Pisany po rosyjsku dziennik An-skiego został wykorzystany jako notatki do wydanych w 1920 roku w języku jidysz słynnych wspomnień, Churbn Galicje [Zagłada Galicji], lecz nigdy nie ukazał się drukiem w swojej oryginalnej formie. Dziennik pisany był przez cały okres pierwszej wojny światowej, jednak zachowały się z niego jedynie zapiski z czterech miesięcy, od 1 stycznia do 10 października 1915 roku, liczące nieco ponad 130 stron. Te fragmenty dziennika obejmują opis pracy An-skiego w Żydowskim Komitecie Pomocy Ofiarom Wojny w Petersburgu, lecz przede wszystkim pracy w terenie, gdy niósł pomoc ofiarom wojny w Galicji i na ziemiach centralnej Polski. Jego zapiski stanowią unikatową relację z okupowanej wówczas przez wojska rosyjskie prowincji, z linii i zaplecza frontu, z pociągów, szpitali, miast i miasteczek. Jest ważnym źródłem dotyczącym brutalnego postępowania wojsk carskich wobec ludności Galicji, relacji polsko-żydowskich, wreszcie dramatycznych, wojennych przeobrażeń świata wschodnioeuropejskich Żydów - opisywanych wielokrotnie w literaturze naukowej jako zmierzch tradycyjnych form religii żydowskiej (na rzecz sekularyzacji bądź nowoczesnej ortodoksji). Rosyjski manuskrypt dziennika An-skiego został przetłumaczony na język angielski i wydany w 2016 roku, lecz nigdy nie ukazał się w oryginale.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii pamiętniki, dzienniki lub z serii Żydzi. Polska. Autobiografia
Jakie ramy czasowe obejmują zapiski zawarte w tej publikacji?
Zapiski obejmują okres od 1 stycznia do 10 października 1915 roku. Autor koncentruje się na czterech miesiącach intensywnej pracy humanitarnej w Galicji oraz centralnej Polsce. Lektura dostarcza szczegółowych relacji z linii frontu, szpitali polowych oraz okupowanych miasteczek. Tekst stanowi ocalały fragment szerszego dziennika prowadzonego przez cały okres I wojny światowej.
Dlaczego "Dziennik wojenny 1915" jest uznawany za unikatowe źródło historyczne?
Książka prezentuje nigdy wcześniej niepublikowaną w oryginale relację S. An-skiego z terenów objętych działaniami wojennymi. Publikacja opiera się na rosyjskim manuskrypcie, który dotąd służył jedynie jako szkic do późniejszych wspomnień wydanych w języku jidysz. Czytelnik otrzymuje bezpośredni wgląd w brutalność wojsk carskich oraz dramatyczne przemiany społeczności żydowskiej w Europie Wschodniej. Jest to pierwsze polskie wydanie tych niezwykle cennych notatek terenowych.
Czy treść skupia się na strategiach militarnych, czy na losach ludności cywilnej?
Publikacja koncentruje się przede wszystkim na aspekcie humanitarnym i społecznym I wojny światowej. S. An-ski opisuje swoje doświadczenia z pracy w Żydowskim Komitecie Pomocy Ofiarom Wojny, niosąc wsparcie mieszkańcom Galicji. Autor dokumentuje relacje polsko-żydowskie oraz zmierzch tradycyjnych form religijności w obliczu wojennej zawieruchy. Zamiast opisów bitew, znajdziemy tu poruszające portrety osób dotkniętych tragedią okupacji.
W jakim języku pierwotnie powstał rękopis tych wspomnień?
Oryginalny dziennik został napisany przez An-skiego w języku rosyjskim. Choć autor jest szerzej znany z twórczości w jidysz, te konkretne notatki stanowiły surowy materiał dokumentacyjny tworzony na bieżąco podczas podróży. Prezentowane wydanie pozwala polskiemu czytelnikowi zapoznać się z treścią, która przez dekady pozostawała dostępna jedynie dla badaczy operujących rosyjskim manuskryptem. Przekład zachowuje autentyczny, reporterski charakter zapisków z 1915 roku.
Dla kogo ta książka może okazać się zbyt wymagająca lub nieodpowiednia?
Pozycja ta nie jest klasyczną powieścią historyczną, lecz surowym dokumentem źródłowym o charakterze naukowym. Czytelnicy szukający dynamicznej akcji czy beletrystyki mogą poczuć się przytłoczeni fragmentarycznością zachowanych notatek i ich analitycznym tonem. Publikacja wymaga od odbiorcy skupienia oraz zainteresowania historią Galicji i przemianami socjologicznymi początku XX wieku. Ze względu na drastyczne opisy działań wojsk carskich wobec ludności cywilnej, nie jest to lektura przeznaczona dla wrażliwych i młodszych czytelników.
