnym jednak momencie Dick zdaje się porzucać temat cybernetycznych ludzi, a skupia się na kwestiach rozpadu emocjonalnego głównego bohatera Louisa, beznadziejnie zakochanego w Pris, córce swojego partnera biznesowego. Mężczyzna nie potrafi odnaleźć się w życiu, nie wytrzymuje stresu związanego z wyścigiem w produkcji nowych symulakrów. Im bardziej się stara, chce działać i reagować, tym w większe popada szaleństwo. Towarzyszy mu strach przed utratą zmysłów, zamknięciem firmy i utratą źródła dochodu. Z pomocą przychodzi mu Federalne Biuro Chorób Psychicznych, gdzie zostaje poddany leczeniu. Autor stworzył tutaj bardzo ciekawy pomysł, a mianowicie, aby wszystkich ludzi diagnozować psychiatrycznie i poddawać ich obowiązkowemu leczeniu, jeśli odbiegają od normy. Jest to jednocześnie niezwykle intrygujące, jak i przerażające.

Możemy cię zbudować jest w zasadzie powieścią obyczajową z pewnymi wątkami science fiction, ale w niczym to nie przeszkadza. Początkowo autor skupia się na kwestiach związanych z cybernetycznymi ludźmi, a z czasem na rozpadzie emocjonalnym głównego bohatera. Dick snuje przy tej okazji wiele ciekawych rozważań, jak i przedstawia pomysły, które rozwinął w kolejnych książkach.