Seryjni mordercy II Rzeczpospolitej

Zbrodnia zbrodni nierówna, ale dla każdego zainteresowanego wszystkie mają w sobie coś intrygującego. Dlatego z dużym zaciekawieniem sięgnęłam po książkę Kamila Janickiego, mając nadzieję poznać historie mrożące krew w żyłach.

Oparta na prawdziwych źródłach lektura przywołuje zbrodnie, które miały miejsce w prawdziwym świecie. Każda szczegółowo oddaje czas i miejsce oraz próbuje przywołać emocje związane z danym zdarzeniem. Autor starannie przedstawił wszystkie zależności, zadbał o odpowiedni klimat i jak najlepszą realność cofając nas w czasie do przedwojennej Polski. Najważniejszą kwestią jest brak koloryzowania, ponieważ niektóre sceny opisane są z przejmującą dokładnością i możemy dostrzec piętno zbrodni, która mimo upływu lat przeraża, ale są też takie, które nie łatwo było rozwiązać, gdy wszystkie strefy kryminalistyki dopiero nabierały rozpędu.

Chociaż to literatura faktu, nie jest ciężka pod względem informacji. Inaczej jest z samymi opisami, które już wymagają skupienia i zaangażowania. Chodzi przecież o nieludzkie czyny do których dopuszczają się nieliczni, a które, dla zwykłego człowieka, wydają się nie do przyjęcia. W tym temacie autor stanął na wysokości zadania, pokazał więcej niż zakładałam, ponieważ poza morderstwami głównym motywem okazały się problemy społeczne, ubóstwo prowadzące do błędnych decyzji, raczkująca wiedza na temat zbierania śladów na miejscu przestępstwa, co pozwoliło z dystansem spojrzeć na przeszłość, wyciągnąć własne wnioski, skonfrontować przeszłość z teraźniejszością.

To oczywiście lektura dla wybranych i odnajdzie się w niej ten, który lubi różnorodne kryminalne smaczki. Jeśli jednak czujecie się na siłach oraz szukacie czegoś naprawdę konkretnego - tutaj jest ładne pole manewru. Oczywiście na trzystu pięćdziesięciu stronach nie zmieściło się wszystko a i pewne źródła nie ujawniają wielu informacji, ale całość podbił odpowiedni klimat, brak przegadanych momentów czy dynamiczna akcja prowadzona na wzór fabularnych powieści. Bawiłam się zaskakująco dobrze przewracając kolejne strony, obserwując chronologicznie uporządkowane opisy zaczynające się zbrodnią, kończące wyrokiem. Wiele intrygujących postaci pozwalających rozłożyć ich charaktery na czynniki pierwsze, sporo niewiadomych do rozwiązania oraz możliwych dróg do obrania zapewniły mi kilka wieczorów atrakcji silnie wpływających na moją wyobraźnię.

Przeszłość zamknięta w ramach mrocznych zbrodni. Intensywne wrażenia pozostawiające apetyty na więcej. Książka wciągająca, odrywająca na długie godziny od codziennych obowiązków. Żałuję, że autor opisał tak niewiele przypadków, ale rozumiem też jego działania, ponieważ lepiej było opisać konkrety pozostawiając sobie pole na kontynuację serii aniżeli pisać o wszystkim i o niczym jednocześnie. Dlatego fanom gatunku polecam, ponieważ nie tylko zmierzycie się z mrocznymi działaniami człowieka, ale i poczujecie dreszcz przerażenia, gdy zrozumiecie, że to wszystko wydarzyło się naprawdę.

„Seryjni mordercy II Rzeczpospolitej” autorstwa Kamila Janickiego (Wydawnictwo Poznańskie)

Książka otrzymana w ramach współpracy barterowej.

Reportaż historyczny opisujący brutalne zbrodnie popełniane w Polsce w okresie międzywojennym. Autor rekonstruuje sylwetki sprawców, ich czyny, procesy sądowe oraz reakcje społeczne, korzystając z bogatego materiału prasowego i archiwalnego, często wcześniej niepublikowanego.

True crime weszło mocno w krąg moich zainteresowań za sprawą książek i podcastów Renaty Kuryłowicz. Gdy zobaczyłem drugie wydanie książki Janickiego, poczułem, że może to być coś dla mnie. Autora znałem już z innej świetnej publikacji „Średniowiecze w liczbach”, która w interesujący sposób przybliża statystyczny obraz epoki średniowiecza. Niestety, „Seryjni mordercy II Rzeczpospolitej” nie sprostali moim subiektywnym oczekiwaniom, choć obiektywnie są imponującą pracą.

Autor przedstawia cztery mroczne historie z okresu międzywojennego. Do każdej z nich zarysowany został szerszy kontekst historyczny, dzięki czemu czytelnik może dowiedzieć się więcej o funkcjonowaniu państwa i życiu społeczeństwa w tamtym czasie. Szczególne wrażenie robi ogrom bibliografii - research Janickiego stoi na bardzo wysokim poziomie, obejmując zarówno prasę, jak i raporty sądowe czy policyjne.

Największym problemem okazały się jednak mało interesujące sprawy i pozbawieni wyrazistej charakterystyki mordercy. Okres ich działalności przypadał na czas chaosu prawnego, co dodatkowo sprawiało, że same historie i przebieg śledztw bywały niejednoznaczne. Lektura skłoniła mnie do refleksji nad rozwojem współczesnej cywilizacji - nic nie powstawało w pełni idealnie od początku, a wiele elementów codziennego życia przeszło długą drogę ewolucji, zanim przybrało dzisiejszą formę.

Ciekawie wypada opis działalności dziennikarskiej epoki. Prasa często podawała informacje w sposób chaotyczny, myląc nazwiska, okoliczności zdarzeń lub urywając wątki bez dalszego ich rozwinięcia. Podobnie wyglądała praca ówczesnej policji - krótkie terminy na prowadzenie śledztw, sięgające czasem zaledwie dwóch tygodni, spłycały procedury dochodzeniowe. Również sami przestępcy nie stanowili szczególnie spójnych bohaterów narracji - ich wypowiedzi bywały niesystematyczne i zależne od sytuacji. Postacie po prostu nie miały żadnej charyzmy.

Generalnie "Seryjni mordercy II Rzeczpospolitej" dobrze informuje o nieciekawych wydarzeniach i w tym idealnie sobie radzi. Gdybym miał zwrócić uwagę na jakieś niedociągnięcie lektury to wskazałbym zerowy poziom przyjrzenia się profilowi psychologicznemu omawianych kryminalistów. Historyczne dane były zbyt suche same w sobie by bardziej zaangażować emocjonalnie w poważne zbrodnie.

Janicki wykonał bardzo dobrą pracę dokumentacyjną, przygotowując solidną publikację historyczną. Lektura cierpi jednak z powodu mało angażujących historii i specyfiki opisywanych czasów. Nie żałuję przeczytania książki, ponieważ dowiedziałem się wiele o realiach epoki, ale prawdopodobnie pozostanę przy true crime osadzonym w okresie powojennym.

Moja ocena: 6+/10. Polecam przede wszystkim osobom zainteresowanym historią międzywojnia, bardziej niż fanom klasycznego true crime.

Zazwyczaj, gdy myślimy o 20-leciu międzywojennym, przed oczami stają nam obrazy pełne elegancji: dżentelmeni w lśniących cylindrach, damy w perłach i radosny gwar odradzającej się Polski. To wizja bezpieczna, niemal bajkowa, którą chętnie pielęgnujemy. Jednak Kamil Janicki w swojej najnowszej książce o seryjnych mordercach brutalnie ten obraz kruszy, pokazując nam to, co działo się w cieniu wielkiej historii. Zamiast salonowego blichtru i zapachu drogich perfum, autor zabiera nas w miejsca, o których wolelibyśmy zapomnieć – do dusznych, mrocznych warszawskich kamienic i łódzkich rynsztoków, gdzie brutalna zbrodnia była przerażającą, niemal seryjną codziennością.

To, co robi największe wrażenie podczas lektury, to tytaniczny ogrom pracy włożonej w tę publikację. Janicki nie uprawia literackiej fikcji ani nie opiera się na kawiarnianych plotkach. Jego narracja stoi na twardych, archiwalnych dowodach. Autor z niezwykłą precyzją przeanalizował kilkadziesiąt tytułów przedwojennych gazet oraz dokumenty, do których mało kto ma dziś cierpliwość zaglądać. Dzięki temu dostajemy opisy spraw tak szczegółowe i plastyczne, że momentami trudno uwierzyć, iż autor nie był naocznym świadkiem tych wydarzeń. Czuć tu zapach starych akt i dymu z papierosów palonych podczas przesłuchań.

W książce szczególnie uderzyły mnie cztery historie, z których każda pokazuje ludzkie zło w zupełnie innej, choć równie odrażającej postaci:

Małżeństwo Paśników: To przerażający duet, dla którego ludzkie życie miało wartość wyłącznie rynkową – wartą tyle, co ubrania ofiar, które bez mrugnięcia okiem spieniężali za parę groszy. Ich chłód i całkowity brak elementarnych emocji są po prostu porażające. To portret ludzi, u których moralność została całkowicie wyparta przez prymitywną żądzę zysku.

„Fabrykantki aniołków”: Ten fragment był dla mnie osobiście najtrudniejszy do przejścia. Historia Marianny Skublińskiej i kobiet, które masowe zabijanie niemowląt nazywały „pomocą” dla zdesperowanych matek, zostaje w głowie na bardzo długo. To bolesne studium upadku, w którym morderstwo staje się formą makabrycznego rzemiosła.

Tadeusz Ensztajn (Wampir z Łowicza): Postać tragiczna i potworna jednocześnie. Autor kreśli tu portret człowieka, w którym bezgraniczna brutalność miesza się z wielką życiową traumą. Ensztajn, sam będąc od dziecka ofiarą przemocy, w dorosłym życiu stał się jej najgorszym, bezlitosnym wykonawcą.

Blacharz z Łodzi: To postać chyba najbardziej podstępna ze wszystkich wymienionych. Klasyczny typ „dobrego sąsiada”, cichego i pomocnego człowieka, który pod maską absolutnej normalności ukrywał drapieżnika polującego na bezbronne dzieci. To on przypomina nam, że zło najczęściej nie nosi rogów, lecz zwykły, szary płaszcz.

Janicki w genialny sposób oddaje też specyficzną mentalność tamtej epoki. Fascynujące (i przerażające zarazem) jest to, jak bardzo wierzono wtedy w naukowe teorie Cesare Lombroso, który przekonywał, że skłonności do zbrodni są wypisane na twarzy, w kształcie czaszki czy „złym” spojrzeniu. Tymczasem życie, opisane na kartach tej książki, boleśnie te tezy weryfikowało – potwór nader często wyglądał jak najzwyklejszy człowiek z naprzeciwka, któremu zaufalibyśmy bez wahania.

Choć autor pisze bardzo sprawnie i ma dar opowiadania, który sprawia, że przez tekst się „płynie”, warto przygotować się na to, że dygresje i opisy poboczne są tu naprawdę rozbudowane. Jednak dla mnie jest to wielki atut tej pozycji. Te fragmenty są tak interesujące, że wciągają równie mocno, co główny wątek kryminalny. Dzięki nim nie czytamy tylko o samych zbrodniarzach, ale zanurzamy się w całym tle tamtych czasów: dotykamy wszechobecnej biedy, poznajemy kulisy pracy ówczesnej policji i widzimy, jak bezlitośnie przedwojenne brukowce karmiły się ludzką sensacją.

„Seryjni mordercy II Rzeczypospolitej” to wartościowa, choć niewątpliwie mroczna lekcja historii. Pokazuje, że pod fasadą nowoczesnego państwa kryły się pierwotne instynkty, które do dziś budzą autentyczną grozę. Jeśli szukacie książki, która odczaruje dla Was tamtą epokę i pokaże jej zupełnie inne, nielukrowane oblicze, jest to pozycja obowiązkowa. Polecam, choć lojalnie ostrzegam – po tej lekturze wieczorny powrót do domu i spojrzenie w stronę starych, ciemnych bram w mieście nabierze zupełnie innego charakteru.

W 20-leciu międzywojennym po Polsce grasowało nawet kilkuset seryjnych morderców.

"Upiór", "wampir", "potwór" - tak pisali o nich dziennikarze, chociaż było w tym coś z niewdzięczności: przecież to oni napędzali sprzedaż brukowców, które z lubością rozpisywały się o ich zbrodniach...

Ta książka jest o latach 20. XX wieku i informacje w niej zawarte są bardzo drastyczne. O dużo rzeczach i sytuacjach nie miałam wcześniej świadomości.

Opisy są długie i obszerne, więc trzeba się skupić na czytanym tekście. Otrzymujemy bardzo dużo informacji pobocznych na dany temat, ale jak dla mnie to dobrze, bo widzimy cały obraz sytuacji. Historie są bardzo mroczne, nawet jak na nasze czasy. Mamy tutaj przytoczone historie- Małżeństwa Paśników spod Warszawy, warszawskie fabrykantki aniołków, Wampir z Łowicza oraz blacharz z Łodzi.

Autor podzieli się także kilkoma zdjęciami, które znajdziemy w środku. Nie jest łatwo czytać o takich wydarzeniach mając obraz obecnych czasów. Mamy różnicę 100 lat, a czasami się wydaje, że niektóre sytuacje mogą dziać się dzisiaj, a nawet rozrosnąć się na większą skalę.

Dla mnie jest to wartościowa książka i dziękuję autorowi za jej ponowne wydanie.

Autor opisuje prawdziwe historie z okresu międzywojennej Polski i pokazuje, że także w tamtych czasach dochodziło do bardzo brutalnych zbrodni. Dzięki temu można lepiej zrozumieć realia życia w II Rzeczpospolitej i zobaczyć, jak wyglądała praca policji, prasy oraz reakcje społeczeństwa na takie wydarzenia.

Duże wrażenie zrobiło na mnie to, jak dokładnie autor przygotował się do napisania tej książki. Kamil Janicki korzystał z wielu źródeł, przede wszystkim z dawnych gazet i relacji z epoki. Dzięki temu opisane wydarzenia są bardzo szczegółowe i wiarygodne. Czytelnik może dowiedzieć się nie tylko o samych zbrodniach, ale także o tym, jak reagowało na nie społeczeństwo oraz w jaki sposób informowała o nich prasa. W książce widać również, jak sensacyjne artykuły w gazetach przyciągały uwagę czytelników i zwiększały sprzedaż.

Podobało mi się także to, że książka nie skupia się tylko na samych zbrodniach. Autor opisuje również tło społeczne tamtych czasów – biedę, trudne warunki życia czy brak bezpieczeństwa w wielu miejscach. Dzięki temu można lepiej zrozumieć, dlaczego dochodziło do takich tragedii i jak wyglądało życie zwykłych ludzi w okresie międzywojennym.

Jedyną drobną wadą książki jest to, że niektóre opisy zbrodni są dość szczegółowe i mogą być dla części czytelników trochę zbyt mocne. Nie przeszkadza to jednak bardzo w odbiorze całości, bo autor stara się przede wszystkim przedstawić fakty i tło historyczne.

Podsumowując, uważam, że Seryjni mordercy II Rzeczpospolitej to bardzo ciekawa książka. W interesujący sposób łączy historię z reportażem kryminalnym. Poleciłabym ją osobom, które lubią prawdziwe historie kryminalne i chcą dowiedzieć się czegoś więcej o mniej znanej stronie historii Polski.