Jak dawniej jadano

Myślę, że podczas lektury niejeden raz twarz wykrzywi wam się w grymasie zgrozy, zafrasuje czy ukaże głębokie zadziwienie. Jedzenie może być różne, a posiłki naprawdę na wiele różnych sposobów przygotowywane. Historii kuchni nie da się oddzielić od geografii, polityki i religii, więc również przez te tematy pokrótce przeprowadzi was książka Fiedoruka.

„Jak dawniej jadano” to kopalnia ciekawostek, skupia się na kuchni polskiej, więc można sobie prześledzić rozwój potraw, które znamy do dziś. Treść jest uporządkowana, główne rozdziały przedstawiają kolejne epoki w historii naszego kraju. Jeżeli ktoś czuje się zainteresowany tematem, to polecam, daje do myślenia.

Autor we wciągający sposób opowiada historię powstania naszej narodowej kuchni. Jest to niezwykła próba całościowego spojrzenia na tę część historii i jedna z nielicznych prób jej analizy z perspektywy ekonomicznej i kulturowej. Z książki można dowiedzieć się, co znajdowało się na stołach w czasach przedchrześcijańskich, co jadali królowie, szlachta i chłopi. Ponadto zauważyć zmieniające się trendy w polskiej kuchni w czasach zaborów, wojen, okupacji i czasów PRL-u.

Współczesny świat oferuje nam bogatą ofertę kulinarną. Globalizacja sprawiła, że bez problemu możemy spróbować dań pochodzących z innych zakątków świata… Jednak musimy pamiętać, że po pierwsze polska kuchnia to jeden z elementów naszej tożsamości narodowej. Po drugie może być sporą atrakcją dla osób z zagranicy, które pragną poznać coś nowego… Coś niepowtarzalnego… Tak. Akurat nasza kuchnia może być czymś, co może podbić świat. Tak myślę… A jaka była historia polskiej kuchni? Czy jesteśmy tego świadomi? Ja niestety muszę przyznać, że niekoniecznie znałam historię kuchni polskiej. A ta książka otworzyła mi na wiele aspektów, które jej dotyczą. Jednak przede wszystkim mogłam dowiedzieć się jak się tworzyła i co było podstawą żywienia naszych przodków. To sprawiło, że nie raz byłam zaskoczona. Kompletnie zaskoczona, bo ich nawyki żywieniowe drastycznie różniły się od naszego. Czasami zdegustowana. Niektóre grupy społeczne kompletnie nie znały umiaru w jedzeniu… Cóż, za marnotrawstwo. Zaintrygowana. Szczególnie naszą zapobiegliwością i kreatywnością. Szczególnie w czasach dla naszego narodu trudnych.

Jak dawniej jadano. Historia kuchni polskiej od czasów najdawniejszych po XX wiek to całkiem ciekawa pozycja na polskim rynku wydawniczym. Inspiruje i sprawia, że możemy się z niej sporo nauczyć.

Miłośnicy historii i kulinariów mają ostatnio wiele okazji do odkrywania, co i jak się dawniej jadało. A wszystko to za sprawą książek autorstwa Andrzeja Fiedoruka, który jest prawdziwym mistrzem kuchennych historii z minionych epok i potrafi z pasją opowiadać o strawie Naszych przodków. Tym razem historyk zabiera Nas w podróż po stuleciach kuchni polskiej w wybornej pozycji, która ukazała się w ofercie Wydawnictwa RM pod wymownym tytułem: „Jak dawniej jadano. Historia kuchni polskiej od czasów najdawniejszych po XX wiek”.

🍗

Dzięki tej historycznej opowieści czytelnicy mają okazję poznać składowe diety Słowian, przekonać się, jakie napoje pijali Piastowie, odkryć sekrety kuchni staropolskiej, dokonać rekonesansu potraw na stołach Jagiellonów i Sasów a także ocenić, jak bardzo szlachecki jadłospis różnił się od żywności popularnej wśród Polaków w czasach II RP czy okresu kulinarnych niedoborów, jaki przypadł na lata PRL-u. Ta pokaźnych rozmiarów książka oferuje jednak znacznie więcej niż apetyczną podróż do przeszłości, opartą na źródłach i opracowaniach historycznych, które traktują o wybranych aspektach kuchni Naszych przodków. To również bogaty zbiór przepisów kulinarnych i bezpośrednich relacji na temat zasad savoir-vivre, których przestrzegali dawniej mieszkańcy Naszej ojczyzny.

🍗

Moje drugie już po „Historii kuchni polowej” spotkanie z prozą Andrzeja Fiedoruka ponownie zaliczam do nad wyraz udanych. „Jak dawniej jadano” to zdecydowanie godna uwagi, popularnonaukowa synteza tego, co wiadomo o genezie kuchni polskiej i jej ewolucji na przestrzeni epok, doprowadzona aż do czasów Nam współczesnych. Narracja ta pozwala zrozumieć, jak silna jest zależność między tym, co jemy a rzeczywistością, w jakiej żyjemy. I choć wiele zawartych w niej przepisów przeczytałam z wielkim zaciekawieniem, to raczej nie zdecyduję się przyrządzić polewki z lebiody czy znienawidzonych przeze mnie flaków, za to z chęcią skuszę się na zrazy wołowe i wszechobecne na polskich stołach trunki, które polecam równie mocno, co lekturę tej wielce pouczającej i pobudzającej apetyt książki.

Rzucając okiem na swoją opasłą bibliotekę książek kulinarnych i dotyczących historii jedzenia oraz omiatając pamięcią to, co się w ostatnich latach pojawiło, to właśnie takiej książki brakowało. Takiej, to znaczy jakiej? Odpowiedzi udziela podtytuł pozycji „Jak dawniej jadano. Historia kuchni polskiej od czasów najdawniejszych po XX wiek”. A autorem popularnonaukowej lektury o takiej tematyce nie mógł być kto inny, jak tylko Andrzej Fiedoruk, rodowity Białostoczanin, który jest autorem kilkunastu książek o jedzeniu, kuchni regionalnej, chlebie, alkoholach, a ostatnio nawet o historii jedzenia w wojsku „Historia Kuchni Polowej”.

Znam osobiście Andrzeja i jego pisarstwo, Nie raz dyskutowaliśmy o jedzeniu przy stole i były to długie rozmowy Polaków, wiedziałem zatem, że po tę publikację trzeba sięgnąć. Lekkie pióro, z bogatą wiedzą, podprawienie anegdotami i cytatami dały pożądany efekt, czyli lekturę dla każdego, kto jest ciekaw, jak jadali nasi rodacy i co jadali, a także jak kształtowała się nasza kuchnia narodowa. A o tyle jest to ciekawe, że sięga czasów Słowian, czyli tych, kiedy nasza państwowość jeszcze nie istniała… a jeść trzeba było.

Książka jest bardzo smakowita, bo okraszona wieloma opisami stołów suto zastawionych, ale także co istotne sięga do domów szlachty, chłopów, robotników i biedoty, pokazując każdą sferę życia naszych rodaków. Ale to nie wszystko, opowiada bowiem o handlu, uprawach, przechowywaniu jedzeniu, kształtowaniu się literatury kulinarnej, zachowaniu przy stole i wszystkich aspektach życia codziennego nie uciekając od trunków.

Wszystko uporządkowane jest chronologicznie i nałożone na rys historyczny. Jak się okazuje… nie wszystko jest tak, jak gdzieś funkcjonuje to w naszej świadomości ot, chociażby Bona i włoszczyzna. Jest wiele humorystycznych wstawek, ale to styl narracji Andrzeja Fiedoruka zarówno w dyspucie, jak i na papierze. Przyznam, że pierwszy raz słyszałem o wojennym chlebie z II wojny światowej zwanym dźwiękowcem. Dlatego odsyłam na 362 stronę książki. Znajdziemy poza tym wiele innych ciekawych rzeczy, jak np. analiza, dlaczego Polacy niechętnie jedzą koninę, a duchowni w czasie postów zajadali się bobrami i kaczkami… Znajdziecie także drodzy Czytelnicy trochę przepisów od tych z zamierzchłej historii, których wykonać trudno po blok czekoladowy, który był hitem w czasach kiedy czekolada i słodycze były na kartki. Przyznam się, że ostatnio zatęskniłem za nim i na Wielkanoc zrobiliśmy z moją żoną jako atrakcję świątecznego stołu.

Cieszy mnie bardzo pointa książki umieszczona w zakończeniu, natychmiast do zastosowania, by w czasie biesiady, spotkania przy stole odrzucić to, co może nasz poróżnić, debatę polityczną, a porozmawiać, chociażby o pierniku, który babcia piekła na Wigilię… Sens tej książki jest bogaty – pamiętajmy o naszej tradycji kulinarnej, o naszych daniach i regionalizmach. To bardzo ważne, bo pęd czasu i natłok informacji szybciutko może doprowadzić do tego, że będziemy wychwalać typowe polskie danie… kebab.

Polecam także, jako lekturę do szkół gastronomicznych! Warto znać swoją historię także tą z perspektywy stołu i kuchni.

Co jadali pierwsi Słowianie? Jak posiłki przygotowywali Piastowie? Co gościło na stołach królów i magnaterii a czym zajadali się mieszczanie? Jak wyglądała kuchnia zaborów i czym zapychano wojenny głód? Jak dawniej jadano. Historia kuchni polskiej od czasów najdawniejszych po XX wiek, dostarczy wam odpowiedzi na te i inne kulinarne pytania, zaskoczy kilkoma niesamowitymi przepisami i uświadomi Wam, że gdybyście cofnęli się w czasie, zabiłoby was nie przeziębienie, a rozstrój żołądka!

A tak serio, serio czy wiedzieliście, że bigos naszych przodków nie miał nic wspólnego z naszą potrawą z kapusty? Prawie połowa dni w roku była postna a Polacy jak zwykle i tak umiejętnie je omijali? No tak, tego ostatniego można było się raczej domyśleć.

Jak dawniej jadano, to kompendium wiedzy jedzeniowej. Andrzej Fiedoruk przeprowadza czytelnika krok po kroku przez różne epoki, style i warstwy społeczne. Od biednych stołów chłopskich poprzez ociekające tłuszczem i przepychem stoły szlacheckie. Dzięki wnikliwej analizie dowiadujemy się co jadano, jak często i w jakim towarzystwie, poznajemy przepisy na wymyślne potrawy i naoczne relacje zagranicznych gości, którzy to sławią, to ganią polską kuchnię. I mimo licznych przemian politycznych i społecznych przy Polskim stole wciąż pozostaje niezmienne dwie rzeczy: gościnność i sarmacki rozmach.

Żeby nie było jednak aż tak kolorowo, ta książka posiada również pewne minusy. Zacznijmy od tego, że treść woła o redakcję, na ponad 400 stronach nie raz spotkamy się ze zdaniami o tak dziwnej konstrukcji, że trzeba będzie je przeczytać kilkukrotnie, by wydobyć na wierzch ich sens.

W niektórych miejscach autor sam sobie zaprzecza, np. opisując częstotliwość spożywania mięsa przez Słowian pisze: „Faktem jest jednak, że mięso w tamtym okresie stosunkowo często gościło nawet na mniej zamożnych stołach…” zaś już kilka linijek dalej „Potrawy mięsne były pożądanymi, aczkolwiek rzadkimi na słowiańskim stole.”

A i zdań, które zaczynają się jednym tematem a potem niespodziewanie kończą innym również nie brakuje. Zupełnie jakby autor przechodził już do kolejnego wątku, a potem przypominał sobie jeszcze o czymś ważnym i wpisywał to tam gdzie akurat był, niezależnie od tematu.

Ale z drugiej strony należy podkreślić również plusy. Mnie osobiście bardzo podobały się liczne cytaty, którymi autor popierał swoje tezy, choć może niektóre nie wydawały się najlepszym wyborem, to jednak stanowią one dobitne świadectwo minionych epok i doświadczeń kulinarno stołowych naszych antenatów.

Równie ciekawy był podział i możliwość przyjrzenia się posiłkom różnych dynastii, choć brakowało mi w pierwszych częściach nieco rozwinięcia informacji o kuchni chłopskiej i mieszczańskiej to jednak niezwykle ciekawym doświadczeniem było śledzenie jak zmieniają się upodobania żywieniowe królów i szlachty.

Patrząc na Jak dawniej jadano, nie sposób nie docenić ogromu pracy, którą autor musiał włożyć w research i ogromu wiedzy, który przekazuje swoim czytelnikom. Muszę przyznać, że niezwykle ciekawa to była pozycja. Jedno tylko bym do niej dodała a mianowicie, brakło mi przypisów u dołu stron, które tłumaczyłyby niektóre cytaty, język nie jest konstruktem stałym, przez stulecia zmieniał się i ewoluował, dlatego niekiedy ciężko nam zrozumieć mowę przodków. Myślę, że przypis od autora czy redaktora usprawnił by proces czytania, bo przecież nie każdy studiował filologię polską i nie każdy musiał uczęszczać na zajęcia z mowy staropolskiej.

Za egzemplarz recenzencki dziękuję Wydawnictwu RM

#współpracabarterowa

#współpracarecenzencka

#współpracareklamowa