Gniazdo

Choć o przemocy w związkach napisano już sporo, to ciągle jednak ta, w której nie pięści, a słowa są narzędziem krzywdy, jest trudna do zobrazowania i wyobrażenia, nie tylko postronnym, ale i tak naprawdę samej ofierze. I o tym w swoim debiucie pisze Roisin O’Donnell pt. “Gniazdo”. To historia Ciary, która po sześciu latach związku odchodzi od męża wraz z dwójką małych dzieci. Robiła to już nieraz, ale teraz coś uległo zmianie - to nowa ciąża, nowe życie, kolejne, które powinna chronić. A zdecydowanie łatwiej będzie to robić z dala od znęcającego się nad nią psychicznie męża. Tylko problem jest taki, że gdy przemocy nie widać, nie ma na nią dowodów w postaci urazów czy zdjęć, szybko w pamięci może się zatrzeć, szybko może pojawić się pytanie: a co, jeśli to wszystko tylko mi się wydawało? Autorka doskonale oddaje kwestie psychologiczne takiej sytuacji, zapoznaje czytelnika w krótkich prostych słowach z głębią niepewności, jaka się z tym wiąże. W końcu jak po latach mieszania w głowie odzyskać swój myśli, oddzielić je, od tych tam zasianych? Zresztą jak w ogóle zająć się problemem rozrastającym się w głowie, kiedy trzeba zatroszczyć się o logistyczną stronę rozstania - brak środków do życia, brak dachu nad głową. I tu w tle mocno zaznacza się problem, z jakim boryka się Irlandia, kryzys mieszkaniowy, który dosięga ogromną liczbę osób. Tak, jak i wszystko w tej powieści, autorka i ten problem oddaje bardzo realistycznie, biurokracja, papierki, wnioski - ten aspekt powieści przypominał mi trochę “Sprzątaczkę” Stephanie Land. O’Donnell jednak opowiada swoją historię całkiem inaczej, u niej problemy społeczne są tłem, a psychologiczne zagmatwanie celem, dzięki któremu czytelnik może poczuć wagę i trud wytrwania w takiej decyzji. Ważna, poruszająca proza, która dzięki prostocie stylu, nie przesłania tego, co naprawdę w niej istotne.

Gdy myślimy o przemocy, przed oczami stają nam zazwyczaj siniaki czy rany. Ale istnieje też inna odmiana piekła - ta ukryta, psychiczna i emocjonalna. Przemoc w „białych rękawiczkach”, którą tak trudno udowodnić komuś, kto na zewnątrz wzbudza powszechny szacunek. Przez nią ofiara sama zaczyna wątpić w swój osąd: „Może wyolbrzymiam? Może to ze mną jest coś nie tak?”. Permanentny strach paraliżuje przed działaniem, a gdy już zapadnie decyzja o desperackiej ucieczce, pojawia się pytanie: co dalej?

O tym właśnie jest „Gniazdo”, poruszający i niezwykle istotny debiut Roisin O’Donnell, nagradzanej irlandzkiej autorki. To historia boleśnie realna, dotykająca problemu przemocy domowej i kryzysu bezdomności.

Wyobraźcie sobie, że uciekacie z domu tak, jak stoicie. Tak właśnie robi Ciara. Zabiera dwie córeczki i rusza w nieznane ulicami Dublina, uciekając od męża, Ryana. Nie ma pieniędzy ani planu, a paszporty dzieci zostały zablokowane, bo mąż zadbał o to, by nie mogła wyjechać do matki za granicę. Kobieta i dzieci stają się bezdomne, bezradne wobec urzędniczej machiny, która wydaje się nieczuła na ich dramat.

To, co w tej książce uderza najbardziej, to portret ofiary poddanej totalnej kontroli. Ryan to mistrz manipulacji. Potrafi sprawić, że Ciara z każdego drobiazgu musi się tłumaczyć i każdą winę bierze na siebie. Jest skołowana i dręczą ją wyrzuty sumienia. Bo przecież czy zły człowiek ratowałby z takim oddaniem srocze pisklęta? No i przecież córki tak bardzo go kochają.

Podczas czytania czułam na zmianę złość, bezsilność i ogromne wzruszenie. Przerażenie budziła we mnie niemoc systemu, który zostawia ofiary samym sobie, oraz absurdalność niektórych sądowych decyzji. Z kolei walka bohaterki to autentyczny powód do dumy. „Gniazdo” pokazuje jednak, że bez wsparcia ta walka byłaby z góry przegrana. Potrzeba rodziny i osób, które przeszły przez podobne piekło, by uświadomić, że może się udać, że „to nie Twoja wina”. Bo to powieść nie tylko o strachu, ale przede wszystkim o odwadze, by odrodzić się i zbudować życie na własnych zasadach.

Nie jest to lekka historia do kawy, ale jedna z tych pozycji, które po prostu trzeba przeczytać, by lepiej rozumieć mechanizmy, które mogą dziać się tuż za ścianą u naszych sąsiadów.

Czy naprawdę trzeba zobaczyć siniaki, żeby uwierzyć, że ktoś doświadcza przemocy? A jeśli krzywda nie zostawia śladów na ciele, tylko powoli odbiera głos, pewność siebie i wiarę w to, że zasługujesz na coś lepszego?

„Gniazdo” to jedna z tych książek, które czytałam z zaciśniętym gardłem. Nie dlatego, że epatuje brutalności, ale dlatego, że tu wszystko dzieje się cicho. W półsłówkach. W spojrzeniach. W zdaniach, które podkopują grunt pod nogami.

Ciara Fay w jasne, wiosenne popołudnie podejmuje decyzję, która zmienia wszystko. Chwyta kilka ubrań, sadza córeczki w fotelikach i ucieka. Bez planu, pieniędzy, pewności co będzie jutro. Wie tylko jedno - jej dom przestał być bezpieczny.

Jednak to nie jest historia spektakularnej ucieczki. To opowieść o tym, co dzieje się później. O hotelowym pokoju w podupadającym Edenie, który staje się tymczasowym schronieniem. O walce z systemem, który zamiast pomagać, mnoży przeszkody. O zimie, która nadchodzi szybciej, niż topnieją oszczędności. O mężu, który nie zamierza odpuścić i potrafi manipulować, straszyć, obiecywać poprawę.

Najmocniejsze w tej powieści jest to, jak autorka pokazuje przemoc emocjonalną. Tę „niewidzialną”. Taką, o której ludzie mówią: „przecież nie pije, nie bije to czego się czepiać”. A jednak kontroluje, izoluje, podważa, sprawia, że zaczynasz wątpić w samą siebie. Czytając, wielokrotnie łapałam się na tym, że czuję ogromną złość, ale i bezsilność. Na tym, że chciałabym potrząsnąć bohaterką i powiedzieć: nie wracaj, nie wierz, nie daj się wciągnąć z powrotem. Ale potem przypominałam sobie, że to właśnie tak działa mechanizm uzależnienia od sprawcy. To nie jest prosta linia. To cofanie się o krok. To chwilę zawahania, nadzieji, że może jednak się zmieni. I ta książka nie idealizuje Ciary. Ta kobieta bywa zagubiona, zmęczona, przerażona i właśnie dlatego też jest tak prawdziwa.

Ogromnie poruszyły mnie relacje z dziećmi. Ta codzienna, cicha determinacja, żeby stworzyć im choć namiastkę normalności w małym hotelowym pokoju. Miłość, która nie jest patetyczna, a okazywana przez zrobienie kanapki z resztek, czytaniem bajki szeptem, czy zwykłym przytuleniem kiedy świat się wali.

„Gniazdo” to opowieść o budowaniu życia na nowo. Powoli. Z lękiem. Z potknięciami. Z pomocą ludzi, którzy stają po stronie Ciary, nawet jeśli system nie nadąża. To też książka o tym, jak trudno jest zostać z dala od krzywdziciela, bo odejść to jedno, a wytrwać to zupełnie co innego.

Czy jest idealna? Momentami miałam wrażenie powtarzalności. Ale może właśnie taka jest droga wychodzenia z przemocy - kręta, pełna wątpliwości, zataczająca koła. Dla mnie to była lektura bardzo osobista. Spierałam się z bohaterką. Kibicowałam jej. Czułam jej strach.

Ocen 9/10 - bo to ważna i potrzebna powieść. Taka, która szepcze nam, abyśmy byli czujni i uwierzyli, że ofiara przemocy wcale nie musi nosić śladów na swoim ciele.

Prawdopodobnie trafiłam na najlepszy debiut literacki ostatnich lat. Trudno o lepszą rekomendację, prawda? Niezwykle ważna i wartościowa pozycja!

„Gniazdo” to poruszająca historia kobiety, która przez lata tkwi w przemocowym związku, stopniowo tracąc poczucie sprawczości i bezpieczeństwa, aż pewnego dnia postanawia odejść. To opowieść traktująca o przemocy cichej. Takiej, która nie zostawia widocznych śladów na ciele, ale głęboko rani psychikę. O toksycznej relacji, w której kontrola, manipulacja i stopniowe odbieranie poczucia własnej wartości stają się codziennością. To także powieść, która uświadamia, iż podjęcie decyzji o odejściu to dopiero początek długiej i bolesnej drogi. To brutalne studium przetrwania - walki nie tylko z oprawcą, ale także z własnym lękiem podsycanym ogromną niepewnością jutra i brakiem wsparcia odpowiednich jednostek. Niezależnie od unormowań prawnych, obowiązujących procedur i przyjętych standardów wszystko bardzo często sprowadza się do tych samych trudności. Do zderzenia z bezdusznym systemem, niewystarczającą pomocą państwa i przeciwnikiem, który doskonale wie, jak „upiększać” rzeczywistość na swoją korzyść.

Najbardziej zatrważające jest to, że opisywany przypadek nie jest odosobniony. Takie historie dzieją się obok nas – w mieszkaniach za ścianą, w domach, które z zewnątrz wydają się zupełnie zwyczajne. Nie będę czarować – zawodowo z taką niebywale trudną i bolesną problematyką mam styczność dość często. Mechanizmy działania oprawców również nie są mi obce. Tym bardziej doceniam książki, które nie uciekają od prawdy. To nie jest łatwa lektura. Ale to bardzo potrzebna książka – o sile, determinacji i, a może przede wszystkim, o tym, że nawet w najbardziej beznadziejnej sytuacji można próbować odzyskać siebie.

Bezsprzecznie największą siłą tej powieści jest jej autentyczność i emocjonalna głębia. Autorka maluje poruszający obraz zdeterminowanej kobiety, pełnej bezgranicznej miłości do swoich dzieci. Kobiety, której na każdym kroku wiatr wieje w oczy, a mimo to nie przestaje walczyć. Ukazuje jak ogromnej odwagi wymaga ten jeden krok, jak dużej siły potrzeba, by nie podjąć decyzji o powrocie do dawnego życia. Ważna i niezwykle potrzeba lektura, która uświadamia i zwiększa naszą wrażliwość. Koniecznie przeczytajcie! Polecam z całego serducha!