Wstrząsająca opowieść o stracie. Ekspresyjna historia przedstawiająca ból po śmierci matki. Rzecz o niezwykłej więzi między matką i córką, której nawet śmierć nie jest w stanie zerwać: "Bezmatek".
Mira Marcinów za "Bezmatek" dostała Paszport Polityki 2020.
"Bezmatek" Miry Marcinów to historia, której bohaterka mierzy się ze śmiercią matki, a z jej opowieści wyłaniają się kolejno: obraz dzieciństwa, niezwykły portret matki oraz fascynacja dziecka matką. Autorka, porządkując wspomnienia, snuje jednocześnie dynamiczną opowieść, przepełnioną ekspresją, w której nie jest jej obcy również czarny humor.
Choć w pewnym sensie autorka pisze o sobie i swojej stracie (książka powstała po śmierci matki autorki, w czasie, gdy Mira Marcinów sama była matką trzyletniej córki i właśnie urodziła drugie dziecko), to jednak nie odwzorowała w książce swojego życia jeden do jednego. Jest ona jednakże odzwierciedleniem wspomnień i emocji, które w tamtym czasie towarzyszyły autorce.
Tytułowy bezmatek to ul, w którym zmarła pszczela matka. Autorka porównuje więc niejako tę sytuację z sytuacją córki, która straciła matkę. I pisze o tym, jak wielka miłość łączyła ją, nieidealną córkę z nieidealną matką. Opowiada o matce z różnej perspektywy, zarówno dziecka, jak i osoby dorosłej. Opisuje dorastanie na przełomie lat 80. i 90. ubiegłego stulecia, młodą matkę, która "lubiła wyglądać", kłopoty z pracą, wieczny brak pieniędzy i marzenia o większym mieszkaniu. Później przechodzi do przedstawiania fantazji swojej bohaterki na temat jej matki, zarówno z czasów dzieciństwa, gdy matka była młodą kobietą, jak i późniejszych, gdy matka była starsza, potem umierająca, a wreszcie nieobecna.
"Bezmatek" to opowieść tyleż intymna, co szczera, mocna, dowcipna, a jednocześnie pełna czułości i tęsknoty.
O autorce
Mira Marcinów to urodzona w 1985 roku polska filozofka i pisarka, doktor nauk humanistycznych w zakresie psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pracuje w Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Publikowała m.in. w takich czasopismach, jak "Znak", "Tygodnik Powszechny" czy "Orpheus". Jest autorką książek: "Szaleństwo jako wybór", "Niezabliźniona rana Narcyza" (współautorka) oraz "Historia polskiego szaleństwa". "Bezmatek" jest jej debiutem prozatorskim.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna polska lub z serii Poza serią
Jakim stylem literackim posługuje się Mira Marcinów w książce "Bezmatek"?
"Bezmatek" to proza brawurowa, transowa i pełna językowych eksperymentów, która wymyka się sztywnym ramom gatunkowym. Autorka łączy brutalną szczerość z czarnym humorem, tworząc niezwykle intymny portret straty. Tekst składa się z krótkich, urywanych fraz, które oddają emocjonalny chaos towarzyszący żałobie. Jest to lektura wymagająca, ale oferująca unikalne doświadczenie obcowania z nowym językiem opisu cierpienia.
Dla kogo ta książka może okazać się zbyt trudna w odbiorze?
Pozycja ta nie jest odpowiednia dla czytelników szukających klasycznej, linearnej fabuły lub tradycyjnego poradnika o radzeniu sobie ze stratą. Fragmentaryczna konstrukcja i brak chronologii wymagają od odbiorcy dużej cierpliwości oraz zaangażowania intelektualnego. Osoby unikające w literaturze tematów fizyczności śmierci i naturalistycznego bólu mogą poczuć się przytłoczone formą przekazu. Skupienie na brutalnej prawdzie o umieraniu sprawia, że jest to lektura wyłącznie dla dojrzałych emocjonalnie odbiorców.
Czy tematyka żałoby jest w tej pozycji przedstawiona w sposób patetyczny?
Mira Marcinów całkowicie rezygnuje z patosu na rzecz autentyczności, ironii oraz momentami drastycznego realizmu. Zamiast wzniosłych pożegnań otrzymujemy obraz tęsknoty wymieszanej z prozą życia i wspomnieniami z lat dziewięćdziesiątych. Autorka znajduje miejsce na dowcip nawet w najtrudniejszych momentach, co nadaje całości słodko-gorzki charakter. Taki zabieg pozwala uniknąć taniego sentymentalizmu i czyni opowieść uderzająco prawdziwą.
Jakie okresy z życia bohaterki są przywoływane w trakcie lektury?
Narracja swobodnie przeplata wspomnienia z dzieciństwa przypadającego na lata dziewięćdziesiąte z perspektywą dorosłej kobiety. Czytelnik obserwuje ewolucję relacji między małą dziewczynką a jej młodą matką na przestrzeni kilku dekad. Retrospekcje służą tu lepszemu zrozumieniu więzi, która po śmierci bliskiej osoby staje się źródłem trudnej do wypełnienia pustki. Konstrukcja ta pozwala wyraźnie poczuć nieuchronność zmian i ciężar dziedziczonej pamięci.
Co wyróżnia tę opowieść na tle innych książek o relacjach rodzinnych?
Tę książkę wyróżnia ukazanie miłości matki i córki jako relacji zachłannej, szalonej i pozbawionej lukru. Autorka nie idealizuje macierzyństwa, lecz skupia się na jego cielesnym, niemal fizjologicznym aspekcie. To studium pragnienia życia, które ściera się z nieuchronnością umierania i bolesną tęsknotą za tym, co bezpowrotne. Dzięki bezkompromisowej szczerości tekst staje się jednym z najmocniejszych głosów we współczesnej polskiej literaturze pięknej.
