11 września. Dzień, w którym zatrzymał się świat

Pamiętam ten dzień doskonale, wróciłam ze szkoły podstawowej, zrobiłam kanapki i usiadłam przed telewizorem. Najpierw chciałam to przełączyć, potem okazało się, że emitują płonące wieże na każdym programie. Pamiętam dokładnie, zbyt dobrze i wyraźnie, pomyślałam, że to początek wojny.

Oglądałam ujęcia, na których ludzie wyskakiwali z okien i szybowali w dół przez całe dziesięć sekund z pełną świadomością, że zadecydowali o własnej śmierci. Te osoby wolały umrzeć od uderzenia o beton, niż zginąć od płomieni, topiących stalową konstrukcję WTC.

Dwadzieścia lat później, znając historię i następstwa ataków na Stany Zjednoczone, siadam do lektury o ludziach. Pasażerach samolotów, pracownikach korporacji, strażakach, sanitariuszach, pilotach, stewardesach i wielu innych, którzy zginęli 11 września 2001 roku prawie na moich oczach. Chyba z tego powodu przeżywam czytanie książki podwójnie, niewyobrażalny żal zalewa moje serce, nie potrafię hamować złości, łzy napływają do oczu.

Biję ukłony dla autora, kawał pracy, tak aby czytelnik mogł bliżej poznać wszystkie ofiary. Wspomnienia bliskich, współpracowników, rodzin, jak widział ich świat, dopóki oni na tym świecie istnieli.

"Dzwonili na numery alarmowe, do swoich rodzin i bliskich, inni wysyłali maile. Ich wiadomości - głosowe i pisemne - rozciągały się na całym spektrum emocji, od spanikowanego błagania do spokojnych próśb. Niektórzy mówili, że najbardziej boją się nie o siebie, ale o bliskich, których być może niedługo opuszczą."

To literatura faktu, więc nie polecam jej dla każdego czytelnika, uważam temat za bardzo ważny, mający wpływ na współczesny świat. Mogę zachęcać, obiecywać, namawiać, nakłaniać, wabić, czarować, ale czytelnik bierze ją na własną odpowiedzialność.

Określenie, że jakiś reportaż, że któraś książka z zakresu literatury faktu, ‘wstrząsa’ bądź ‘poraża’, brzmi miałko i nijako. Zwłaszcza w odniesieniu do wagi wybiórczych zdarzeń. Ale mówiąc szczerze, trudno jasno zdefiniować uczucia towarzyszące przytłaczającemu ciężarowi ludzkich tragedii. Niby czyta się, przebiega wzrokiem tekst, składa zdania, a jednak nie wszystko dociera do świadomości; gdzieś z tyłu głowy rodzi się natomiast kłębowisko różnych myśli, niełatwych refleksji, złożonych emocji, absolutnie skomplikowanych i niejednoznacznych. Jak je opisać? Jak opowiedzieć o nich tak, by nie popaść w banał lub ckliwy patetyzm? Cóż, nie zawsze jest to możliwe.

O publikacji Mitchella Zuckoffa można wypowiadać się w podobnym tonie, choć osobiście uważam to za zbędne. W końcu to oczywiste, że temat zamachów wzbudzi konkretne skojarzenia. I niech tak pozostanie - sięgając po ,,11 września. Dzień, w którym zatrzymał się świat’’ musicie zostać przygotowani na żmudną, bolesną, szalenie emocjonalną przeprawę; na nawał uwierających spostrzeżeń; na strach ściskający serce, na żal, na łzy; na chwile zadumy, smutku, zmęczenia. To będzie jedna z najmniej komfortowych, lecz jednocześnie najbardziej wartościowych lektur, z jaką przyjdzie Wam się zmierzyć.

Zuckoff bowiem w swoim dziele dokonał czegoś, co zdecydowanie zbyt rzadko cechuje współczesnych reportażystów – połączył rzetelność z całym pokładem swej głębokiej empatii, zrozumienia, współczucia, wrodzonej wrażliwości. W sposób delikatny, wyważony, dotknął wspomnień ocalałych biorących pośredni lub bezpośredni udział w wydarzeniach z 9/11; zebrał liczne świadectwa odwagi, ofiarności i poświęcenia; głęboko zasłuchał się w głos pokrzywdzonych rodzin, utożsamił z ich bólem, dotarł do środka pamięci; zrozumiał i… Przelał to wszystko na papier.

Nie uciekając przy tym zbyt daleko od swej właściwej roli. Bo to również należy podkreślić – Mitchell Zuckoff świetnie lawiruje pomiędzy faktami, informacjami, pomniejszymi zdarzeniami, prezentując je krok po kroku – rzeczowo, prosto, chronologicznie, bez chaosu i pośpiechu; precyzyjnie kreśli każdą godzinę składającą się na ten jeden, tragiczny dzień; na czynniki pierwsze rozkłada ciąg przyczynowo skutkowy prowadzący do finału zamachu, wspomina o różnorakich powiązaniach oraz czynnikach mających wpływ na historię ataku, lecz to wszystko przedstawiając tak, aby pozostawić miejsce zarówno dla ofiar, jak i cichych bohaterów wrześniowego dramatu Ameryki.

Można posunąć się do stwierdzenia, że tytuł Zuckoffa jest z jednej strony – mistrzowskim dziełem gatunku, imponującym pokłosiem żmudnej, skrupulatnej pracy zdeterminowanego researchera znającego wagę omawianego przez siebie tematu, z drugiej zaś – to swego rodzaju mozaika osobistych przeżyć, bolesnych doświadczeń, intymnych wspomnień z dnia, w którym…

Dla wielu zatrzymał się świat.

Niesamowicie żałuję, iż w momencie, kiedy te wydarzenia miały miejsce byłam zbyt mała, żeby cokolwiek pamiętać, zrozumieć, odczuć jak wielki ból przyniosły one ludziom na całym świecie. Po przeczytaniu tej książki nie jestem w stanie nawet zliczyć ile razy doprowadziła mnie do łez, ani wymienić wszystkich emocji, które wzbudziła we mnie jej lektura. Pozycja jest stanowczo godna polecenia dla każdego. I dla tego, kto uważa, że wie już wszystko w tym temacie i dla tego, kto uważa, że nie jest to interesujący temat (jeśli tacy ludzie istnieją), a szczególnie dla tych, którzy nie wiedzą nic, gdyż tak jak ja byli zbyt młodzi lub w ogóle ich jeszcze nie było na świecie. Wydarzenia opisane minuta po minucie, z wszelką dokładnością. pełna lista ofiar, która wbija w krzesło nie tylko ilością wymienionych osób ale też tym, że Ci ludzie przestają być dla czytelnika anonimowym człowiekiem wśród tysięcy zabitych, mapy na początku książki, które pozwalają nam śledzić wydarzenia, o których czytamy "w przestrzeni". Oficjalnie jeden z najlepszych reportaży, które czytałam.

11 września. Dzień, w którym zatrzymał się świat." autorstwa Mitchella Zuckoffa, to zdecydowanie jeden z tych tytułów, który wstrząsa i doprowadza do łez.

Jak się pewnie domyślacie, jest to książka o zamachu na World Trade Center z 11 września. Jednakże, jest to książka zupełnie inna od pozostałych, ponieważ w całą tą tragedie, wplątane zostały historie pasażerów i załogi samolotów, pracowników Pentagonu, ludzi pracujących wtedy w wieżach czy nawet samych ratowników. Zuckoff, przede wszystkim skupił sie tutaj na samych ofiarach zamachów, dzięki czemu książka staje się o wiele trudniejsza do przeczytania i bardziej "intymniejsza". Ja osobiście uważam, to za bardzo dobre posunięcie, bo to jest dla nas nowy obraz tych wydarzeń i po części jest to również hołd dla tych wszystkich ofiar. Ponadto, sama narracja tak buduje napięcie, że dosłownie stajemy się obecni w tym dniu. Opisy są tak żywe i niewyobrażalne, że nie sposób tutaj trzymać emocji na wodzy.

Krótko mówiąc, ta historia przeraża do dziś, nawet po tylu latach. I dzięki właśnie takim książkom nigdy tych wydarzeń nie zapomnimy.

.

Niewiele mogę jeszcze napisać o tej książce z przyczyn oczywistych, ale uważam ją za jedną z najlepszych odpowiadających o tamtych wydarzeniach. A dlaczego? Dlatego, że jest w niej mnóstwo szczegółów o których wcześniej nie słyszałam i same te wszystkie osobiste historie rozdzierają serce do takiego stopnia, że już chyba do samego końca pozostaną w mojej głowie.

Także, ja ten tytuł polecam z całego serca. Owszem, czyta się to ciężko ale jest to ważna i bardzo cenna lekcja historii, którą każdy powinien znać.