Niewielu debiutantów wkraczających na niderlandzkojęzyczną scenę literacką zostało z takim uznaniem przyjętych przez krytykę, co 27-letnia Nina Weijers. Swą powieścią z 2014 roku pt. Konsekwencje wzięła szturmem scenę literacką Holandii i Flandrii, zdobywając trzy nagrody literackie – nagrodę czytelników, za najlepszy debiut i dla literatury feministycznej – oraz trafiając na krótką listę do dwóch najważniejszych tego obszaru językowego.
Konsekwencje to Kunstlerroman, czyli powieść o kształtowaniu się artysty – w tym wypadku młodej artystki konceptualnej Minnie Panis, wschodzącej gwiazdy międzynarodowych targów sztuki, która eksperymentuje zwłasnym życiem i chwilami mimowolnie, wiedziona rozpaczą lub intuicją, przekuwa czynności dnia codziennego w twórczośc´ artystyczną, odnosząc przy tym spektakularne sukcesy. Kiedy jednak odkrywa, że kochanek-fotografbez jej wiedzy wykorzystał jej wizerunek do własnych merkantylnych celów, Minniepostanawia zaaranżowac´ kolejne działanie artystyczne, w którym, jak się okaże, posunie się do ekstremum, w imię sztuki ryzykując własnym życiem.
Rozgrywająca się w światku artystycznym historia porusza kwestię (sensowności) krytyki artystycznej, ale i zadaje ważkie pytania: „Kiedy kończy się życie, a zaczyna sztuka?”, „Czy da się zniknąć; tak naprawdę zniknąć?” i – wreszcie – „Czy istnieje się tylko wtedy, gdy się jest widzianym?”. Za pomocą różnych zwrotów akcji Weijers zgłębia temat, co to znaczy być zarówno artyst(k)ą, jak i – w bardziej podstawowym sensie – osobą obecną we własnym ciele i życiu.
Fragment książki
„MINNIE, SLEEPING”, rozciągało się wielkimi literami przez całą rozkładówkę, przedstawiającą w tle łóżko fotografa, a w nim Minnie, na brzuchu, z jedną zgiętą nogą, i zarys jej pośladków pod tkaniną koszulki nocnej. Przypominała coś, co zostało wyrzucone na brzeg, kobietę złamaną sztormem na morzu.
(...) Na ostatnim zdjęciu, podpisanym „Minnie, 08:08 AM”, prześcieradło zakrywało jeszcze tylko jej lewą łydkę. Koszulka nocna podkasała się jej aż pod pachy. W świetle poranka leżała naga i bezbronna, białe ciałona białej pościeli. Bez wątpienia to były jej kształty, linia kręgosłupa lekko skrzywionego w lewo, małe pośladki. To moje ciało, pomyślała, a jednocześnie wiedziała, że prawdą była również rzecz przeciwna: to niebyło jej ciało.
O książce
Życie Minnie, głównej bohaterki książki, to performance, który ma swoje lepsze i gorsze momenty. Ten performance ma również dużo niejasnych punktów dla jego autorki. Pewnie ta niejasność, którą zna i przeżywa każdy z nas, tak wciąga, miejscami śmieszy i boli. W książce tej przejrzy się każdy, kto próbował studiować sztukę. Świat sztuki, który bardzo dobrze znam. Polecam.
Anna Sudoł
A z Holandii również nadeszła niespodzianka, Nin~a Weijers, pisarka, która swoją pierwszą książką bez problemu zajęła miejsce wśród pokaźnej grupy autorek o ugruntowanej od dawna pozycji, jak Hella Haasse, Anna Enquist, Margriet de Moor. Swą książką „Konsekwencje” podejmuje próbę dokonania czegoś, co nie jest łatwe, a jej się to udaje. Opisuje kogoś, kto intensywnie nad sobą myśli, a mimo to sobą nie zanudza. Opisuje, co tamta robi, i chce się to poznac´ w najmniejszych szczegółach, bo tak sugestywnie jest to opowiedziane. Opisuje pokusę, by nie istnieć, by zniknąć ze świata, po którym się chodzi, sztukę, na którą się trafia i z którą się żyje – kiedy tak to ująć, brzmi to ciężko gdy się o tym u niej czyta – jest lekkie. Więc ją czytajcie.
Cees Nooteboom
O autorce
Nina Weijers (ur. 1987) – absolwentka literaturoznawstwa uniwersytetów w Amsterdamie i Dublinie, autorka opowiadań i esejów współpracuje z takimi pismami literackimi jak„Das Magazin”, „De Gids” i „De Revisor”. Jej opublikowana w 2014 roku pierwsza powieść Konsekwencje okazała się wydarzeniem literackim i sprzedała w nakładzie 30 000egzemplarzy powieśc´ ukazała się również po angielsku, francusku, niemiecku i czesku. W 2019 roku wyszła jej druga powieść Kamers antykamers, którą nominowano do trzech prestiżowych nagród literackich.
Tłumaczką książki jest Jadwiga Jędryas (ur. 1972) – absolwentka Instytutu Lingwistyki Stosowanej UW, współzałożycielka wydawnictwa Dwie Siostry, wydawczyni i tłumaczka literacka z niderlandzkiego, angielskiego i francuskiego.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna obca
Czy powieść "Konsekwencje" Niny Weijers to klasyczna biografia artystki?
Nie, "Konsekwencje" to nowoczesna powieść o dojrzewaniu artystycznym typu Kunstlerroman, skupiona na procesie twórczym. Książka przedstawia losy Minnie Panis, która eksperymentuje z własnym życiem, zamieniając codzienne czynności w głośne performanse. Autorka bada granice między rzeczywistością a sztuką, unikając przy tym schematów typowych dla tradycyjnych biografii. To głęboka analiza tego, jak osobiste doświadczenia mogą zostać przekute w sukces na międzynarodowych targach sztuki. Taka forma narracji pozwala czytelnikowi zajrzeć za kulisy współczesnej sceny artystycznej.
Jaką tematykę porusza książka w kontekście współczesnego świata sztuki?
Książka analizuje mechanizmy rządzące rynkiem sztuki oraz dylematy związane z wykorzystywaniem wizerunku. Główna bohaterka mierzy się z konsekwencjami odkrycia, że jej intymne chwile zostały skomercjalizowane przez bliską osobę bez jej zgody. Powieść stawia fundamentalne pytania o sens krytyki artystycznej oraz o to, czy artysta może zachować prywatność w dobie powszechnej widzialności. Jest to trafne spojrzenie na świat, w którym granica między życiem prywatnym a publicznym spektaklem niemal całkowicie zanika. Lektura prowokuje do refleksji nad tym, czy istniejemy tylko wtedy, gdy jesteśmy obserwowani.
Czy lektura tej powieści jest przytłaczająca ze względu na filozoficzne pytania?
Mimo poruszania trudnych tematów egzystencjalnych, narracja zachowuje zaskakującą lekkość i sugestywność. Nina Weijers potrafi pisać o chęci zniknięcia i kryzysie tożsamości w sposób, który angażuje czytelnika, zamiast go przytłaczać. Styl opisywania przemyśleń bohaterki jest precyzyjny i klarowny, co sprawia, że nawet skomplikowane koncepty artystyczne stają się zrozumiałe. Dzięki temu lektura balansuje między intelektualnym wyzwaniem a czystą przyjemnością płynącą z obcowania z wybitną literaturą piękną. Autorka udowadnia, że głęboka refleksja nie musi wykluczać płynności opowiadanej historii.
Dla jakiego typu czytelnika ta książka może okazać się nieodpowiednia?
Powieść może nie przypaść do gustu osobom poszukującym dynamicznej akcji lub tradycyjnie prowadzonej fabuły. Skupienie na wewnętrznych monologach i teorii sztuki wymaga od odbiorcy cierpliwości oraz gotowości do refleksji nad abstrakcyjnymi pojęciami. Jeśli czytelnik unika literatury introspektywnej, w której kluczowe znaczenie mają idee, a nie tempo zdarzeń, ta pozycja może wydać się zbyt statyczna. Jest to dzieło skierowane głównie do miłośników prozy psychologicznej, ceniących analizę ludzkiej kondycji. Brak linearnych zwrotów akcji sprawia, że jest to propozycja dla wymagającego odbiorcy.
Czego można oczekiwać po debiucie Niny Weijers pod względem literackim?
Można spodziewać się dojrzałej, wielowarstwowej prozy, która stawia autorkę obok najważniejszych nazwisk literatury niderlandzkiej. Nina Weijers łączy w swojej książce elementy eseistyczne z narracją fabularną, co tworzy unikalną i spójną strukturę literacką. Przekład Jadwigi Jędryas oddaje subtelność języka oryginału, pozwalając w pełni docenić kunszt tej wielokrotnie nagradzanej powieści. To lektura obowiązkowa dla osób chcących poznać najciekawsze zjawiska w nowoczesnej europejskiej literaturze pięknej. Książka ta stanowi doskonały przykład tego, jak świeże spojrzenie debiutantki może odświeżyć klasyczne motywy literackie.
