Dwadzieścioro czworo oczu

Dwadzieścioro czworo oczu to książka autorstwa Sakae Tsuboi wydana przez Wydawnictwo Yumeka

#współpracabarterowa

Japonia - początek XX wieku to okres bardzo burzliwy zarówno przez wiele zmian oraz reform jak i przez obie bardzo dotkliwe wojny światowe. Mamy więc do czynienia z perspektywą japońskich cywilów podczas konfliktu, w którym Japonia stała po drugiej stronie z naszego polskiego punktu widzenia.

Mój ojciec często w formie przytyku mówił: "Ty to tak lubisz tą Japonię, a wiesz ile złego zrobiła podczas II wojny światowej?". Ale świat nie jest czarno-biały, po stronie naszych "wrogów" też byli normalni ludzie, którzy chcieli żyć i być szczęśliwym.

Nauczycielka Ōishi pracuje w szkole podstawowej w bardzo małej wiejskiej społeczności. Możemy śledzić jej perypetie wraz z jej 12 uczniami od pierwszego zapoznania do spotkania po latach, na którym już nie wszyscy mogą być obecni. Więc z jednej strony mamy opowieść obyczajową o trudach pracy nauczycieli, a z drugiej całe tło wydarzeń przechodzenia przez zmiany polityczne w Japonii. Oba wątki były równie poważnie traktowane przez autorkę i wpływały na siebie nawzajem.

Uczymy się w szkole o Japonii - o jej nacisku na honor, o kamikadze, o tym jaki mieli wpływ na II wojnę światową jako sojusznik Hitlera, ale w tym wszystkim zapominamy, że tam też byli i są to ludzie tacy jak my. Całkowicie odwrócona perspektywa łechta neurony europocentrycznego umysłu i skłania do refleksji nad wieloma tematami, a przede wszystkim nad sensem wojny. Czy można określać podczas konfliktu wygranych? Po obu stronach giną ludzie, co już jest wystarczającym powodem do uznania obu stron za przegranych.

Dwadzieścioro czworo oczu to powieść smutna, ale i bardzo inteligentna. Ciekawa pozycja skłaniająca do ruszenia empatii i dążąca do większego nacisku humanistycznego na tematykę wojny. Ja polecam i będę o tej książce często wspominał, a z racji zawodu nauczyciela pozycja wydała mi się tym bardziej bliska.

Panna Ōishi/Ko­ishi* postanowiła, że nie da blaskowi w oczach swoich uczniów zniknąć, choć postanowienie to było niemożliwe do spełnienia. Bo życie niosło ze sobą zawody, straty i trudne uczucia. Bo wkrótce miała nadejść wojna, która zmusi mężczyzn do oddania życia, która przyniesie biedę i głód, która wpłynie na kolejne pokolenia.

„Dwadzieścioro czworo oczu“ to powieść z 1952 roku, której akcja rozpoczyna się w 1928 i ciągnie do lat powojennych. Stanowi kwintesencję określenia „słodko-gorzka“, jako że ma w sobie lekkość i humor oraz ból i niewygodę. Potrafi wywołać uśmiech na twarzy czytelnika, ale wyciska też łzy. Przyznaję, że pierwszy raz spotykam się z osobą autorką, która przetrwała Drugą Wojnę Światową, ale w swojej prozie zawarła ciepło. Która nie mówiła wyłącznie o degradacji społeczeństwa, o zniszczeniu jednostki, ale skupiła się na więziach między ludźmi. Ktoś umiera, ktoś zostaje sprzedany, ktoś wraca okaleczony, a jednak nauczycielka Ōishi, pomimo smutku, dalej ma w sercu wiele miłości dla swoich uczniów.

Akcja powieści rozgrywa się w małej wiosce, gdzie wszędzie jest daleko. Okoliczne miasteczka wydają się wielkim światem, a rower to niecodzienny środek transportu. Ludzie prowadzą spokojne życie, do którego wkrada się państwowa propaganda oraz tragedie na skalę, której mieszkańcy nie rozumieją. Jest kameralnie, w tle globalnie, a w centrum mamy kobietę, która oddała serce dzieciom, nastolatkom, dorosłym.

A ja oddałam serce tej powieści, choć na początku wcale się na to nie zapowiadało. W pewnym momencie zaczęłam czuć ją mocniej, zaczęłam być bardziej zaangażowana w losy bohaterów, zaczęłam wyłapywać drobne elementy fabuły, które zostały podane jako coś niepozornego, a miało dużą dla mnie wagę.

przekł. Klaudia Ciurka

* Ōishi to jej faktyczne nazwisko, Ko­ishi przezwisko nadane przez uczniów i funkcjonujące na co dzień.

Ta książka wciągnęła mnie do tego stopnia, że czułam się, jakbym przez nią płynęła i przeczytałam ją za jednym posiedzeniem.

Lektura niezwykła na swój sposób, choć z pozoru zwyczajna. A może właśnie dlatego.

Urzekła mnie ta prostota, oszczędność środków, z jaką aktorka opisała historie naszych bohaterów, to, jak wpłynęły na nich bieda i wojna.

Mimo że czytało się szybko, nie jest to książka lekka. Owszem, była taka początkowo, lecz później przyszedł szokujący etap wojennych lat, a następnie – przytłaczający etap powojenny przywodzący mi na myśl niekończącą się żałobę.