“J.R.R. Tolkien. Pisarz stulecia” to próba analizy fenomenu powieści Tolkiena.
Dlaczego twórca “Władcy Pierścieni” uważany jest po dziś dzień za najbardziej wpływowego pisarza XX wieku?
Kiedy, poprawiając prace swoich studentów, profesor John Tolkien napisał od niechcenia na czystej kartce pamiętne słowa “In a hole in the ground there lived a hobbit”, nie spodziewał się nawet, że oto rozpoczyna się największa przygoda jego życia. “Hobbit, czyli tam i z powrotem’ miał być początkowo jedynie opowieścią dla dzieci pisarza. Namówiony do jej wydania, dziwił się niezmiernie, że książka zdobyła tak wielką popularność. Dwadzieścia lat później powstało monumentalne dzieło będące kontynuacją historii Bilba Bagginsa i znalezionego przezeń pierścienia, a więc “Władca Pierścieni”. To po dziś dzień jedna z najbardziej poczytnych książek XX wieku, a J.R.R. Tolkien (jak wynika z licznych plebiscytów) uważany jest za najbardziej wpływowego pisarza tegoż stulecia.
“J.R.R. Tolkien. Pisarz stulecia” to próba wyjaśnienia tego literackiego fenomenu. Jest to zarazem fascynujący przewodnik po najsłynniejszych w historii utworach fantasy. Przybliża czytelnikowi ich ponadczasowe przesłanie. Autorem książki jest profesor Tom Shippey, wybitny mediewista i badacz literatury fantasy. Analizuje “Hobbita”, “Władcę Pierścieni” i “Silmarilion” jako złożoną kulturowo-językową mapę, na której tworzona jest mozaika różnorakich opowieści. Powieści Tolkiena są też próbą wyjaśnienia funkcji mitu, bo mitologia Śródziemia jest jednym z podstawowych mechanizmów napędowych fabuły.
Tolkien osiągnął mistrzostwo w prowadzeniu wartkiej, a jednocześnie złożonej narracji. Opowiadając o losach kolejnych bohaterów, buduje niezwykle złożoną fabularną konstrukcję, co wydatnie świadczy o jego geniuszu. Analizowanie powieści Tolkiena pod tym kątem stoi niejako wspak wobec nieprzychylnych pisarzowi recenzentów oraz tych, którzy pogardzają literaturą fantasy w ogóle. A “Władca Pierścieni’ to przecież dzieło niezwykłe, którego korzenie sięgają od baśni braci Grimm po “Eddę starszą” i “Beowulfa”.
Opinie o ksiażce
Fantastyka zna wielu mistrzów i wiele mistrzyń, od Franka Herberta, przez Ursulę K. Le Guin, Philipa K. Dicka, Stanisława Lema, po Neila Gaimana. Nikt jednak nie odcisnął na tym gatunku pietna podobnego J.R.R. Tolkienowi - jego Śródziemie stało się inspiracją i niedoścignionym wzorem dla pokoleń twórców, podbiło serca niezliczonych rzesz czytelników i czytelniczek. Choś wielu próbowało, mniej lub bardziej świadomie kopiując z autora "Władcy Pierścieni", nikomu nie udało się wykreować czegoś odobnego światu Tolkiena. Tytan wyobraźni, jeden z najważniejszych pisarzy w historii, nie tylko literatury fantastycznej.
Marcin Zwierzchowski "Nowa Fantastyka"
T.A. Shippey wciela się w postać przewodnika, oprowadzającego czytelnikow po niezwykłym i epickim świecie Tolkiena. Autor, niczym mędrzec z dalekiego zachodu, objaśnia nam fenomensukcesu książek oksfordzkiego profesora. Zabiera nas w wędrówkę sięgającą do mitologicznych, chrześcijańskich, ale przede wszystkimfolologicznych korzeni Śródziemia "Tolkien. Pisarz stulecia" to wnikliwa i merytoryczna analiza fundamentów, na których Tolkien zbudował swoje dzieła. Profesor Shippey w interesujący sposób pomaga odbiorcy zrozumieć geniusz tego najbardziej inspirującego pisarza i zarazem wybitnego myśliciela XX wieku. Książka, którą trzymacie swych rękach, pokazuje, jak J.R.R. Tolkienwyprzedzał nnych pod względem warsztatu pisarskiego, językowego, jak również pod względem dbania o najdrobniejsze szczegóły tak, aby jego historie były spójne i wiarygodne. Dzieki tej pozycji odkryjecie Śródziemie na nowo. Polecam zarówno tym, którzy dopiero zaczynają interesować się światem Tolkiena, jak i znawcom tematyki.
Sławomir Miklas, Poznańskie Towarzystwo Miłośników Tolkiena "Drużyna Pyrlandii"
O autorze
Tom Shippey urodził się 9 września 1943 roku. Jest angielskim literaturoznawcą i krytykiem literackim zajmującym się literaturą wieków średnich i fantasy, szczególnie dziełami J.R.R. Tolkiena. Wykłada na Saint Louis University.
Czy książka "J.R.R. Tolkien. Pisarz stulecia" to biografia autora czy analiza literacka?
Publikacja ta stanowi przede wszystkim głęboką analizę literacką dzieł Tolkiena, a nie klasyczną biografię chronologiczną. Autor skupia się na merytorycznym uzasadnieniu fenomenu popularności brytyjskiego pisarza poprzez pryzmat jego najważniejszych utworów. Czytelnik otrzymuje rzetelne opracowanie naukowe, które tłumaczy kulturowe znaczenie mitu i języka w literaturze fantasy. Jest to idealna pozycja dla osób pragnących zrozumieć mechanizmy stojące za sukcesem Śródziemia.
Jakie konkretne dzieła Tolkiena analizuje w swojej publikacji profesor Tom Shippey?
Tom Shippey koncentruje się w swojej analizie na trzech filarach Śródziemia: "Hobbicie", "Władcy Pierścieni" oraz "Silmarillionie". Autor poświęca aż trzy obszerne rozdziały samej trylogii, badając ją jako skomplikowaną sieć opowieści i mapę kulturową. Analiza obejmuje również naturę zła oraz sposób przeplatania się wielu wątków narracyjnych w tekście. Dzięki temu czytelnik zyskuje kompleksowe spojrzenie na najważniejsze teksty w dorobku profesora z Oksfordu.
Czy autor wyjaśnia związek między językiem a mitologią w Śródziemiu?
Tak, autor szczegółowo omawia wagę języka jako fundamentu, na którym Tolkien budował swoje mity. Profesor Shippey, będąc wybitnym mediewistą, wykazuje bezpośrednie korelacje między filologiczną pasją pisarza a strukturą świata przedstawionego. Książka ujawnia, jak lingwistyczne korzenie wpłynęły na autentyczność i głębię wykreowanej tradycji snucia opowieści. To opracowanie pozwala dostrzec w procesie twórczym Tolkiena logiczny i naukowy system.
Dla kogo publikacja Toma Shippeya może okazać się zbyt trudna lub nużąca?
Książka ta nie jest odpowiednim wyborem dla osób szukających lekkiej lektury lub prostych ciekawostek z życia prywatnego Tolkiena. Ze względu na swój naukowy i analityczny charakter, treść wymaga od czytelnika dużego skupienia oraz znajomości omawianych utworów literackich. Osoby nieprzepadające za terminologią literaturoznawczą lub analizą porównawczą tekstów mogą uznać ten tytuł za zbyt wymagający. Publikacja ta jest dedykowana odbiorcom, którzy chcą zgłębić techniczne aspekty literatury fantasy.
Czy w książce znajdę nawiązania do starożytnych eposów i klasycznych baśni?
Autor wykazuje silne powiązania twórczości Tolkiena z takimi dziełami jak "Beowulf", "Edda Starsza" czy baśnie braci Grimm. Shippey udowadnia, że Śródziemie jest częścią żywej, wielowiekowej tradycji literackiej, a nie odizolowanym zjawiskiem popkulturowym. Czytelnik dowiaduje się, w jaki sposób dawne mity i eposy stały się bezpośrednią inspiracją dla współczesnej klasyki gatunku. Taka perspektywa pozwala docenić ogromny warsztat naukowy i literacki autora "Władcy Pierścieni".
