Zanim Rafał Lemkin w czasie Zagłady ukuł termin genocide, "ludobójstwo", eksterminacja całych grup społecznych była w ogólnie przyjętej opinii prawników i rządzących suwerennym prawem władz każdego kraju. "Farmer ma prawo wytępić swoje stado. Jeśli próbujesz mu w tym przeszkodzić, naruszasz cudzą własność".
Konstanty Gebert śledzi historię ludobójstw ostatnich 120 lat, od wymordowania przez cesarskie Niemcy rdzennych mieszkańców Namibii, przez dokonane przez Turków ludobójstwo Ormian, zbrodnie popełnione w Kambodży Czerwonych Khmerów oraz w Rwandzie i w b. Jugosławii, aż po dokonujące się dzisiaj w Chinach wyniszczanie Ujgurów. Pyta o ich źródła i konsekwencje oraz o to, czy i jak możemy je powstrzymać, by hasło "Nigdy więcej" nie było pustym frazesem.
Opinie o książce
Czy książka o ludobójstwie może być zajmująca? Bezstronna? Jednoznaczna? Krzepiąca, choć niezostawiająca złudzeń? Przystępna, nawet sprawcza? Jeśli tak, to taka właśnie jest ta książka.
Prof. Joanna Tokarska-Bakir, Uniwersytet Warszawski i Polska Akademia Nauk
Ta niezwykła książka jest próbą odpowiedzi na pytania, które stawiali sobie myśliciele tej miary co Rafał Lemkin, Hannah Arendt czy Zygmunt Bauman. Gebert stawia i dokumentuje tezę, że Zagłada nie była w historii Europy i świata aktem jednorazowym i wyjątkowym. Jego przemyślenia skłaniają do zadumy nad tym, co sprawia, że normalni ludzie stają się jej sprawcami. I dlaczego immanentne zło zyskuje w oczach sprawców rangę moralnej wartości.
Prof. Adam Daniel Rotfeld, Uniwersytet Warszawski
Konstanty Gebert w sposób niezwykle erudycyjny przypomina, że masowy mord towarzyszy człowiekowi przynajmniej od rzezi antycznej Troi. Ale w ludobójstwie nie chodzi o przyjemność mordowania. Jest ono, na zgubę naszych sumień, drogą ku koślawej i zbrodniczej przebudowie świata. To ludzie ludziom gotują ten los, a okrzyk "Nigdy więcej" może być traktowany jak okrutna drwina. Lektura obowiązkowa dla wszystkich, którzy umieją się przejmować losem bliźnich.
Paweł Smoleński, "Gazeta Wyborcza"
O autorze
Konstanty Gebert (ur. 1953) rozpoczął działalność dziennikarską w prasie podziemnej (dwutygodnik "KOS", gdzie zaczął używać pseudonimu "Dawid Warszawski"); z "Gazetą Wyborczą" związany jest od jej powstania. Był jej korespondentem podczas wojny w Bośni, a przy tym współpracownikiem specjalnego sprawozdawcy ONZ Tadeusza Mazowieckiego. Relacjonował też wydarzenia m.in. z Turcji, Indii (Kaszmir) i Birmy, przez lata śledził konflikt izraelsko-palestyński, badał skutki ludobójstwa w Rwandzie.
Był zarazem jednym z architektów odrodzenia życia żydowskiego w Polsce, współzałożycielem niezależnego Żydowskiego Uniwersytetu Latającego i Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów oraz twórcą i pierwszym naczelnym żydowskiego miesięcznika "Midrasz".
Jest autorem 12 książek i kilku tysięcy artykułów prasowych opublikowanych w Polsce i za granicą. Wykładał m.in. na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie, Uniwersytecie Berkeley w Kalifornii, Grinnell College i Collegium Civitas.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura faktu
Jaki zakres czasowy i geograficzny obejmuje książka Konstantego Geberta?
Publikacja analizuje historię ludobójstw na przestrzeni ostatnich 120 lat, obejmując wydarzenia od Namibii po Rwandę. Autor szczegółowo opisuje mechanizmy eksterminacji stosowane w różnych kulturach i systemach politycznych na kilku kontynentach. Czytelnik znajdzie tu rzetelne zestawienie faktów dotyczących tragicznych wydarzeń w Turcji, Kambodży czy byłej Jugosławii. Całość stanowi kompendium wiedzy o najmroczniejszych kartach współczesnej historii świata.
Czy książka "Ostateczne rozwiązania. Ludobójcy i ich dzieło" skupia się wyłącznie na Holokauście?
Nie, autor traktuje Zagładę Żydów jako punkt odniesienia, ale analizuje wiele innych przypadków masowych zbrodni. Gebert bada wspólne mianowniki różnych ludobójstw, szukając odpowiedzi na pytanie o źródła nienawiści systemowej. W treści znajdziemy analizy dotyczące rzezi Ormian, zbrodni Czerwonych Khmerów oraz czystek etnicznych w Europie Wschodniej. Pozwala to na szersze zrozumienie zjawiska, które nie ogranicza się do jednego okresu historycznego.
Jaką formę narracji przyjął autor w tej publikacji?
Książka ma charakter reportażu historycznego połączonego z głęboką analizą politologiczną i etyczną. Konstanty Gebert nie tylko relacjonuje fakty, ale stara się zrozumieć motywacje sprawców oraz bierność obserwatorów. Tekst jest napisany językiem precyzyjnym i rzeczowym, co ułatwia przyswojenie trudnej tematyki bez popadania w zbędny sentymentalizm. Jest to lektura wymagająca intelektualnie, która stawia przed odbiorcą trudne pytania o naturę zła.
Dla jakiej grupy odbiorców ta tematyka może okazać się zbyt obciążająca?
Ze względu na drastyczne opisy mechanizmów zbrodni i ciężką tematykę, pozycja ta nie jest polecana osobom o dużej wrażliwości. Nie jest to lekka lektura popularnonaukowa, lecz wnikliwe studium zła, które wymaga od odbiorcy skupienia i odporności psychicznej. Osoby szukające jedynie powierzchownego zarysu historycznego mogą poczuć się przytłoczone szczegółowością opisów oraz ładunkiem emocjonalnym. Publikacja jest skierowana do świadomego czytelnika, gotowego na konfrontację z bolesną prawdą o ludzkości.
Czy autor analizuje w tekście współczesne mechanizmy prowadzące do masowych zbrodni?
Tak, autor kończy swoje rozważania refleksją nad tym, jak mechanizmy prowadzące do ludobójstwa funkcjonują w dzisiejszym świecie. Gebert wskazuje na niebezpieczne sygnały w debacie publicznej, które mogą zwiastować powtórzenie tragicznych scenariuszy z przeszłości. Analiza ta pomaga czytelnikowi wyczulić się na retorykę wykluczenia i dehumanizacji obecną we współczesnych mediach. Książka służy więc nie tylko jako lekcja historii, ale również jako przestroga dla przyszłych pokoleń.
