Byłam katolickim księdzem. Historia Ludmiły Javorovej, kobiety wyświęconej w Czechach

28.12.1970 roku czeski biskup Felix Davidek wyświęcił kobietę na księdza. Była nią Ludmiła Javorova.

Reportaż opowiada o dwóch osobach: o biskupie Davidku i o Ludmile Javorovej. Autor opisuje co działo się na ziemi czeskiej w latach 50- tych ubiegłego wieku. Władze komunistyczne zmusiły kościół by dział w podziemiach. W takich czasach Davidek obawiał się o przyszłość kościoła. Nasilały się aresztowania duchownych. I dlatego podejmuje decyzje o wyświęceniu kobiety na księdza, ale nie tylko Ludmiła została księdzem, ale również żonaci mężczyźni. Po upadku komunizmy Watykan jednak unieważnił to co zrobił Davidek.

Kim była Ludmiła i dlaczego ona została wyświęcona? Chyba dlatego, że pochodziła z katolickiego domu, w którym modlono się dużo i długo. Autor próbuje przybliżyć nam przyczyny podjęcia decyzji o wyświęceniu kobiety, o złamaniu tradycji w kraju, w którym rozbicie kościoła odbyło się na bardzo dużą skalę. Osoby wyświęcone były po kryjomu. Nikt o tym nie wiedział. Reportaż, jak podkreśla autor, nie jest prowokacją. Jest świetnym dokumentem przybliżającym to co działo się w Czechosłowacji w czasie komunizmu. W czasie masowego niszczenia kościoła katolickiego, które wyjątkowo dotkliwe było w Czechach.

Reportaż jest napisany dokładnie i rzetelnie. Prostym językiem. Posiada liczne fotografie Davidka i Ludmiły jak również ich rodzin. Całość sprawia że czyta się szybko i z dużym zainteresowaniem. Jest jednak jedna rzecz, która mnie rozczarowała. Brak w tej książce opisu mszy odprawianej przez kobietę i jej punktu widzenia na całą tę sytuację. Ale trudno pewnie było to opis, ponieważ sama Ludmiła nie jest chętna do udzielenia wywiadu. Jak to sama mówi „Mężczyźni już mieli wiele okazji by ją posłuchać, a nie zrobili tego”. Ani w czasach komunistycznych ani dzisiaj nie chce z nikim o tym rozmawiać. Rekompensuje to na pewno bogaty rys historyczny Czechosłowacji, który dużo nam uświadamia. Książka skłania również do refleksji. Czytając zastanawiałam się jakby dzisiaj kościół wyglądał, gdyby kobiety odprawiały msze lub żonaci mężczyźni?

Byłam katolickim księdzem to kolejny reportaż Wydawnictwa Znak, po jaki miałam okazję sięgnąć w ostatnim czasie. I o ile poprzedni był znakomity, to po tym czuję pewien niedosyt, czegoś mi brakuje, szczególnie satysfakcji z lektury.

Patrząc na tytuł, spodziewałam się historii kobiety, która została wyświęcona na katolickiego księdza. Jednak nic bardziej zwodniczego. Naprawdę tytuł na niewiele wspólnego z całą opowiedzianą historią. Ta książka powinna nosić całkiem inny tytuł, bardziej nawiązujący do historii czeskiego Kościoła i jego roli w życiu obywateli. Życie głównej, tytułowej bohaterki, można śmiało zamknąć w kilku stronach, nie wiem dlaczego więc ten reportaż jest tak rozbudowany.

„Dziś Kościół, choć ma KLUCZE, to jednak nie otwiera, ale dzwoni nimi jak dozorca w więzieniu”.

Autor wiele miejsca, zdecydowanie za dużo, poświęcił pozycji Kościoła w Czechosłowacji. Trzeba przyznać, że jego miejsce było marginalizowane, był prześladowany przez władze komunistyczne, co w efekcie spowodowało, że musiał działać w podziemiu, w ukryciu. Partia wywierała wpływ na księży, byli jej podporządkowani, musieli realizować głoszoną przez nią ideologię. Ale Kościół się nie poddawał. Działał w ukryciu, pod przykrywką, w sytuacji, gdzie nawet najbliżsi osób duchownych nie wiedzieli o ich potajemnych spotkaniach. W ukryciu odprawiano msze, modlono się, udzielano sakramentów. W taki warunkach została też wyświęcona Ludmiła Javorova, bohaterka niniejszego reportażu. Miało to miejsce 28 grudnia 1970 roku, a dokonał tego katolicki biskup Felix Maria Davídek. To temu księdzu autor poświęca większą część opowieści, to on wysuwa się na plan pierwszy. Tomasz Maćkowiak wnika w jego życie, rozwój i pokazuje nam jego działalność, w większość w konspiracji. Ale on się nie poddawał,chciał, aby Kościół w Czechosłowacji mógł trwać i spełniać swoją rolę. Czy wyszedł zwycięsko z tej nierównej walki z władzą, przekonajcie się sami.

Bohaterka, Ludmiła Javorova, od wieli lat nie udzielała żadnych wywiadów, szerokim łukiem omijała dziennikarzy i broniła dostępu do siebie. Dlatego też informacje, które otrzymujemy w tym reportażu wynikają z wywiadu, jaki udzieliła kiedyś, w przeszłości. Wielką wartością tej lektury byłoby, gdyby autor sam dotarł do Ludy, gdyby przekazał nam opowieści z pierwszej ręki, a nie przedruki z innych opracowań. Zabrakło świeżości i czegoś odkrywczego. Jak dla mnie ten reportaż jest mało znaczący i niewiele nowego wnosi w przestrzeń publiczną o życiu i działalności bohaterki.

„Skoro twierdzicie, że żadna kobieta nie jest gotowa, aby zostać księdzem, to przypomnijcie sobie wy, mężczyźni: który z was w momencie przyjmowania święceń był gotów na kapłaństwo?”

Owszem przeczytałam do końca, ale nie była ona dla mnie zbyt odkrywcza i inspirująca. I ten mylący tytuł, niewiele mający wspólnego z treścią opracowania. Nie jest to lektura, którą mogą otwarcie polecić i do niej zachęcać, sama nie jestem do niej przekonana.

Tomasz Maćkowiak "Byłam katolickim księdzem", Historia Ludmily Javorovej, kobiety wyświęconej w Czechach,

" Dziś Kościół, choć ma KLUCZE, to jednak nie otwiera, ale dzwoni nimi jak dozorca w więzieniu." Nie mogłam nie przytoczyć jakże nadal aktualnych, choć zmieniły się czasy i kontekst polityczny, słów Felixa Marii Davídka, biskupa, który wyświęcił ponad pięćdziesiąt lat temu na księdza kobietę, Czeszkę –Ludmilę Javorovą.

Kościół katolicki w Czechach różni się bardzo od tego w Polsce. Był w czasach komunistycznych dużo bardziej prześladowany, w wielu miejscach musiał zejść do podziemia, a i wiernych miał w tamtych czasach dużo mniej niż polski. W dodatku od polskiego odróżnia go do dziś mniejsza instytucjonalizacja oraz bycie bliżej wiernych.

Kilka lat temu czytałam książkę Markéty Zahradníkovej "Bóg nie jest automatem do kawy" wydaną przez @dowodynaistnienie, o pracującym wiele już lat na terenie Czech polskim księdzu Zbigniewie Czendliku, którą z resztą bardzo polecam. Człowieku otwartym, charyzmatycznym, mającym zawsze czas dla swoich wiernych, od wielu lat żyjącym w kraju, gdzie brakuje księży.

To ona poniekąd rozbudziła we mnie zainteresowanie tematem. Kiedy więc otrzymałam możliwość przeczytania "Byłam katolickim księdzem", nie zastanawiałam się długo, mając nawet bardziej nadzieję na rozwinięcie tematyki roli Kościoła katolickiego w Czechosłowacji czasów komunizmu niż na poszukiwanie sensacji związanej z wyświęceniem kobiety na księdza. Dlaczego to w ogóle nastąpiło? Kto za tym stał? Jak odebrali to ówcześni wierni? I wreszcie, jak zareagowali na to po latach hierarchowie kościelni?

Żeby dobrze zrozumieć, dlaczego mogło dojść do wyświęceniem kobiety na księdza w Kościele katolickim należy zagłębić się w historię Czechosłowacji, szczególnie tej już po II wojnie światowej, kiedy to polityczne represje, które dosięgły Kościół, a wielu księży zmusiły do współpracy z państwem, spowodowały, że w wyniku spontanicznego procesu, duchowni zaczęli tworzyć tajne, niejednolite struktury. Wśród takich duchownych był więziony przez klikanaście lat biskup Davídek. Postać, której sporo miejsca zostawia w książce autor, ksiądz, który święcenia kapłańskie dawał żonatym mężczyznom, który wyświęcił również w 1970 toku Ludmilę Javorovą.

"Byłam katolickim księdzem" to opowieść oparta głównie na spisanej kilka lat wcześniej rozmowie z Ludmilą, która niestety nie udziela więcej wywiadów i, poza wymianą kilku zdań podczas przypadkowych spotkań, nie chciała też rozmawiać z autorem. Szkoda zatem, że jej wspomnienia otrzymujemy w odpowiedziach na zadane już wcześniej przez kogoś innego pytania. Że autor nie otrzymał możliwości postawienia swoich. Nie można również o nic zapytać już biskupa Davídka, bo ten zmarł jeszcze w czasach, kiedy za zbytnią dociekliwość groziły jeszcze represje. To, pomimo niezwykle ciekawego i nadal nie do końca opisanego przez historyków, również kościelnych, zjawiska, powoduje, że podczas lektury odczuwa się narracyjny brak pierwszoplanowych bohaterów, którzy mogliby powiedzieć więcej. Jest on jeszcze bardziej widoczny, ponieważ śladowe są również świadectwa osób, które w ramach struktur podziemnego Kościoła, pełniły duchowną posługę bądź były w tamtych czasach wiernymi, świadkami wydarzeń, ofiarami represji, osobami, które pomimo grożących im kar, decydowały się na potajemne jednoczenie się.

Mimo to temat jest niezwykle ciekawy. Tym bardziej, że struktury podziemnego Kościoła w Czechach istnieją do dziś. Przetrwały przez tyle lat, zbudowane w końcu na silnych podwalinach wspólnoty a nie schierarchizowanej instytucji.

Skrupulatnie zapisana historia nie tylko postaci Ludmily Javorovej, ale również pewnej epoki w niesprzyjających okolicznościach. Komunistyczna Czechosłowacja, prześladowania katolików i władze prześladujące wszystkie objawy religijności w państwie to główne tematy, jakie przewijają się przez skrupulatnie opisaną historię jedynej znanej z imienia kobiety, która oficjalnie została księdzem kościoła katolickiego. Osobiście czuję pewien niedosyt, jeśli chodzi o dokładniejszą historię Pani Ludmiły, jednak zobrazowanie społeczeństwa i panujących w tamtych czasach realiów jest równie poruszający.

Mam własny stosunek do kapłaństwa kobiet. Uważam, że kobiety mają takie samo prawo do służby Bogu. Z fascynacją sięgnęłam po ten tytuł, bo wiem, że opisuje rzeczywistość KK. Jestem pod wrażeniem tego, jak szybko zleciał mi czas, gdy wzięłam pierwszy raz do ręki lekturę. Praktycznie czytałam ją jednym tchem. O sprawie Ludmiły czytałam już dawno, ale nigdy nie interesowała mnie do tego stopnia co teraz. Praktycznie tytuł można polecić każdemu, kto lubi kontrowersyjne tematy związane z kościołem. Pozdrawiam