Czyhający w progu

Nie ma doświadczonego czytelnika, który nie słyszałby o prozie H.P. Lovecrafta. Jego historie niosą ze sobą echa mroku, które przekazywane z pokolenia na pokolenie, wyznaczają nowe szlaki dla tych, którzy szukają motywów ukrytych na wielu planach.

Krótka, ale jakże treściwa oraz bogata w emocje lektura porywa nas w swoje objęcia i kieruje w stronę niezapomnianej przygody. Pisana z pasją, co wyczuć można już na wstępie, oddaje to co najlepsze w prozie autora oraz buduje charakterystyczny dla jego pióra mroczny, gęsty klimat. Niepewność otacza nas z każdej strony potęgując niewiedzę w stosunku do kolejnych wydarzeń i jednocześnie pobudzając nasze szare komórki do intensywnej pracy. Nie milkną tutaj ponadczasowe echa poruszanych wartości, nie milknie lęk wywoływany głęboko w naszych sercach, ponieważ jak powiedział sam Stephen King, Lovecraft wybitnie tworzył atmosferę grozy na bazie samych domysłów.

W lasach Massachusetts znajduje się zrujnowana posiadłość, która przyciąga Ambrosea Dewarta. Będzie on chciał przywrócić jej dawną świetność, nie spodziewając się napotkanych po drodze przeciwności. Odnajdzie list ze wskazówkami swojego dziadka, by nigdy nie wpuszczać tych, którzy czają się na progu. Zaintrygowany nowymi faktami Ambrose będzie drążył temat, by zrozumieć, że tuż pod powierzchnią czają się mroczne istoty gotowe do przekroczenia wszelkich granic.

To fabuła zagadka, pełna podszeptów, podprogowych przekazów, pełna niespodzianek wzbudzających zachwyt czytającego. Pisana przy współpracy z Augustem Derlethem, który po śmierci Lovecrafta poszerzał jego wizje za sprawą posiadanych notatek, ale nie umniejsza to dzieła głównego twórcy. Kluczową formą są emocje uderzające w nas z każdej strony, podsycające wrażenia, pobudzające do pracy wyobraźnię, zapraszające do analizy demonów z jakimi mierzy się główny bohater. Czytamy o ludzkich słabościach, ciekawości wystawiającej Ambrosea na wielką próbę, o popełnionych błędach oraz związanych z nimi konsekwencjach. I chociaż historia liczy sobie niespełna dwieście stron, żyje w naszej głowie na długo po zamknięciu ostatniej strony, gdy istoty czające się na progu w połączeniu z niezwykłą głębią świata przedstawionego raz za razem zaskakują oryginalnością.

"Czyhający w progu" to porywająca opowieść nie tylko dla fanów autora, ale dla wszystkich miłośników dobrze skonstruowanej powieści grozy. Idealna do poczytania leniwym popołudniem, najlepiej tuż przed snem, by zagwarantować sobie odpowiednie nocne wrażenia. Bardzo dobrze przedstawiona, silna emocjonalnie oraz podążająca drogą mrocznego klimatu, niepewna, bazująca na ludzkich słabościach, idealna do głębszej analizy. Echa twórczości H.P. Lovecrafta nie cichną a my z przyjemnością sięgamy po wszelkie jego prace, za każdym razem odkrywając coś nowego.

Pierwsze wydanie tej książki było w 2004 roku, aczkolwiek wydaje mi się, że dopiero ta okładka oddała całkowity klimat mroku zawartego w tym dziele. Czy to jednak książka, tak powiadają, choć wieść niesie, że złożona została ze skrawka różnych opowieści i dopiero później pojawiła się osoba, która utkała je w całość. Według mnie wykonała kawał dobrej roboty, gdyż zgadzam się ze zdaniem mistrza grozy, że prawdziwa niewiadoma i strach wszechogarniający wychodzi z klimatu mroku i niewiadomej, a nie samych konkretnych słów. Tutaj tą odwieczną siłę czuć w każdym słowie. Napisana od samego początku z wielką tajemnicą, gdzie poznajemy mężczyznę, który pragnie odnowić posiadłość, którą odziedziczył w spadku. Przeglądając jego obecny stan oraz wyrażając podziw dla ogromu rzeczy, które po jego prapradziadku powstały, zaczął być ciekawy i przeglądać dokumenty, które tam pozostawiono. Wtedy to natknął się na dziennik swojego prapradziadka, który pisał w wieku dziewięciu lat i zakończył mając jedenaście. Niektóre strony zostały z niej powyrywane, więc tym bardziej zaczął się zastanawiać na ile to, co wtedy mały chłopiec mógł opisać, było prawdą. My oczywiście czytamy te zapiski młodego wtedy chłopca i tak, mrożą krew w żyłach, bo wychodzi na to, że jakaś magiczna siła została przywołana i odbierała życie ludziom. Jednak w pewnym momencie pojawiają się coraz to większe niewiadome, gdyż znając to, co opisał chłopiec i znając to, co teraz właściciel posiadłości zdążył się dowiedzieć, nie bardzo się ze sobą pokrywa...

Jak dla mnie mega klimat. Sceny mroku i strachu czytelnika aż wylatują z miejsca w którym się ją czyta. Momentami ma się wrażenie, że gdy zbyt mocno pozna się treść i wypowie w głowie słowa opisane, to coś z pieczarów zaczarowanego kręgu wymknie się, by powrócić do swojego nieludzkiego zadania. Każde słowo jest lekkie, ale pisane z trwogą na tyle, że stają się ciężkie i duszne, a sama cieniutka pozycja trzymana w dłoniach nabiera jakby wagi. Niesamowity efekt, naprawdę. To idealnie pokazuje jak wyobraźnia ludzka może sprawić, że poczuje się kilogramy, które będą istniały tylko w niej. Bardzo mi się podobała:-)

Stara rezydencja w Nowej Anglii. Wraca do niej dziedzic. Czy przewróci jej świetność? Ambrose Dewart szybko przekonuje się, jak złą sławą okryty jest dom i las, który należał do jego przodków. Tajemnicze krzyki, zniknięcia, groza. Kiedy zaczyna wypytywać ludzie niejasno, ze strachem wspominają Billingtona, dawnego właściciela tego terenu. Ambrose czytając stare zapiski jest coraz bardziej zafascynowany posiadłością, ale też przekonuje się, że dziwnie na niego działa.

August Derleth po raz kolejny sięga po notatki H.P. Lovecrafta, aby odtworzyć jego pomysły. „Czyhający w progu” wygląda na wprowadzenie do świata, mitologii Ctulhu. „Sprawa, którą zajął się, takim przejęciem przerodziła się ze żmudnego ślęczenia nad starymi księgami w dość fascynując śledztwo (…)”1. W powieści poznajemy nie tylko sekret domu i lasu Billingtona, ale też istot, które czekają na granicy światów. Czy powinniśmy je zapraszać?

„(…) w grę wchodziło coś jeszcze, coś nierozerwalnie związanego z atmosferą tego regionu, coś niewiarygodnie starego i złego, przywodzącego na myśl dawne bluźnierstwa i nieopisane koszmary.”2 A my z każdym krokiem zanurzamy się w te koszmary. „Czyhający w progu” to spokojny horror. Atmosfera tej książki oplata nas stopniowo. Najpierw autor intryguje nas wspomnianym śledztwem, aby wciągnąć nas w mrok lasu Billingtona. Jesteśmy jak Ambrose, który jest coraz bardziej zafascynowany historią i praktykami swojego przodka. Ale drążenie tego tematu wiąże się z obcowaniem z mrocznymi, przerażającymi siłami.

Ależ dobrze czytało mi się tę powieść. Doceniam jej klimat, bo to właśnie ten element jest dla mnie najważniejszy w literaturze grozy. Ona ma osaczać i mocno trzymać. I to właśnie robi „Czyhający w progu”. Nie wypuszcza. Kiedy już postawimy stopę na terenie posiadłości Billingtona, przepadniemy. Zastanówcie się, czy jesteście na to gotowi.

1 H.P. Lovecraft, A. Derleth, „Czyhający w progu”, tłum. Robert P. Lipski, wyd. Zysk i s-ka, Poznań 2025, s. 44.

2 Tamże, s. 51.

110/52/2025

"Czyhający w progu" H.P. Lovecraft August Derleth @Zysk i S-ka #recenzja #współpracarecenzencka #współpracabarterowa #czyhającywprogu

Poza granicami umysłu i świata

H.P. Lovecraft pozostawił po sobie wiele notatek i niedokończonych utworów, a trudnego zadania połączenia fragmentów w całość, tworząc ze znanych wątków nowe i zaskakujące historie, podjął się przyjaciel Lovecrafta, August Derleth. Dla tych, którzy są obeznani z piórem i światem, który kreował Lovecraft w swojej twórczości, "Czyhający w progu" będzie idealnym powrotem do świata Cthulhu, a dla tych, którzy nie znają jego pióra, doskonałym wprowadzeniem w historie tworzone przez Lovecrafta.

Ambrose Dewart powraca do Stanów, do Massachusetts, by osiedlić się w posiadłości swojego prapradziadka. Dom, jak i las nazywane domem i lasem Billingtona okryte są złą sławą. Podobno jego przodkowie oddawali się jakimś podejrzanym praktykom, czarnej magii, czcili czy przywoływali siły nieczyste. Z działaniami jego przodków związane są podobno tajemnicze zaginięcia ludzi z okolicy domu i lasu, dziwne hałasy, a także obecność istot nadnaturalnych.

Ambrose znajduje dokument, w którym jego prapradziadek ostrzega mieszkańców domu, by nie zapraszali Tego, Który Czyha w Progu.

"Nie wolno mu otwie­rać drzwi prowadzących do dziw­ne­go czasu i miejsca ani za­pra­szać Tego, Który Czyha w Progu, ani też wołać po­śród wzgórz."

Ambrose rozpoczyna śledztwo, które pozwala mu odkryć mroczne zagadki rodzinnej przeszłości, znajduje zalecenia, których powinien przestrzegać mieszkający w posiadłości, a zagłębianie się w te śledztwo prowadzi Ambrose'a do odkrycia, że poza granicami naszego wymiaru, świata egzystują złowrogie starożytne istoty, zdolne do przekraczania granic czasu i przestrzeni, które cierpliwie czekają, by zostać wezwane do naszego świata.

"Nie wolno mu było, na przy­kład, „dopuścić, aby woda prze­sta­ła opły­wać wyspę”, „w żaden spo­sób na­ru­szać wieży”, „bła­gać po­śród ka­mie­ni” ani „otwie­rać bram wio­dą­cych do in­ne­go czasu i miejsca”."

Ambrose pogrąża się w tajemnicach coraz bardziej, a to, co odkrywa coraz bardziej go przeraża. Dlatego wzywa na pomoc swojego kuzyna Stephena Batesa, a ten widząc co dzieje się z jego kuzynem, dostrzegając jak ogromny i zły wpływ mają na niego uśpione moce otaczające dom, las, a także tajemniczą wieżę, postanawia mu pomóc i udaje się wpierw do Armitage'a Harpera, a następnie do doktora Seneki Laphama.

"I nagle gdy tam sta­łem, czu­jąc na ciele muśnię­cia wia­tru, za­czę­ło ogar­niać mnie dziw­ne przy­gnę­bie­nie, nie­mal roz­pacz, połączo­na z czymś złym, po­sęp­nym i niewypo­wie­dzia­nie plu­ga­wym, co kryło się we­wnątrz i do­ko­ła tego domu, z dławiącą, prze­ni­ka­ją­cą wszyst­ko aurą najgor­szych okro­pieństw, jakie czaić się mogą w naj­mrocz­niej­szych ot­chła­niach ludz­kiej duszy."

"Czyhający w progu" to historia opowiadana z trzech perspektyw, z perspektywy Ambrose'a, Stephena i pomocnika doktora Laphama, Winfielda Phillipsa, która zamyka całą historię. Opowieść ta nawiązuje do mitologii Cthulhu, którą czytelnicy odnajdą w innych książkach Lovecrafta. Historia ta jest mroczna, pełna napięcia, budząca zaciekawienie i chęć poznania zakończenia. Czyta się ją przyjemnie, a tego najbardziej się obawiałam, że styl pisania autora mi nie przypadnie do gustu, gdyż ten typ prozy to zupełnie nie moja bajka.

"(...)owego za­opa­trzo­ne­go w lep­kie macki, amor­ficz­ne­go mon­strum zna­ne­go jako Czyha­ją­cy w Progu, ukry­wa­ją­ce­go swój praw­dzi­wy wy­gląd pod po­sta­cią opalizujących, świe­tli­stych kul, ohyd­ne­go Yog-​Sothotha, który powsze czasy nurza się w pia­nie ni­czym pier­wot­na, błot­ni­sta breja po­śród bez­mia­ru cha­osu, hen, da­le­ko poza naj­od­le­glej­szy­mi sta­ni­ca­mi czasu i prze­strze­ni!"

Polubiłam Stephena i było mi szkoda z racji tego jak potoczyły się jego losy. Mimo to jestem zadowolona z rozwiązania historii. Autor potrafi budować klimat, napięcie, kreować świat przedstawiony, w taki sposób, że czytelnik ma odczucie jakby był wraz z bohaterami tam, w tym lesie, przy tej złowrogiej wieży i tajemniczym domu, przesiąkniętym mroczną aurą. To było moje pierwsze spotkanie z piórem i światem wykreowanym przez autora i myślę, że z mniejszą obawą, a większą ciekawością sięgnę po inne jego dzieła. Polecam jak najbardziej!

Za egzemplarz do recenzji dziękuję wydawnictwu Zysk.

Opowieść absolutnie duszna, przepełniona często niewypowiedzianym lękiem i sporą dozą takiego nienamacalnego niepokoju, który pomimo tego, że jest odczuwalny to trudno go jednoznacznie zdefiniować.

Nasz bohater Ambrose Dewart pojawia się w posiadłości rodem z powieści grozy, gdzie echa tajemnic, niedostępne miejsca kuszą niczym masło w dyskoncie po 3 zł. Dewart pomimo ostrzeżenia, nie do końca rozumiejąc sytuację zagłębia się w historię ku jej poznaniu, nie ma jednak świadomości, że każdy kolejny krok będzie krokiem ku obłędowi i szaleństwu zmysłów.

Jako że Derleth podjął się wyzwania „ogarnięcia” pozostawionych notatek i scenopisów Lovecrafta to czy tutaj jego wizje, która jest nieco bardziej uporządkowana i chyba jednak skręca nieco w kierunku thrillera z elementami grozy, ale nie ma w tym nic złego moim zdaniem, bo mnie ta wizja zdecydowanie kupuje.

Chociaż styl Derletha jest nieco mniej oniryczny, bardziej fabularny w porównaniu do Lovecraft to „podoba się to dla mnie” i nie mogłabym powiedzieć, że taka zmiana pozbawia czy umniejsza jakkolwiek poziom lęku, jaki daje ta historia. Powieść dobrze wykorzystuje znane motywy tajemnicy, zakazanych ksiąg, przerażającego i niejasnego dziedzictwa rodziny i tworzy bardzo spójny obraz, który niejednemu czytelnikowi zjeży włosy na głowie.

Jako czytelniczka sympatyzująca z grozą jestem zdecydowanie zadowolona i połączenie lovecraftowego koszmaru w nieco bardziej uporządkowanej narracyjnie scenerii dało mi to, czego od grozy oczekuję.