Księga Czaszek

Po rewelacyjnej, obnażającej naturę człowieka „W dół do ziemi” z jeszcze większą ciekawością sięgnęłam po kolejną książkę Roberta Silverberga zatytułowaną złowieszczo „Księga czaszek”. Opis fabuły również poruszył moją wyobraźnię, bo jej trzonem pozostaje niedoścignione marzenie człowieka — osiągnięcie nieśmiertelności. I powieść nie zawodzi od pierwszych stron wciągając w mroczną, pełną napięcia atmosferę, która stopniowo staje się coraz bardziej klaustrofobiczna, prowadząc czytelnika przez meandry ludzkich pragnień i lęków.

"Dwóch będzie żyć wiecznie, dwóch umrze od razu."

Czterej bohaterowie, Eli, Ned, Timothy i Oliver, są na pozór zwykłymi młodymi ludźmi, jednak ich podróż do Arizony w poszukiwaniu tajemnicy wiecznego życia ujawnia najgłębsze i najciemniejsze zakamarki ich dusz. Każda z postaci wnosi do narracji swoją unikalną perspektywę, swoje obawy, nadzieje i sekrety, a poprzez często ironiczne i wulgarne komentarze również brutalną szczerość. W miarę jak zbliżają się do celu, ich relacje stają się coraz bardziej napięte, a atmosfera między nimi gęstnieje. Nie można się temu dziwić, bo odnaleziona przez nich księga głosi, że "ceną życia jest zawsze życie".

Z elementów fantastycznych znajdziemy tu jedynie tajemniczą księgę obiecującą nieśmiertelność oraz jeszcze bardziej niepokojące bractwo żyjące gdzieś w piaskach arizońskiej pustyni i uprawiające mistyczne rytuały. Powieść ta to jednak przede wszystkim studium natury ludzkiej w obliczu próby nie tyle fizycznej, ile psychicznej i emocjonalnej.

Poprzez swoich bohaterów i ich wewnętrzne zmagania eksploruje tematy moralności, poświęcenia i poszukiwania sensu życia. Dzięki różnorodnym perspektywom narracyjnym zanurzamy się w bogaty świat interpretacji, a jak zauważa tłumacz we wstępie, książka ta unika typowych słabości fantastyki naukowej, zachowując świeżość i aktualność. I tak rzeczywiście jest, bo mimo upływu lat wciąż intryguje, prowokuje do przemyśleń i pozostawia niezatarty ślad w pamięci czytelnika.

Kto z Was chciałby być nieśmiertelny? Trzeba przyznać, że to bardzo kusząca propozycja! Jak zareaguje na nią grupka znajomych w powieści Roberta Silverberga? Przenieśmy się do lat 70 i poszukajmy odpowiedzi na to pytanie!

Ameryka, lata 70. Olivier, Timothy, Ned i Eli to czwórka totalnie różniących się od siebie studentów. Pewnego dnia jeden z nich znajduje w uczelnianej bibliotece manuskrypt, opowiadający o tajemniczej Księdze Czaszek i rytuale, który gwarantuje nieśmiertelność. Warunkiem zdobycia tego daru jest przejście odpowiedniej próby, do której potrzeba właśnie czterech osób. Ceną nieśmiertelności jest jednak śmierć dwojga z nich. Jedynie wtedy pozostała przy życiu dwójka zyskuje nieśmiertelność. Przyjaciele postanawiają wyruszyć w podróż przez niemal całe Stany Zjednoczone, by na pustkowiach Arizony odnaleźć siedzibę tajemniczego bractwa wspomnianego w manuskrypcie.

Seria "Wymiary" Wydawnictwa Vesper ma zawierać zbiór najważniejszych książek o tematyce science fiction. Czy "Księga czaszek" wpisuje się w ten nurt? Jak mogę ocenić powieść Silverberga?

"Księga czaszek" została pierwszy raz wydana w latach 70 ubiegłego wieku. Cofamy się więc wiele lat aby sprawdzić jak w tamtych czasach ówcześni ludzie patrzyli i odbierali wiele spraw. Już od samego początku wraz z czwórką przyjaciół wyruszamy w drogę po nieśmiertelność. Wyruszamy również w podróż po całej liście stereotypów! Autor już od samego początku zarzuca nas wybujałymi wyobrażeniami na w zasadzie chyba każdy temat. Czytając jego kolejne niestworzone uwagi po pewnym czasie mamy ich dość, a kilka zaczynamy odbierać jako wyjątkowo niesmaczne. Bardzo nie lubię tego wyrażenia ale jeden cytat, którego tutaj raczej nie przytoczę zasługuje w pełni na takie miano. Stereotyp tutaj goni stereotyp! W latach 70 jeszcze nie było mnie na tym świecie i nie wiem jakie wtedy panowały przekonania na wiele tematów, jednak nie wydaję mi się aby ludzie na przestrzeni lat zmienili się aż tak bardzo. Do pewnego momentu jesteśmy zasypywani niestworzonymi opisami autora oraz najwyraźniej jego obsesją na temat seksu.

Czy "Księga czaszek" to standardowa powieść science fiction? Otóż nie. W książce Silverberga klimatom sf odpowiada jedynie wspomniana nieśmiertelność. Gdybym miał odpowiedzieć na pytanie do jakiego gatunku zaliczę "Księgę czaszek" to miałbym z tym spory problem. Książka zawiera elementy powieści obyczajowej, powieści drogi, dramatu. Jest to dosyć nieoczywisty miks kilku gatunków.

Ale czy "Księga czaszek" faktycznie była aż tak zła? Powieść zyskuje w momencie kiedy jej bohaterowie w końcu trafiają do bractwa położonego na pustyni gdzieś w Arizonie. Do tej pory autor bardzo mocno zapoznawał nas z każdym z bohaterów, z ich przeszłością oraz szeroko opisywał poczynania czwórki studentów w drodze do Arizony. Silverberg zastosował narrację z pozycji każdego z bohaterów. Co rozdział skaczemy więc od jednego z chłopaków do drugiego i poznajemy ich przeszłość oraz spojrzenie na wiele spraw z perspektywy każdego z nich.

Kiedy w końcu docieramy na miejsce zaczyna robić się wiele ciekawiej. Akcja co prawda dalej nie przypomina nam klimatów jakie standardowo kojarzymy z hasłem - science fiction. W tym momencie prawdziwą robotę zaczyna tworzyć klimat powieści. Zaczynamy odczuwać atmosferę zamknięcia, izolacji. Gdzieś podskórnie wyczuwamy, że za chwilę wydarzy się coś złego. Zastanawiamy się kim tam naprawdę jest opisywane w starym manuskrypcie bractwo i co kryje się za obietnicami nieśmiertelności. Wisienką na torcie jest tutaj sama końcówka!

"Księga czaszek" to w mojej ocenie świetnie wydana książka. Treść powieści Silverberga znacznie odbiega od nurtu science fiction, a na jej niekorzyść działa regularne obrzucanie czytelnika kolejnymi stereotypami. Powieść posiada jednak w sobie pewien magnetyzm, który nas przykuwa i podsyca naszą ciekawość dopóki nie dobrniemy do samego rozwiązania całej historii. "Księga czaszek" nie jest powieścią science fiction, nie pozwala również zamknąć się w sztywne ramy jednego określonego gatunku. Po zapoznaniu się z opisem książki spodziewałem się czegoś na wzór thrillera i niestety tego nie otrzymałem. "Księga czaszek" jednak w pewien sposób mnie wciągnęła, więc nie mogę jej ocenić jednoznacznie źle. Powieść Silverberga wciąga ale nie jest tym, co sugeruje jej opis i dorobek literacki tego autora. Powieść na samym początku mnie regularnie irytowała, potem równie mocno wciągała. Możemy ją podzielić na dwie części - pierwszą, tę w drodze oraz drugą, dużo lepszą już po dotarciu na miejsce właściwej akcji. Wtedy dopiero autor udowadnia co tak naprawdę potrafi i prowadzi nas do naprawdę bardzo dobrego zakończenia! "Księgę czaszek" uważam za wstęp do innych powieści Silverberga, po które zdecydowanie w przyszłości sięgnę.