Jak wykryć kłamstwo. Profilerka Natalia Hofman radzi, jak widzieć więcej niż inni

Kłamstwo nie jest ani niczym nowym, ani tym bardziej zjawiskiem rzadkim. Czy niestety czy też wprost odwrotnie? Łatwo byłoby powiedzieć, iż jest godne potępienia i nie powinno w ogóle nigdy zaistnieć, jednak zaraz potem wkradają się wątpliwości, bo co z ukryciem części prawdy dla dobra kogoś? A jak określić zatajenie tego, co faktycznie ma miejsce z racji przygotowywania niespodzianki? Oczywiście to, zupełnie coś innego, chociaż nie do końca …

Co mnie zainteresowało w „Jak wykryć kłamstwo”, że sięgnęłam po nią? Na pewno ciekawość związana jak najbardziej z samym tytułem, bo kto nie chciałby zdobyć takiej umiejętności. W filmach i serialach jest to dość często proste oraz szybko przynosi efekty, spektakularne zazwyczaj. Jednak jak wiadomo rzeczywistość jest bardziej skomplikowana i jednocześnie o wiele bardziej fascynująca. Natalia Hofman dzieli się swoim doświadczeniem zawodowym i naukowym w przystępny sposób i co ważne nie udziela jakichkolwiek „złotych rad”, w zamian za to rzetelnie przybliża tematykę. W książce znajdziemy fakty naukowe, podane tak, by czytelnicy-laicy nie poczuli się przytłoczeni, ciekawostki dodatkowo jeszcze zwiększają zaintrygowanie tematyką. Autorka również obala stereotypy albo nawet więcej mity narosłe wokół kłamstw i tego, jak je rozpoznać. W żadnym wypadku nie jest to bardzo szybkie, tak samo jak i zawsze pewne co do diagnozy, zbyt duża ilość czynników wpływa na naszą ocenę, zwłaszcza gdy jest się niedoświadczonym. Lata praktyki i zdobyta wiedza są jednym z kluczy do tego, by móc podejść do zagadnienia profesjonalnie, co więc z nami-amatorami? Na pewno w życiu codziennym, lecz także zawodowym, warto przybliżyć sobie czym jest kłamstwo, bo czy tego chcemy czy nie otacza nas i sami nim, mniej lub bardziej świadomie, posługujemy się nim. Zresztą nie tylko o nim jest ta pozycja, wprost przeciwnie, porusza ona bowiem całą otoczkę mu towarzyszącą czyli dlaczego jest używane, skąd się bierze, jaki ma wpływ na nas i na innych, co daje, lecz i co odbiera. Zwraca uwagę również na zerojedynkowe traktowanie go, w końcu wbrew pozorom ma tyle twarzy ile ludzi, a czerń i biel jest zbyt prostym podziałem, jakkolwiek chciałoby się ująć w proste i surowe ramy nie jest to możliwe. Natalia Hofman pokazuje kłamstwo w różnych aspektach życia, tak prywatnego jak i zawodowego, od codzienności, poprzez randki i nie zapominając na przykład o rozmowach z obszaru pracy zawodowej. Tak szerokie spektrum wcale nie jest potraktowane zdawkowo, ale rzetelnie z oparcie się też na przykładach. A co z tym wykrywaniem? No właśnie ta czynność wymaga poznania obiektu, bo jeśli go nie znamy to jak je rozpoznamy? Na pewno lektura okazała się dobrze spędzonym czasem i wstępem do zgłębienia zagadnienia oraz powrotu do niej, bo wiadomości te warto przyswoić sobie.

Czy patrzenie w bok lub drapanie się po nosie to oznaki kłamstwa? Czy kiedy ktoś zakłada ręce na piersiach to rzeczywiście znaczy, że jest wycofany i zupełnie nie jest zainteresowany tym, co mamy do powiedzenia? Czy jeśli ktoś na nasze pytania odpowiada ogólnikami lub sprawia wrażenie zdenerwowanego można założyć, że kłamie? Te pytania powinniśmy zadawać sobie każdego dnia, bowiem umiejętność rozpoznania kłamstwa (i kłamcy) jest niezwykle przydatna, zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Co prawda nie chodzi o to, by podejrzewać każdego, by wpatrywać się zarówno w partnera/partnerkę, jak i współpracowników czy klientów szukając najmniejszych nawet oznak sugerujących kłamstwo, ale o to, by uwrażliwić się na pewne zachowania, a właściwie pewne ich spektrum, bowiem te pojedyncze mogą nas mylić i sugerować coś zupełnie innego.

O tym, czym jest kłamstwo, jakie są jego rodzaje, dlaczego kłamiemy oraz na co zwracać uwagę pragnąc to kłamstwo wychwycić pisze zajmująco profilerka, Natalia Hofman. Uczennica Paula Ekmana, eksperta od wykrywania kłamstwa, współpracująca zarówno z policją, jak i prywatnymi detektywami i firmami, w swojej książce pt. „Jak wykryć kłamstwo”, przybliża nam naturę kłamstwa, obalając przy okazji wiele mitów z nim związanych. Opublikowana nakładem Wydawnictwa Znak pozycja jest prawdziwym kompendium wiedzy na temat kłamstwa. Zrozumiały język i liczne przykłady czynią to opracowanie dostępnym dla równych grup zawodowych, poczynając od policjantów po nauczycieli i handlowców. Ale warto spojrzeć na kłamstwo nie tylko z perspektywy zawodowej, dlatego też tak naprawdę lekturze powinien oddać się każdy, Chociaż by dlatego, że wnikliwa obserwacja drugiego człowieka (nie nachalna), pomaga w komunikacji.

Książka składa się z sześciu rozdziałów, zajmujących się różnymi aspektami kłamstwa oraz części stanowiącej zbiór odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania. Autorka podkreśla, że nie jest specjalistką od kłamstwa, a to co robi, tak naprawdę potrafi każdy z nas. Tyle tylko że robimy to podświadomie, rozpoznając sygnały fałszu, natomiast ona posługuje się wiedza na temat mowy ciała, mikroekspresji, a także języka. Hofman jednak zauważa, że ta wiedza – zarówno jej, jak czytelnika – nie oznacza, że mamy szansę stać się ludzkim wykrywaczem kłamstw. Jest to bowiem niemożliwe z uwagi na fakt, iż jesteśmy … ludźmi, a zatem musimy się liczyć z takimi przeszkodami, które utrudnią nam realizację zadania ([Adres usunięty]ik ludzki), a także nie jesteśmy maszynami. Możemy jednak pracując nad sobą – na co kładzie nacisk autorka – ukształtować w sobie umiejętność rozpoznawania kłamstwa. Do tego jednak potrzebna nam jest świadomość siebie, a także dopuszczenie do swojej świadomości faktu, że wszyscy kłamią. Również my.

Autorka pisze także, że nie istnieje osobowość kłamcy i ludzie nie rodzą się z takim bagażem. Jednak – jak pokazuje na przykładzie – bardzo łatwo jest takiego kłamcę stworzyć, będąc nieostrożnym, nieodpowiedzialnym rodzicem. Dowiemy się również, jak „odczytać” drugą osobę, zwracając uwagę na jej ubiór czy dodatki, pamiętając jednak, by nie ulec różnym uprzedzeniom poznawczym (np. efekt szatański), przeczytamy o przestrzeni osobistej i jej wyznaczaniu, a także o mimice i mikroekspresji. Poznamy również różne emocje i ich zewnętrzne oznaki, bowiem bez tego możemy mylić się w odczytywaniu sygnałów wysyłanych przez ciało.

Na szczęście (dla nas) autorka zauważa, ze większość ludzi nie potrafi dobrze kłamać, zatem mamy duże szansę, na rozpoznanie kłamstwa i zapobieganie negatywnym jego skutkom. Poznamy zasady funkcjonujące w wykrywaniu kłamstwa (np. punkt odniesienia), wskaźniki emocji oraz emblematory (gesty) i ilustratory. Przekonamy się także, w jaki sposób patrząc na charakter pisma można zidentyfikować kłamcę oraz jak wpłynąć na efekt pierwszego wrażenia.

Tak naprawdę to powyższe zagadnienia są tylko niewielkim wycinkiem wiedzy przekazanej przez autorkę, która tak zajmująco pisze o swoje profesji, prezentując najnowsze badania na temat kłamstwa ([Adres usunięty]., Ekmana właśnie), że zaczynamy niemal natychmiast zwracać uwagę na swoje reakcje oraz obserwować dokładniej niż zwykle domowników. Tu jednak bądźmy ostrożni, stosując raczej zasadę zaufania, bez której budowanie rodziny jest niemożliwe), a nie podejrzliwości. W przeciwnym wypadku możemy – jak autorka – zepsuć sobie niejedną niespodziankę.