Cena. W poszukiwaniu żydowskich dzieci po wojnie

Zazwyczaj unikam czytania książek trudnych. Czytając, chce bowiem umilić sobie czas, a nie przeżywać to, co w niej napisane przez kolejne dni. Ta książka wpadła mi w ręce przypadkiem i bardzo zaciekawiła. Trochę to odchorowałam, bo śniło mi się to wszystko co noc, przez prawie tydzień, ale to świadczy jedynie o autentyczności tej książki. Jest ona bardzo dobrze napisana, porusza ogromnie ważny temat, bardzo poruszyło mnie, jak dzieci żydowskie są traktowane - bardzo przedmiotowo, co jest straszne i niesprawiedliwe.

Wydawało się, że po monumentalnej opowieści reporterskiej "My z Jedwabnego" Anna Bikont raczej już niczym nie zaskoczy. Stało się jednak inaczej - na całe szczęście. Mamy do czynienia z imponującą kroniką dziejów wielu żydowskich rodzin po wojnie. Musiały one na nowo definiować swoją tożsamość. Składać się dosłownie z wielu drobnych cząstek, po kolei odnajdywanych w niezwykle zaskakujących okolicznościach. Uderzenie w emocje czytelnika jest ogromne. Można mieć tylko nadzieję, że ta publikacja stanie się jednym ze skutecznych środków do zahamowania antysemityzmu w naszym kraju.

Reportaż jest stworzony na podstawie prawdziwego dochodzenia, które po wojnie było prowadzone, w celu odzyskania 50 żydowskich dzieci, ukrywanych na czas wojny w różnych miejscowościach w kraju. I chociaż sprawa wydawała się prosta, to po zakończeniu działań wojennych na światło wyszły nowe sytuacje i kompletnie niespodziewane historie. Dzieci były traktowane różnie, nie wszystkie były bezpieczne. Co przerażające, za przechowywanie niektórych wystawiano rachunki rodzinom. Opowieść z perspektywy czasu jest tym bardziej bolesna, bo wiele osób zabiera głos w tej sprawie, a mało kto przejmuje się tym, co się stało.

W jaki sposób można jednocześnie zapewnić bezpieczeństwo dziecku i skazać je na cierpienie? Czy ludzie mogą traktować żywego człowieka jako kartę przetargową? Czy mogą wystawić rachunek za ich gościnę? Na te i wiele innych, mocnych i drastycznych pytań autorka daje w swoim reportażu odpowiedzi. Bazuje na dzienniku sporządzonym w latach 50. XX wieku i stopniowo rozszerza swoje poszukiwania. Sama przeprowadza dokładne, skrupulatne śledztwo, w którym udowadnia, że niektóre chęci nie były podyktowane z czystego serca. Wielu podopiecznych, nie tylko z grupy, o której się rozpisuje, nigdy nie powróciła do domów. A wina, jak się okazuje, nie leżała wyłącznie po niemieckiej stronie.

Historia 50 żydowskich dzieci, które były schowane na czas wojny w kilku miastach w Polsce rzuca światło na sytuację z szerszej perspektywy. Autorka wyrusza na poszukiwania tych, których nie udało się uratować i zadaje pytania odnośnie ich obecności w polskich domach. To, czego się dowie, przechodzi ludzkie pojęcie. Aż trudno uwierzyć, do jakich aktów i nadużyć dochodziło. Książka bardzo mocna, nie słabnie nawet po latach, a wręcz przeciwnie - współczesne śledztwo jest jeszcze bardziej porażające od tego powojennego. To rzecz, o której zawsze warto opowiadać, przypominając, że wojna nie była czarno-biała, a losy niewinnych leżały często w niewłaściwych rękach.