Dzieci wojny. Mali Polacy, którzy ocaleli

"Dzieci wojny" to przejmująca i bardzo prawdziwa książka. Wspomnienia osób, które przeżyły wojnę jako dzieci. Doświadczyły głodu, życia w obozie koncentracyjnym, tułaczki, życia wśród obcych, lęku i braku poczucia bezpieczeństwa. Opisane w reportażu historie są prawdziwe, czytelnik poznaje kawałek historii, a jednocześnie patrzy na wojnę oczami dziecka. Okazuje się, że wspomnienia tamtych chwil są nie do wymazania, wojenna skaza na zawsze pozostaje w pamięci. Wzruszająca opowieść poruszy z pewnością wszystkich, który pamiętają te czasy, ale i wszystkich, którzy wojny nie doświadczyli.

Druga wojna światowa to niezwykle okrutny okres dla całego świata, a w szczególności dla Polski i dla wszystkich Polaków którzy musieli się zmierzyć z okupacją niemiecką i sowiecką. Monika Odrobińska porusza temat co się działo z polskimi dziećmi na zachodzie (terenach zajętym przez Niemców). Książka zawiera historie dzieci które musiały przeżyć piekło, podczas tej bezsensownej wojny. Mogę polecić tą książkę każdemu, kto chciałby się czegoś dowiedzieć o losach dzieci podczas drugiej wojny światowej.

Listopad jest dla mnie miesiącem o bardzo historycznym charakterze, sądzę że w tym miesiącu – bardziej niż w innych myśli nasze biegną ku historii. Oglądałam książki polecane w księgarni Tania Książka właśnie pod tym kątem. W oko wpadła mi pozycja Dzieci wojny. Mali Polacy, którzy ocaleli. Jest to książka z serii Prawdziwe historie, którą bardzo cenię. Trochę się bałam tej tematyki, bo dotyka niezwykle trudnych spraw. Dzieci wojny to jakby oksymoron, zestawienie skrajnie sprzecznych pojęć. A przecież naziści je zetknęli.

W książce znajdziemy historię opowiedzianą przez osiem osób – dziś dorosłych ludzi, w podeszłym wieku, którzy chcą opowiedzieć jak wyglądało ich życie w czasie wojny. Mamy tu szeroki przekrój, bo od kilkulatków – po nastolatki. Na początku myślałam, że to będzie książka o dzieciach bogatych, uprzywilejowanych rodzin, ale faktycznie mamy dzieci z całego przekroju społecznego. W tej książce mamy wszystkie możliwości, obóz, wysiedlenia, powstanie, ucieczka, obozy dla dzieci. Nie ma tylko jednego wątku, czyli dziecka zgermanizowanego i oddanego Niemcom. Mamy ten wątek, czyli obozy, badania nad rasą, ale żadne z dzieci tego nie przechodzi. To zrozumiałe, działania nazistów w tym zakresie było zbrodnią idealną, małe dzieci zabierano, zmieniano im dane i wysyłano gdzieś do Rzeszy, ilu z nich dziś żyje za Odrą i nie wie, że kiedyś było Józiami, Kaziami… Znalazłam jedną nieścisłość – w pierwszym rozdziale, gdy bohaterka opowiada o Szwecji i o pragnieniu uczestnictwa w Mszy, która finalnie zostaje odprawiona – w koncelebrze. Dziwne – bo ryt trydencki, za wyjątkiem święceń – nie przewidywał koncelebry, dlatego w starych kościołach jest mnóstwo ołtarzy, bo gdy w parafii było wielu księży, przy każdym z tych ołtarzy odprawiał mszę jeden, bo nie było koncelebry. To jest detal, ale jednak zawsze podważa moją wiarę w to co opowiada bohaterka tego rozdziału. Jednak niezależnie od tego, lektura ta dostarczyła mi ekstremalnych wrażeń.

Chyba największe wrażenie, najsilniejsze emocje wywołała we mnie historia dziecięcego obozu w Łodzi i w Potulicach. Dużo czytałam o wojnie o holokauście o nazizmie i eksterminacji Polaków, ale nie mieści mi się w głowie, że można robić dzieciom tak okrutne rzeczy. Nawet czując jakąś nienawiść narodową, to tylko dzieci. Chyba żadne zdanie nie wypowie tego co czułam czytając, wyobrażając sobie strach tych dzieci. Okropne historie.

Powojenne losy tych dzieci pokazują, że nie zdajemy sobie do końca sprawy z traumy jaką przeżywaliśmy jako naród, z czym musieli się mierzyć Polacy. To co było w głowach, ten strach, poczucie odczłowieczenia, to był problem, przy którym zburzone miasta, które można łatwo odbudować(względnie łatwo), to nic.

Polecam lekturę, chociaż nie jest łatwa.

Wojny nie omijają dzieci chociaż te są najmniej winne ich wybuchu. Dzieci mocno przeżywają wojenny czas zwłaszcza gdy zostaną odseparowane od rodziców. Tak samo jak dorośli głodują, marzną, chorują, boją się. Tym razem bohaterami książki zostali: Anna Szałaśna nazywana Hanną, które była więźniem Auschwitz; Maria Kowalska (Masza), polska Żydówka cudem uratowana z getta; Jan Małgorzewicz , Gdańszczanin, który nie chciał zostać Niemcem, Aniela Petz, jedno z dzieci Zamojszczyzny; Jerzy Jeżewicz, więzień tzw. ,,Małego Oświęcimia’’; Stanisław (Witold) Dziekan, więzień hitlerowskiego obozu w Potulicach; Bogusław Lachowski, cudem uniknął rzezi w trakcie powstania warszawskiego; Stefania Wernik, urodzona w niemieckim-nazistowskim obozie koncentracyjnym Auschwitz.

Dzieci nie powinny być stroną konfliktów świata dorosłych. Powinny być bezpieczne przed ich konsekwencjami. A jednak świat jest tak ułożony, że są cierpią przez kaprys oprawcy. Tak też było w trakcie drugiej wojnie. Mali Polacy i małe Polki przeszły gehennę. Podobnie jak rodzice albo mieli zostać niewolnikami albo zniknąć z powierzchni Ziemi ewentualnie zostać zgermanizowane. Okupant dążył do tego różnymi sposobami. Takiego tratowania doświadczyli bohaterowie niniejszego reportażu, którzy zamiast szczęśliwego dzieciństwa doświadczyli widoku śmierci, głodu, strachu i poniewierki.

Historie, które poznaliśmy tym razem są do bólu szczere a to sprawia, że na pierwszy rzut oka są trudne do uwierzenia. A jednak wydarzyły się naprawdę i zagłębiając się w opisane relacje czytelnik może poczuć bunt, złość i bezradność. Jednak pomimo tych emocji powinno się z nimi zapoznać, bo należy cały czas lepiej poznać niełatwą historię naszego kraju. Wszak niektóre fakty z czasów drugiej wojny światowej wciąż są słabo znane szerszemu gronu naszych rodaków. A przecież winniśmy zachowywać pamięć o tamtym niełatwym czasie, bo gdy tego nie będziemy robili znajdą się osoby pragnące z katów zrobić ofiary a z ofiar oprawców.

Seria Prawdziwe historie to marka sama w sobie. Dzieci wojny. Mali Polacy, którzy ocaleli udowadniała to po raz kolejny. Tak jak wcześniejsze książki z tego cyklu daje nam niesamowitą możliwość spotkania się z żywą historią i zapozna z kilkoma ciekawostkami, które mogą sprawić, że inaczej spojrzymy na historię. Szczerze polecam książkę Dzieci wojny. Mali Polacy, którzy ocaleli. To ważny głos tych, którzy na własne oczy widzieli zło niszczące ludzkość.

Za każdym razem kiedy sięgam po książkę z serii Prawdziwe historie od @znakhoryzont odczuwam ten sam dysonans – z jednej strony wiem, że emocje wypływające z kart książki mnie pokonają ale z drugiej nie potrafię się oprzeć by tych treści nie czytać… Tak było i tym razem. „Dzieci wojny. Mali Polacy, którzy ocaleli” to utkane ze wspomnień historie które jawią się jako potworne echa przeszłości. Przeszłości, której cierpienie jest dla mnie nie tylko bardzo bolesne w odbiorze, jest też niepojęte i  niezrozumiałe, bowiem jak zrozumieć to, że w chwili wybuchu II wojny światowej zabrano dzieciom prawo do beztroskiego dzieciństwa w zamian oferując wyłącznie głód, cierpienie, strach i ból?

Ta książka to opowieść o rodzinnych dramatach, o przewrotności losu, ale to także hołd oddany wszystkim tym, którzy przetrwali wojnę, ale niestety o tym opowiedzieć nie mogą. Autorka dokonała niesamowitej pracy rozmawiając i spisując przeszłość każdej z tych osób, która przeżyła wydany na nią wyrok śmierci. Te rozmowy, wspomnienia coraz mocniej poruszały moje serce przepełnione już bólem po lekturze wcześniejszych fragmentów…. Ale „Prawdy nie można zakłamywać”….

Wojna w pamięci dziecka mimo upływu lat wciąż otwiera zabliźnione już upływem czasu  rany. Wciąż na myśl przywodzi obrazy które  burzą spokój i które sprawiają ból.  Jednak często rozmówcy wracają wspomnieniami również do lepszych momentów, do ludzi, którzy narażając swoje życie im pomogli, a jednak nadal te wspomnienia budzą mój niemy sprzeciw, nadal napełniają moje oczy łzami i nadal poruszają.                  Mimo mojego wzburzenia przytoczonymi opowieściami w pełni zdaję sobie sprawę z tego, że właśnie dzięki takim ludziom jak Monika Odrobińska ratuje się od zapomnienia to, o czym nam współczesnym zapomnieć nie wolno... Jesteśmy ostatnim pokoleniem, które ma jeszcze sposobność wysłuchania relacji czy opowieści o II wojnie światowej i tego do czego zdolny jest człowiek.

Te treści są poza kanonem oceny. Jakiejkolwiek oceny. Przeczytajcie. Ja podczas lektury  miałam wrażenie, że słucham tych opowieści trzymając rozmówców za rękę ofiarując im swój czas…