Michał Anioł

Niezwykłe dzieło człowieka

„Kto nie widział Kaplicy Sykstyńskiej, ten nie może mieć pojęcia do czego zdolny jest tylko jeden człowiek, Michał Anioł" – tak pisał niemiecki poeta Johann Wolfgang Goethe i każdy, kto choć raz wnętrze kaplicy tej zobaczył, doświadczył absolutu! Codziennie tysiące ludzi, patrząc na freski namalowane przez Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej, zachwyca się nimi i zastanawia, jak to jest możliwe, by były dziełem ludzkiej ręki.

Pracę nad freskami Michelangelo Buonarroti rozpoczął 10 maja 1508 roku, ale sama Kaplica Sykstyńska powstała wcześniej, bo w sierpniu 1483 roku. Prace nad kaplicą w Pałacu Watykańskim zostały zlecone przez papieża Sykstusa IV, stąd wzięła się jej nazwa. Kaplica ta była przeznaczona na ważniejsze uroczystości kościelne, często odprawiano w niej msze święte. To tu odbywają się konklawe, czyli wybory nowego Ojca świętego. Jednak rangę Kaplicy Sykstyńskiej podnoszą bezsprzecznie freski Michała Anioła, który malując sklepienie kaplicy leżał na rusztowaniach cały w farbie. Pobudza to wyobraźnię, podobnie jak osobliwa relacja niecierpliwego papieża i artysty.

Właśnie o tym okresie życia artysty – pracy nad freskami w Kaplicy – traktuje książka pt. „Michał Anioł”, opublikowana nakładem Wydawnictwa MG. Dmitrij Mereżkowski zdecydował się odtworzyć tamte lata, przedstawiając fakty uzupełnione plastycznym słowem, choć niestety wkradły się tu uogólnienia i pewne spłycenia, które nie pozwalają tak naprawdę określić, z jakim gatunkiem mamy do czynienia. Nie jest to bowiem ani biografia, ani nawet powieść biograficzna, najlepiej zatem potraktować ją jako zwyczajną powieść, choć mocno osadzoną w realiach historycznych. Książka niestety sporo przez te spłaszczenia traci, aż chciałoby się głębiej zanurzyć w temat, zawsze jednak możemy potraktować lekturę jako inspirację, zachętę do tego, by dalej poznawać życie i twórczość Michała Anioła. Dlatego też, mimo wad, po książkę sięgnąć powinni wszyscy, zainteresowani kulturą i sztuką, zarówno profesjonaliści, od artystów i historyków sztuki poczynając po dziennikarzy. Mimo niewielkiej objętości powieści, Mereżkowski gwarantuje nam bowiem ekscytująca lekturę, do której – tego jestem pewna – będziemy wracać przed każdą wizytą w Rzymie.

Tak naprawdę papież Juliusz II sprowadził Michała Anioła w innym celu niż wykonanie fresków w Kaplicy Sykstyńskiej. Chciał bowiem, by artysta stworzył dla niego monumentalny grobowiec, który miał stanąć w nawie głównej nowo budowanej Bazyliki św. Piotra. Buonarroti był już wówczas uznanym rzeźbiarzem, a na swoim koncie miał [Adres usunięty]. „Pietę”. Jednak, być może za sprawą przeciwników artysty (autor wspomina o Donato Bramante, który donosił na Michała Anioła starając się ostudzić zapał dla budowy mauzoleum) plany się zmieniły, zaś artysta został zaangażowany do wykonania fresków. Autor przybliża nam tę pracę twórczą, która trwała aż cztery lata, a do której sam artysta – przynajmniej początkowo – miał dość ambiwalentny stosunek.

Zagłębiając się w lekturę książki „Michał Anioł” przenosimy się w przeszłość, zaś plastyczny język autora pozwala nam stać się bezpośrednimi świadkami wydarzeń. Nic zatem dziwnego, że po skończeniu powieści nie pozostaje nam nic innego, jak tylko … zarezerwować bilet lotniczy, by móc na własne oczy zobaczyć to dzieło lub też na nowo odkryć jego fenomen.

Justyna Gul

Qultura słowa

Sztuka jest długotrwałym śladem obecności człowieka na świecie. Mija jeden rok, drugi, jeden wiek, kolejne wieki, a to co stworzyli inni ludzie nadal przetrwało. Jest to fascynujące, ponieważ od czasów, gdy ci artyście żyli minęło tyle wieków, tyle pokoleń zostało zapomnianych, a oni przetrwali dzięki swoim dziełom. Sprawili, że ich praca okazała się długowieczna, a inni artyści czerpią od nich inspirację i dbają, by ich dzieła pozostały w dobrym stanie. Dotyczy to sztuki jako pojęcia bardzo obszernego. Choć dzisiaj będzie mowa o malarstwie i rzeźbiarstwie, to refleksje nie dotyczą tylko ich, ale również architektów, pisarzy i najróżniejszych twórcy.

Obecnie mówi się o trzech wyjątkowych artystach renesansu włoskiego – Leonardo da Vinci, Michale Aniole oraz Rafaelu. Każdy z nich pozostawił po sobie niesamowity twórczy dorobek, który do dzisiaj zachwyca i amatorów sztuki, i koneserów. Tym razem postanowiłam lepiej poznać dzieje Michała Anioła, ponieważ zdałam sobie sprawę, że tak naprawdę prawie nic o nim nie wiem. Jest to dla mnie ktoś, kto był, kto jest sławny i kto miał wybitny talent. Ale co więcej? Właśnie nic. Liczyłam, że w poznaniu tego rzeźbiarza pomoże mi książka Dmitrija Mereżkowskiego. Niestety bardzo się zawiodłam pod tym względem.

Styl autora jest bardzo przyjemny i lekki, dzięki czemu książkę czyta się w naprawdę zawrotnym tempie. Dla mnie było to jedno miłe popołudnie. Szkoda tylko, że język autora nie wyróżnia się niczym konkretnym. Jest po prostu poprawny i zwykły, a ja wymagam czegoś więcej. Tym bardziej że w tego typu powieściach taki styl jest po prostu zbyt luźny. Łatwo się zapomnieć, czy mamy do czynienie z powieścią, która ma nam przybliżyć życie sławnego artysty, czy ze zmyśloną opowieścią. Wolałabym jednak nie mieć wątpliwości co do tego.

Dla mnie cała ta książka jest pełna nieścisłości, dlatego mimo że ją przeczytałam, mam wrażenie, że nadal nie wiem nic o Michale Aniele. Nie mam pojęcia, ile informacji jest oparte na faktach, a ile z nich jest luźną interpretacją. Zdaję sobie sprawę, że w takim ujęciu fabularnym wiele rzeczy trzeba ubarwić i czasami po prostu dodać. Jednak trzeba mieć umiar, a w "Michale Aniele" z pewnością go brakowało, co jest nieakceptowalne dla mnie. Poza tym miałam wrażenie, że ta historia jest bardzo nachalna – wprost narzucana nam, co dodatkowo irytowało mnie. Nie lubię tego uczucia. Na końcu powieści pojawiły się dwa opowiadania, ale o nich też nic pozytywnego nie umiem powiedzieć, ponieważ nie wywołały we mnie żadnych emocji. I była napisane dokładnie w ten sam sposób, co wcześniejsza część.

Sama postać Michała Anioła była ukazana jako ofiara niesprawiedliwych opinii. Artysta był często niedoceniany i wykorzystywany przez papieży oraz bogatych i wpływowych ludzi. Nie jestem w stanie w tej chwili potwierdzić, że tak było, ale nie będę udawać, że poczułam się trochę oburzona, ponieważ miałam wrażenie, że pisarz po prostu umniejsza rolę rzeźbiarza. Zamiast ukazać go jako niesamowicie utalentowaną postać, która musiała zmierzyć się z okropnościami życia, Michał Anioł został ukazany jako słabowity człowiek, który sam nie doceniał swojego talentu. Całą sytuację ratowały ciekawostki z życia twórcy, jednak to nadal mi nie wystarczyło.

Powieść okazała się bardzo rozczarowująca, choć przyznam, że teraz czuję się zobowiązana do lepszego poznania Michała Anioła, choćby po to by sprawdzić prawdziwość informacji, które nabyłam i z samego szacunku do geniusza. Nie zamierzam poznawać innych książek pisarza i szczerze mówiąc, to Wam też to odradzam.