Frela. Seria Kryminalny Śląsk. Tom 2

"Frela" autorstwa Magdaleny Majcher to druga część inspirowanej prawdziwymi wydarzeniami serii "Kryminalny Śląsk".

W katowickiej kamienicy zostają znalezione zwłoki aktorki Teatru Śląskiego - Natalii Kuchcik. Kobieta została brutalnie zamordowana dzień po swoich czterdziestych urodzinach. Badający sprawę dziennikarz Borys Dyrda zaczyna odkrywać kolejne rysy na pozornie idealnym życiu aktorki, a prywatnie wciąż zmaga się z własnymi demonami.

Akcja powieści przenosi nas do Katowic z przełomu wieków. W tle pobrzmiewa historia kultowego rapera Magika, a obraz rzeczywistości daleki jest od ideału - to świat, w którym głośno wybrzmiewają bezdomność, narkomania i ubóstwo.

Tym razem autorka porusza także niezwykle trudny temat życia osób chorujących na stwardnienie rozsiane. Pokazuje ich niewyobrażalnie wymagającą codzienność, jednocześnie zahaczając o budzący wiele emocji wątek eutanazji.

Uwielbiam styl i język, którym posługuje się autorka. Podoba mi się to, jak umiejętnie łączy intrygę kryminalną z wątkami obyczajowymi. Nie boi się podejmować trudnych tematów - takich, o których warto i trzeba rozmawiać - i robi to w sposób skłaniający do refleksji. A najbardziej cenię jej bohaterów: pełnych głębi i wielowymiarowości.

Kiedy macie urodziny?

W jednej z kamienic zostaje znalezione ciało Aktorki brutalnie zamordowanej dzień po swoich czterdziestych urodzinach. Śmierć kobiety szybko przestaje być jedynie policyjną sprawą. Zaczyna odsłaniać pęknięcia w pozornie uporządkowanym życiu, w którym choroba, samotność i przemilczane wybory od dawna toczyły cichy bój z codziennością.

Sprawą interesuje się dziennikarz Borys Dyrda, który po raz kolejny wikła się w cudze tragedie, próbując jednocześnie poskładać własne życie. Jego prywatność jest daleka od stabilności. Relacje rodzinne pękają, dzieci oddalają się coraz bardziej, a presja nowego związku zamiast dawać oparcie, potęguje lęk. Śledztwo prowadzone przez Borysa to nie tylko próba dotarcia do prawdy o Natalii, lecz także konfrontacja z własnymi słabościami i granicami.

Autorka nie skupia się na sensacji ani tempie typowym dla klasycznego kryminału. Znacznie ważniejsza jest tu warstwa obyczajowa i psychologiczna, a szczególnie wątek choroby pokazany bez patosu, za to z dużą empatią i realizmem. Życie z chorobą zostaje przedstawione jako proces powolnego odbierania kontroli, godności i niezależności, co w zestawieniu z brutalnym morderstwem nadaje historii dodatkowej, bolesnej głębi.

„Frela” to druga odsłona serii Kryminalny Śląsk, która po raz kolejny udowadnia, że siła tej prozy tkwi nie w samej zagadce kryminalnej, lecz w sposobie jej opowiedzenia. W tle pojawiają się Katowice sprzed dwóch dekad, śląska gwara i echo historii Magika. To powieść spokojna w narracji, ale ciężka w znaczeniach, zostawiająca czytelnika z niepokojem, który nie znika wraz z ostatnią stroną.

Po rewelacyjnym początku serii, jakim był „Bajtel”, sięgnięcie po kontynuację było już tylko formalnością. „Frela” opowiada historię młodej kobiety, Natalii, której śmierć wstrząsa lokalną społecznością. Okoliczności tragedii nie są jednoznaczne, ale wszystko wskazuje na morderstwo. Im głębiej wchodzimy w jej życie, relacje i codzienność, tym wyraźniej widać, że ta sprawa ma wiele warstw.

Tematem śmierci Natalii zajmuje się dziennikarz Borys Dyrda. Akcja została podzielona na wydarzenia sprzed tragedii i te, które następują po niej, co pozwala czytelnikowi stopniowo układać sobie całość w głowie, jak puzzle, w których każdy element nabiera znaczenia dopiero z czasem. I choć formalnie to policja prowadzi śledztwo, miałam nieodparte wrażenie, że to właśnie Borys widzi więcej, szybciej łączy fakty i trafniej odczytuje to, co niewypowiedziane.

Magdalena Majcher pisze o chorobie Natalii w sposób tak przejmujący, że serce momentami ściska się z poruszenia. Niemal współodczuwałam emocje głównej bohaterki — jej wątpliwości, strach, niepewność, rezygnację, ale też cichą walkę o zachowanie resztek kontroli nad własnym życiem.

Pisałam o tym już przy okazji „Bajtla”, ale powtórzę: uwielbiam sposób, w jaki autorka oddaje klimat Śląska. Gwara śląska nie jest tu jedynie dodatkiem, ale ważnym elementem budującym autentyczność tej opowieści.

Choć dość szybko domyśliłam się, kto stoi za śmiercią Natalii, nie odebrało to książce emocjonalnej mocy. „Frela” nie opiera się na nieustannym napięciu czy zaskakujących zwrotach akcji. Jej największą mocą są emocje i psychologia postaci — to, co dzieje się w nich samych, często w ciszy i bez świadków. A epilog… ten fragment zostaje w czytelniku na długo. Bezsilność, ból i wewnętrzne rozdarcie Borysa były dla mnie niemal namacalne.

Z niecierpliwością czekam na trzeci tom tej serii.

Co można powiedzieć o Magdalenie Majcher, polskiej pisarce? Na pewno to, że szlifowany przez nią od kilku lat talent jest wszechstronny. Początkowo autorka „Freli” serwowała nam obyczaje, by niespodziewanie zmienić swoje literackie oblicze. Teraz możemy ciągle sięgać po kryminały i historie typu true crime. Te ostatnie zapewne nie są dla każdego odbiorcy- czytanie o morderstwach, które naprawdę miały miejsce, mogą wystraszyć pewną grupę czytelniczą. Co jednak ważne, Magdalenie Majcher nie chodzi o to, by spisywać sądowe akta, lecz by pokazać motywy prowadzące do przykrego końca. Nie w każdym przypadku są one oczywiste, a tym bardziej logiczne. Ba, niektóre sprawy po dziś dzień nie zostały rozwiązane, przez co budzą spore kontrowersje.

„Frela”, czyli w gwarze śląskiej dziewczyna, to druga część serii pt. KRYMINALNY ŚLĄSK. Wspomniana gwara użyta w obu częściach nie jest więc przypadkowa. Obie historie z mordem w tle mają miejsce w rejonie Górnego Śląska, a konkretny czas wydarzeń, czyli lata 90. XX wieku, pozwalają spojrzeć zupełnie inaczej na kulturę i architekturę miejsca akcji. Czytelnik ma niemal przenieść się w przeszłość i posmakować rzeczy trudnych, smutnych. Chodzi przede wszystkim o brud, biedę, brak perspektyw na lepsze jutro. Tak źle wyglądał wówczas Śląsk, a Magdalena Majcher użyła czegoś w rodzaju antycznego mimezis,. Otoczkę kryminalną dopasowała idealnie do tematu (zagadkowe morderstwo) i stylu (język). Poza zwrotami należącymi do gwary śląskiej nie możemy oczekiwać, że policjanci czy dziennikarze śledczy będą operować lekkimi, pięknymi słowami. To byłoby nielogiczne i mało wiarygodne.

Choć podczas ostatniego Festiwalu Kryminału Granda Magdalena Majcher nie wypowiadała się szczegółowo na temat „Freli” , na pewno zyskała wielu nowych odbiorców. Świeżo po lekturze można uznać, że część druga cyklu jest tak samo interesująca, zastanawiająca, a gatunek kryminału świetnie miesza się z tematyką obyczajową. Każdy znajdzie więc coś dla siebie. Przygody dziennikarza Borysa Dyrdy nie przypominają infantylnej bajeczki, co także jest zaletą tej książki.

Autorka od razu zaczyna swoją opowieść od makabrycznej zbrodni. Dlaczego ktoś wszedł do starej kamienicy i poderżnął gardło kobiecie świętującej czterdzieste urodziny? Czym Natalia Kuchcik, piękna aktorka teatralna, sobie na to zasłużyła? Motywów może być wiele, a ich rozwiązaniem zajmuje się dziennikarz śledczy Borys Dyrda. Jest on znany z pierwszej części cyklu, dlatego czytelnicy na pewno ucieszą się z kontynuacji opowieści. Niestety, postać ta nie ma szczęśliwego życia prywatnego i zmaga się z koszmarami egzystencji. Co takiego przytłacza Borysa i dlaczego pomaga innym, choć sam nie potrafi rozwiązać własnych kłopotów? Co też jest ważniejsze- praca, nawet w Boże Narodzenie, czy rodzinna atmosfera i odpowiednie przygotowanie wieczerzy wigilijnej? Warto poznać zagwozdki bohatera, gdyż mogą one tak naprawdę dotyczyć i nas samych.

Nie chcę wchodzić w absolutnie żadne szczegóły, dlatego nie podaję żadnych imion osób drugoplanowych. Mogę jedynie dodać, że pisarka nie zapomniała o elemencie kultury, swą opowieść powiązała z modnym wówczas rapem i wokalistą Magikiem na czele. Dlaczego to zrobiła? Przekonajcie się sami.

Podczas czytania książki zadałam sobie też inne pytanie: czy my zawsze lubimy robić problem z byle czego? Jak się okazuje, dramat to nie zniszczona sukienka czy brak odpowiedniej liczby lajków. Magdalena Majcher świetnie podkreśliła, że nie ma nic ważniejszego od ludzkiego życia.

Jeśli zaś chodzi o zakończenie- absolutnie NIE można pominąć posłowia, gdyż ten konkretny fragment tekstu zachęci nas do poznawania dalszych losów Borysa Dyrdy. Czekamy zatem na tom trzeci.

Wchodzi się w tą powieść jak nóż w ciasto. Już pierwsze słowa budują atmosferę i mocno intrygują.

Kiedyś znana aktora, teraz kobieta dotknięta chorobą, wycofana i ukryta w swoim mieszkaniu na Kochanowskiego w Katowicach – Natalia Kuchcik, zostaje zamordowana w noc swoich urodzin. Czy morderca był pośród świętujących? Co takiego skrywała odizolowana Natalia? Dlaczego wyszła ze swojej samotni? Dziennikarz Borys Dyrda nie spocznie dopóki nie rozwikła tej zagadki.

Ciekawość rozbudzona w pierwszych akapitach tej książki towarzyszy nam do samego jej końca. Nic nie jest tu oczywiste, ani jasne. Brak jest dowodów, możemy bazować jedynie na domysłach, poszlakach lub na własnej intuicji. Dyrda razem z policjantem Kwiatkowskim drążą uparcie sprawę. Odgrzebują przeszłość i węszą w poszukiwaniu choćby nikłej nitki tropu. Powoli odkrywane zdarzenia i powiązania pomiędzy poszczególnym bohaterami tworzą zarysy rozwiązania. Sprawa jest jednak bardzo tajemnicza i skomplikowana. Trzeba wyostrzyć wzrok, wysilić intelekt i być bardzo czujnym, żeby nie przeoczyć najważniejszych faktów.

Śledztwo toczy się w roku 2000 i odwołuje do zdarzeń z 1997 roku. Poznajemy urywki życia ofiary, widzimy jak powoli zabiera ją choroba, jak zaczyna toczyć ją samotność. Autorka w przejmujący sposób opisuje utratę sprawności, samodzielności, chęci życia. Niezależny, kolorowy ptak jakim była Natalia, zamyka się w czterech ścianach, chowa przed światem, umiera w środku.

Katowice schyłku 20 wieku są świadkiem rozpoczynających się przemiana, ale też sceną bolesnych faktów. Dworzec kolejowy to miejsce gdzie kryje się bezdomność, to ciemne podziemia narkomani, to też miejsce pracy katowickich kwiaciarek. Dyrda często go odwiedza w poszukiwaniu syna.

Magdalena Majcher dała życie bardzo wiarygodnym i poruszającym bohaterom. Ożywiła Katowice sprzed 25 lat i odkryła rąbek śląskiej kultury. Jej powieść została zainspirowana prawdziwym wydarzeniem. Resztę uczyniła jej niesamowita wyobraźnia i bardzo sprawne piór.

Polecam Wam tą powieść z całego serca. Jestem bardzo ciekawa czy uda Wam się wytypować mordercę. Ślady nic Wam nie powiedzą, bo ich nie będzie.