Historia Czech i Czechów w XX wieku może się wydawać zarówno tragiczna, jak i pełna groteski. W losach tych przejrzeć może się praktycznie cała Europa i to począwszy od czasów przynależności do monarchii austro-węgierskiej, poprzez czasy totalitaryzmu, Czechosłowacji, aż po czasy bardziej już współczesne.
Naród czeski wydał na świat wielu wybitnych: artystów, polityków, uczonych. W XX wieku niejednokrotnie trafiali oni na mur systemu, niesprawiedliwości i okrucieństwa, który ciężko było przebić. Któż więc lepiej potrafiłby nam to uświadomić, jeśli nie Mariusz Szczygieł, który sam siebie określa przecież mianem czechofila.
Ta książka jest zbiorem reportaży. Prawdą jest jednak, iż teksty Szczygła trudno jednoznacznie zaklasyfikować. Stoją one bowiem na pograniczu reportażu, eseju, felietonu i dziennikarskiego opowiadania. Kunszt pisarski autora sprawia jednak, iż wszystko to jest spójne, a pointy zawsze są trafne i umieszczone w odpowiednich miejscach. Sugeruje to poniekąd, że mamy tu do czynienia z tekstami humorystycznymi i w pewnym sensie tak jest w istocie. Jednak jeśli postrzegać “Gottland” jako książkę humorystyczną, byłaby to prawdziwie czarna komedia.
Spotykamy tu postaci niezwykle ważne dla najnowszej historii Czech, a dawniej Czechosłowacji. Są to między innymi: czeski “bóg muzyki” - Karel Gott, czy też znane piosenkarki - Helena Vondráčkova i Marta Kubišova. Dla tej ostatniej uczestnictwo w wydarzeniach tak zwanej praskiej wiosny skończyło się dwudziestoletnim zakazem występowania.
Poznamy tu bliżej kochankę Josepha Goebbelsa - aktorkę Lídę Baarovą, a także zakazanego w Czechosłowacji pisarza Jana Procházkę. Szczygieł przedstawia również tragiczną historię Otakara Šveca – twórcę największego pomnika Stalina na świecie. Lekarkę i działaczkę opozycji, a następnie polityka – Jaroslavę Moserovą - poznajemy jako tłumaczkę kryminałów Dicka Francisa. To historie o ludziach, niespodziewanych, a często tragicznych w skutkach decyzjach i splotach wydarzeń, które zmieniały losy pokoleń.
Książka Mariusza Szczygła ukazała się po raz pierwszy w 2006 roku i z miejsca zdobyła ogromne uznanie krytyki i czytelników. Znalazła się w finale Literackiej Nagrody Nike i uhonorowana została Nagrodą im. Beaty Pawlak w 2007 roku. Przetłumaczona została na wiele języków obcych, a po dziś dzień w Czechach odgrywane są spektakle teatralne zrealizowane na jej motywach. Jeśli więc masz już za sobą lekturę “Zrób sobie raj” lub wybierasz się do Czech nie tylko na piwo, warto tę właśnie książkę zabrać ze sobą.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii reportaż lub z serii Reportaż
Jaki charakter mają reportaże zawarte w zbiorze "Gottland"?
"Gottland" to zbiór literackich reportaży ukazujących skomplikowane losy mieszkańców Czechosłowacji w XX wieku. Autor stosuje unikalną perspektywę, łącząc twarde fakty historyczne z osobistymi dramatami znanych postaci, takich jak Lida Baarova czy rodzina Bat'a. Treść jest napisana oszczędnym, ale niezwykle sugestywnym językiem, który pozwala głębiej zrozumieć czeską mentalność. Publikacja ta uchodzi za jedno z najważniejszych dzieł polskiej szkoły reportażu ostatnich dekad.
Czy książka skupia się wyłącznie na politycznej historii Czech?
Publikacja wykracza poza ramy czystej polityki, skupiając się na kondycji ludzkiej w obliczu totalitaryzmu. Mariusz Szczygieł analizuje wybory moralne artystów, robotników i zwykłych obywateli żyjących w cieniu wielkiej historii. Czytelnik odnajdzie tutaj opowieści o architekturze, kulturze popularnej oraz absurdach codzienności minionego ustroju. Każdy rozdział stanowi odrębną, kompletną historię, która skłania do refleksji nad wpływem systemu na jednostkę.
Czego można spodziewać się po warsztacie reporterskim Mariusza Szczygła w tej publikacji?
Mariusz Szczygieł prezentuje w tej książce mistrzowski warsztat oparty na wnikliwej dokumentacji i ironicznym dystansie. Reporter unika bezpośredniego oceniania swoich bohaterów, pozwalając faktom i ich własnym słowom mówić za siebie. Teksty charakteryzują się precyzją detalu oraz umiejętnością wyłapywania paradoksów, które definiują środkowoeuropejską tożsamość. Lektura dostarcza rzetelnej wiedzy historycznej podanej w formie fascynującej, niemal beletrystycznej opowieści.
Dla kogo lektura tej książki będzie najbardziej wartościowa?
Książka jest idealna dla osób fascynujących się historią Europy Środkowej oraz mechanizmami działania systemów opresyjnych. Docenią ją czytelnicy poszukujący literatury faktu najwyższej próby, która łączy walory edukacyjne z głębią psychologiczną. Jest to również doskonała pozycja dla fanów kultury czeskiej, chcących zrozumieć źródła tamtejszego specyficznego humoru i pragmatyzmu. Dzieło to stanowi obowiązkowy punkt dla każdego, kto chce poznać kulisy powstania największego pomnika Stalina na świecie.
Dla jakiego typu czytelnika "Gottland" może nie być odpowiednim wyborem?
"Gottland" nie jest klasycznym przewodnikiem turystycznym ani chronologicznym podręcznikiem do historii powszechnej. Czytelnicy oczekujący lekkiej, beletrystycznej prozy mogą poczuć się przytłoczeni ciężarem poruszanych tematów egzystencjalnych i moralnych. Książka wymaga od odbiorcy skupienia oraz gotowości na konfrontację z bolesnymi faktami z przeszłości naszych sąsiadów. Nie jest to również pozycja dla osób szukających wyłącznie powierzchownego opisu współczesnych atrakcji turystycznych Pragi.
