„Bykownia. Czwarty cmentarz katyński. Ostatni świadkowie” to II wydanie książki przygotowanej z myślą o 85. rocznicy zbrodni katyńskiej.
Opowieść o cmentarzysku w Bykowni ogniskuje się wokół historii zacierania śladów dotyczących masowych egzekucji polskich oficerów dokonywanych przez NKWD w tajnych kijowskich więzieniach. Podczas gromadzenia materiału miałam niepowtarzalną okazję usłyszeć relacje mieszkańców wsi Bykownia – świadków tworzenia ściśle strzeżonej strefy tajnych pochówków oraz zatajania zbrodni przez NKWD i KGB. Wyjątkowo cenne świadectwo historyczne stanowią archiwa z okresu prac ekshumacyjno-badawczych cmentarza oraz unikatowe dokumenty dotyczące zakulisowych starań pozyskania przez Polskę tzw. ukraińskiej listy katyńskiej. Jest to korespondencja pomiędzy polskimi oraz ukraińskimi i rosyjskimi specsłużbami. II wydanie książki poszerzyłam także o losy wojenne spoczywającego w Bykowni Stefana Didyka oraz zesłanych kresowian: braci Poważyńskich, rodziny Polak oraz lwowskiej sopranistki – Marji Stepowej-Karpiak. Istotną część książki stanowią przejmujące wspomnienia dzieci oficerów. Wśród nich są zesłańcy oraz podopieczni sierocińca w Omsku. Ich losy udało się odtworzyć, tak na podstawie bezpośrednich relacji, jak i archiwów oraz wpisów i rysunków zamieszczanych przez dzieci w pamiętnikach.
Ukoronowaniem prac polsko-ukraińskiej grupy badawczej oraz politycznych i dyplomatycznych starań polskiego rządu stał się imienny cmentarz polskich ofiar zbrodni NKWD. Uroczyste otwarcie czwartego cmentarza katyńskiego w Bykowni, z udziałem prezydentów Polski i Ukrainy, nastąpiło 21 września 2012 roku.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii reportaż
Co wyróżnia drugie wydanie książki "Bykownia. Czwarty Cmentarz Katyński. Ostatni świadkowie"?
Drugie wydanie zostało wzbogacone o niepublikowane wcześniej losy wojenne ofiar oraz unikatowe materiały archiwalne. Autorka poszerzyła treść o historię Stefana Didyka oraz tragiczne losy zesłanych rodzin kresowian i lwowskiej artystki Marji Stepowej-Karpiak. Publikacja zawiera również przejmujące wspomnienia dzieci oficerów, w tym podopiecznych sierocińca w Omsku. Dzięki tym uzupełnieniom czytelnik otrzymuje pełniejszy obraz ludzkiego wymiaru zbrodni katyńskiej.
Jakie konkretne źródła historyczne wykorzystano do opisania zbrodni w Bykowni?
Publikacja opiera się na unikatowej korespondencji między polskimi, ukraińskimi i rosyjskimi służbami specjalnymi. Autorka dotarła do dokumentów dotyczących tajnych starań o pozyskanie tak zwanej ukraińskiej listy katyńskiej. Ważnym elementem są archiwa z okresu prac ekshumacyjno-badawczych prowadzonych na terenie cmentarza. Całość dopełniają autentyczne rysunki i wpisy z pamiętników dzieci odnalezione w historycznych archiwach.
Czy książka zawiera relacje naocznych świadków tworzenia tajnej strefy pochówków?
Tak, autorka dotarła do mieszkańców wsi Bykownia, którzy obserwowali proces zacierania śladów przez NKWD. Relacje te są kluczowe dla zrozumienia, jak przez lata funkcjonowała ściśle strzeżona strefa tajnych pochówków ofiar zbrodni. Świadkowie opisują mechanizmy dezinformacji stosowane przez radzieckie służby bezpieczeństwa, w tym KGB. Te osobiste świadectwa nadają reportażowi wyjątkowy charakter dokumentalny i emocjonalny.
Jaką formę mają przedstawione w publikacji wspomnienia dzieci ofiar NKWD?
Wspomnienia dzieci przybierają formę bezpośrednich relacji oraz analizy zachowanych wpisów i rysunków pamiętnikarskich. Czytelnik poznaje losy najmłodszych ofiar systemu, w tym dzieci zesłanych w głąb ZSRR oraz tych przebywających w sierocińcu w Omsku. Materiały te ukazują traumę pokoleniową i trudne próby odtworzenia tożsamości po stracie rodziców. Jest to jeden z najbardziej poruszających fragmentów tej historycznej monografii.
Dla kogo lektura tego reportażu o Bykowni może być zbyt trudna?
Ze względu na drastyczne opisy działań NKWD i detale dotyczące masowych egzekucji, książka nie jest odpowiednia dla osób bardzo wrażliwych. Autorka szczegółowo dokumentuje procesy ekshumacyjne oraz tragiczne losy rodzin, co wymaga od czytelnika dużej odporności emocjonalnej. Publikacja koncentruje się na faktach historycznych i martyrologii, więc nie sprawdzi się jako lekka lektura popularnonaukowa. Jest to pozycja przeznaczona dla świadomego odbiorcy zainteresowanego rzetelną dokumentacją zbrodni katyńskiej.
