Moraliści. Jak Szwedzi uczą się na błędach i inne historie

Jak podaje autorka, dziś 16 procent mieszkańców Szwecji (1,6 miliona) to imigranci w pierwszym pokoleniu. W ostatnich latach do Szwecji przybyło parę setek uciekinierów z Afryki i Azji. Szwedzi najpierw rzucili się do ofiarnej pomocy, ale z czasem ich zapał przygasł. Okazało się, że nic już nie jest łatwe. Coraz częściej się okazuje, że współżycie odmiennie uformowanych kulturowo ludzi rodzi konflikty.

Mimo to do niedawna Szwedzi unikali dyskusji o problemach wynikających z konieczności współżycia ze sobą różnych grup etnicznych. Trudne tematy pozostawiono radykalnej, antyimigracyjnej partii Szwedzkich Demokratów, która zdobywa coraz większe poparcie w sondażach.

Chodzi nie o to, by nie poprzestać na krytyce zwyczajów i światopoglądu w tym czy innym kraju, ale by znaleźć sposób na przekonanie nowo przybywających do wartości szwedzkich i do przestrzegania prawa, a tam, gdzie to przydatne, uczyć się od nich. Problemem nie jest „czy” przyjmować obcych (strażacy ratują ludzi z pożaru, nie pytając o ich historię, wyjaśnia Maciej Zaremba-Bielawski, jeden z rozmówców Tubylewicz).

Mimo to książka daje otuchę. Przebija z niej specyficzny optymizm Szwedów, wynikający nie z oceny obecnej sytuacji, lecz z wiary, że mogą ją zmienić. Autorka przypomina, że kiedy w Szwecji pojawili się romscy żebracy, gazety instruowały, że należy odpowiadać im na pozdrowienia i patrzeć w oczy. „Dla Szwedów najgorszą na świecie rzeczą jest pogarda względem słabszego”. „Ja po prostu nie chcę się bać ani być obojętna”, wyjaśnia prostolinijnie jedna z rozmówczyń Autorki, zaangażowana w pomoc imigrantom.

Szwedzi zaczynają rozmawiać o swoich problemach. Ta książka to oddech świeżości dla kogoś pochodzącego z kraju, w którym wszelka dyskusja została sprowadzona przez decydentów do siania nienawiści, strachu i pogardy.

Bartosz Hlebowicz

Współczesne społeczeństwo szwedzkie opiera się głównie na równouprawnieniu oraz tolerancji. I choć system ten ma wiele zalet, posiada również wady, z którymi człowiek nie zawsze daje sobie radę.

„Moraliści. Jak Szwedzi uczą się na błędach i inne historie” Katarzyny Tubylewicz to książka, której formuła opiera się głównie na wywiadach, rozmowach ze Szwedami, lecz także osobami spoza tego okręgu kulturowego. Pozycja ta traktuje w najwyższym stopniu właśnie o sferze moralistycznej Szwedów. Spostrzeżenia w tej kwestii są różne, lecz autorka, choć jak wiadomo, wyraża własną opinię na ten temat – nie „blokuje” zmysłu obserwacji czytelnika, ani nie opowiada się po żadnej ze stron. Dlatego też możemy wyciągnąć własne wnioski na podstawie lektury i nie czujemy się tak, jakbyśmy byli osaczeni opinią typu – moja racja jest tą odpowiednią. „Ujmę to może w ten sposób: jeśli zamkniesz w pokoju drzwi i okna, to jest duszno i zaczyna ci brakować powietrza, ale jak za długo wietrzysz, robi się zimno i trzeba w końcu zamknąć. Szwecja miała trochę za długo otwarte na oścież drzwi.” Książka Katarzyny Tubylewicz opowiada nam o tym, jak na przestrzeni lat zmieniała się Szwecja, o tym, jak napływ imigrantów wpłynął na szwedzkie społeczeństwo, jak wyglądają warunki w ośrodkach dla uchodźców oraz o tym, jak postrzegane jest w tym kraju równouprawnienie. Mamy tutaj bowiem do czynienia na przykład z Evą Brunne – kobietą biskupem. Ma ona żonę i jest pierwszym na świecie biskupem otwarcie homoseksualnym. „Stosunek do osób homoseksualnych w Kościele Szwecji zmieniał się bardzo szybko. Jeszcze w latach osiemdziesiątych zeszłego wieku spore kontrowersje budził biskup diecezji sztokholmskiej Lars Carlzon, który odprawiał nabożeństwa dla homoseksualistów.” W dzisiejszych czasach nie jest to już tak dziwnym, jak i niemoralnym przedsięwzięciem, choć wiadomo, iż każdy z nas ma inny punkt widzenia, a opinie na ten temat mogą się znacznie różnic między sobą. „Moraliści” to opowieść o rzeczach trudnych, ale również o takich, z którymi spotykamy się na co dzień. I choć z pozoru mówi nam to, co zakładając z góry – oczywiste – niesie ze sobą przesłania, z którymi możemy się zgadzać lub też niekoniecznie… Jakie są skutki przyjęcia określonej liczby uchodźców? Jak wygląda życie tych osób w ośrodkach? Społeczeństwo szwedzkie a feminizm, oraz czy Szwedzi wyciągają konsekwencje ze swojej ogólnej postawy moralizmu? „Jest wiele tragizmu w tym, że Szwecja od dawna stara się robić wiele dobrego dla krajów rozwijających się, ale zarazem zdarzało się jej pogarszać ich sytuację poprzez wspieranie działań niedemokratycznych. Nie uważam, że Szwecja jest w tym wyjątkowa.” – mówi Claes Arvidsson, szwedzki dziennikarz i pisarz oraz wieloletni publicysta „Svenska Dagbladet” w rozmowie z Katarzyną Tubylewicz. Uważam, że jest to lektura, która z pewnością nie trafi do każdego czytelnika. I choć czyta się ją szybko, to wiele rzeczy na jej temat warto później przemyśleć na spokojnie. Dla mnie jest to naprawdę wartościowa książka, do której z pewnością będę sięgać jeszcze nie raz. „Moraliści. Jak Szwedzi uczą się na błędach i inne historie” to zdecydowanie mój faworyt i pretendent do zostania najlepszą książką tego roku.