Czy dusza w ogóle istnieje? Zdaniem wielu – nie. A jeśli przyjąć, że tak, to czy może mieć katar? Tytuł Katar duszy brzmi intrygująco, ryzykownie, trochę niedorzecznie, ale o tym właśnie jest ta powieść – o niedorzeczności ludzkich potyczek z losem. O duszy, która „się przeziębia”, która łapie wirusa smutku i zła. I trochę też o tym, jak pisanie, czytanie i wyobraźnia potrafią modelować życie. Miłość i pożądanie, wiara i grzech, więzy rodzinne i przyjaźń to główni bohaterowie tej niedużej powieści o sprawach największych, najważniejszych. Bartoń udowadnia, że między chaosem życia a przewidywalnym estetycznie porządkiem literatury jest miejsce na prawdę fikcji. Że jest tam tego miejsca całkiem sporo. Katar duszy – powieść odważna i ostentacyjnie idąca wbrew sezonowym modom – traktuje także o tym. Piotr Kofta Od autorki: Gdybym mocno nie wierzyła w to, że „prawda ma strukturę fikcji” (kłania się i pozdrawia Jacques Lacan), nie napisałabym w życiu ani jednej książki. A zwłaszcza już debiutu oraz Kataru duszy. Obie to czysta wariacja na temat rzeczywistości czy – jak lubię czasami mówić – zbeletryzowana forma osobistych doświadczeń i przeżyć. Bez beletryzacji owocem mojego pisania byłby co najwyżej smętny pamiętniczek, nadający się jedynie do szuflady. Takiej ciemnej i głuchej. Biorąc prawdę na warsztat, robię z niej pełnoprawną fikcję. I nawet moi najbliżsi tracą rozeznanie, co w moim pisaniu jest rzeczywistością, a co zmyśleniem. O taką konfuzję mi z grubsza idzie. Niby tańcuję na golasa, a tak naprawdę to nie ja, tylko mój nieprzesadnie wierny sobowtór. Joanna Bartoń Rocznik 1984. Dzieciństwo spędziła w Lubinie, a niemal całe dorosłe życie we Wrocławiu; tu studiowała filologię romańską (rzuciła) i psychologię (ukończyła). Zdążyła przetestować kilka ról zawodowych, ale od zawsze chciała pisać. Nakładem wydawnictwa JanKa ukazały się jej trzy powieści: Do niewidzenia, do niejutra (2015), Drzazgi (2018) i Niskorosła (2021).
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna polska
Jaką atmosferę buduje Joanna Bartoń w swojej powieści "Katar duszy"?
Powieść "Katar duszy" charakteryzuje się intymnym, refleksyjnym i momentami onirycznym klimatem, który skupia się na kondycji ludzkiej psychiki. Autorka łączy realizm z metaforą, tworząc przestrzeń, w której granica między prawdą a fikcją literacką ulega celowemu zatarciu. Książka unika radosnych tonów, skupiając się raczej na wirusie smutku i egzystencjalnych zmaganiach z losem. To lektura nastrojowa, wymagająca od czytelnika skupienia oraz gotowości na konfrontację z trudniejszymi emocjami.
Dla kogo książka "Katar duszy" może nie być odpowiednim wyborem?
Ta pozycja nie jest polecana czytelnikom poszukującym lekkiej, eskapistycznej literatury rozrywkowej lub typowych powieści gatunkowych o wartkiej akcji. Ze względu na swój eseistyczny charakter i głębokie zakorzenienie w psychologii, może ona zniechęcić osoby preferujące proste, linearne historie bez drugiego dna. Tematyka przeziębionej duszy i smutku sprawia, że nie jest to propozycja dla odbiorców unikających melancholijnych i egzystencjalnych rozważań. Konstrukcja fabuły wymaga od odbiorcy dużej dojrzałości emocjonalnej oraz akceptacji dla literackich eksperymentów z formą.
Jakie kluczowe motywy porusza autorka w tej publikacji?
Głównym motywem utworu jest walka człowieka z niedorzecznością losu oraz wpływ wyobraźni na kształtowanie rzeczywistości. Czytelnik odnajdzie tu wątki dotyczące miłości, pożądania, wiary oraz skomplikowanych więzów rodzinnych ujętych w ramy psychologicznej analizy. Autorka bada, jak literatura i proces pisania mogą służyć jako narzędzie do modelowania własnego życia i radzenia sobie z trudnymi doświadczeniami. Całość oscyluje wokół pojęcia prawdy, która w ujęciu autorki ma strukturę fikcji, co nadaje opowieści unikalny, filozoficzny wymiar.
Czy "Katar duszy" to obszerna powieść, czy raczej krótka forma literacka?
Jest to nieduża objętościowo powieść, która stawia na intensywność przekazu zamiast na wielowątkową, rozbudowaną strukturę. Mimo niewielkiej liczby stron, tekst jest nasycony treścią i skłania do wielokrotnych powrotów do poszczególnych fragmentów w celu pełnego zrozumienia metaforyki. Krótka forma pozwala na sprawne zapoznanie się z historią, jednak jej ciężar gatunkowy sprawia, że pozostaje w pamięci na długo po lekturze. To idealny wybór dla osób ceniących literaturę, w której każde słowo ma swoje precyzyjne miejsce i znaczenie.
Na ile historia przedstawiona w książce opiera się na autentycznych wydarzeniach?
Autorka wykorzystuje zbeletryzowaną formę osobistych doświadczeń, tworząc wariację na temat rzeczywistości, w której fakty mieszają się ze zmyśleniem. Joanna Bartoń świadomie manipuluje wątkami biograficznymi, aby uzyskać efekt konfuzji u czytelnika i sprawić, by prawda stała się pełnoprawną fikcją literacką. Dzięki takiemu zabiegowi emocje opisane w książce są niezwykle autentyczne, mimo że same zdarzenia mogą być czystą kreacją artystyczną. Taki sposób prowadzenia narracji dodaje dziełu głębi i sprawia, że staje się ono osobistym manifestem twórczym autorki.
