Ballada dla Adeli

Kolejna książka pani Anny Stryjewskiej może zachwycić każdego czytelnika. To lektura, która na długo zostanie mi w pamięci. Ballada dla Adeli to powieść społeczno-obyczajowa, która pokazuje trudne powojenne czasy, gdzie trauma wywołanego przez nazistów konfliktu światowego, holokaust i obozy koncentracyjne, na długo zostały w pamięci tych, którzy przeżyli piekło na ziemi.

Pisarka jest związana z Łodzią, gdzie prowadzi swój biznes. Miasto jest bliskie jej sercu, więc często Łódź jest areną jej powieści. Uwielbia podróże, maluje, jednak najbardziej znamy panią Annę z pisania pięknych powieści, których wątki historyczne, świetnie dopracowane stanowią ważną część treści. W 2015 roku otrzymała wyróżnienie w konkursie Książka Przyjazna Dziecku za powieść dla młodzieży pt. Głowa do góry, Matyldo. W 2018 r. pojawiły się jej dwa kolejne dzieła — Mistrzowie życia oraz Kochankowie miasta.

Okładka książki jest bardzo sugestywna. Skrzypce na tle nieba i zachodzącego słońca mogą kojarzyć się z muzyką i wrażliwością, jednak gdy przyjrzymy się uważniej, to zauważymy, że zamiast strun instrument ten posiada drut kolczasty. Ten zaś może symbolizować cierpienie i dramatyczne czasy w czasie wojny. Takie połączenie budzi kontrast. I tak jest od pierwszych stron lektury.

Przenieśmy się w czas powojenny. Mamy rok 1946 i 1947, a więc to chwila po upadku Rzeszy Niemieckiej i pozornej wolności, jaką dał nam wyzwoliciel ze wschodu. Warszawa, krok, po kroku wstaje z kolan, zburzona doszczętnie przez niemieckiego okupanta. W takiej sytuacji na kartach powieści muszą odnaleźć się dwie kobiety, matka i córka, Adela i Helena. Poszukują swojego męża i ojca, Maksymiliana Hermana, który trafił do obozu koncentracyjnego w Auschwitz. W Bełdowie położonym około 25 kilometrów od Łodzi w kierunku północno-zachodnim, dokładnie 6 kwietnia 1947 roku, wcześnie rano, odbywa się pierwsze msza wielkanocna zwana rezurekcją. Gdy ludzie wychodzą po ostatniej modlitwie księdza, Alicja Wielogórska, wśród miejscowych żebraków, dostrzega kogoś, kogo pierwszy razy widzi na oczy. Człowiek ten jest ubrany w najgorsze łachmany, klęcząc, udaje, że gran na skrzypcach. Ma ten instrument w rękach, ale ten nie ma strun. Mimo że nie wydają żadnego dźwięku, Alicja jest przekonana, że te granie nie jest przypadkowe i że ten żebrak posiada nieprzeciętny talent.

Powieść toczy się dwutorowo, w Warszawie i Bełdowie. Czy warszawskie kobiety znajdą poszukiwanego Maksymiliana? Kim jest ów skrzypek, który twierdzi, że nazywa się Emil Cala i nie wie, skąd ma talent grania na skrzypcach? Jakie wydarzenia wpłynęły na to, że niewiele pamięta, skąd jest i jak tu trafił?

Pani Anna znów napisała wzruszającą historię. Czy jednak będzie miała szczęśliwe zakończenie? O tym jednak musicie przekonać się sami.

Bełdów, 1947 r.

Mała, wiejska społeczność, w której życie toczy się według rytmu świąt i codziennych obowiązków. Wśród ludzi wciąż żywe są wspomnienia wojny, a na ich twarzach maluje się niepewność jutra.

Podczas rezurekcyjnej mszy, symbolu nadziei i odrodzenia, pojawia się tajemniczy skrzypek – bezimienny mężczyzna grający na instrumencie bez strun. Nikt nie słyszy muzyki, ale wszyscy wyczuwają jej obecność. Alicja, nauczycielka i kobieta z zasadami, dostrzega w skrzypku coś więcej niż tylko szaleństwo czy nędzę. Ten niemal metafizyczny obraz staje się początkiem historii, w której losy dwojga poranionych ludzi splatają się w sposób, który tylko pozornie wydaje się przypadkowy.

————

To wzruszająca i dojrzała opowieść o życiu w Polsce tuż po wojnie – w rzeczywistości pełnej ran, odbudowy, ale i nadziei. To ballada nie tylko o miłości, lecz przede wszystkim o człowieczeństwie – tym, które przetrwało, zostało zniszczone, i tym, które próbuje narodzić się na nowo.

Autorka znakomicie oddaje ducha czasów słusznie minionych – nowa, komunistyczna rzeczywistość nie daje wytchnienia, a mroczne cienie przeszłości ciągle rzucają się na teraźniejszość. Stryjewska nie boi się pokazywać dwóch stron tego samego świata: ludzi pragnących zadośćuczynić i tych, którzy nadal potrafią krzywdzić. W tle toczy się zaś subtelna, poruszająca ballada o utraconym czasie, miłości i wewnętrznej przemianie.

„Ballada o Adeli” to nie tylko historia dwojga ludzi – to opowieść o całym pokoleniu, które musiało odnaleźć się na nowo, często wbrew sobie. To książka o milczeniu, które potrafi mówić więcej niż słowa, i o muzyce, która może leczyć dusze, nawet jeśli nie ma dźwięku.

Bełdów, kwiecień 1947 roku. Polska dźwiga się z ruin, ale wojna wciąż odbija się echem w codziennym życiu. Wielkanocna rezurekcja wypełnia wiejski kościół radosnym śpiewem, a za jego murem gromadzą się ci, o których świat woli zapomnieć – ofiary wojny, chorzy, osieroceni. Wśród nich pojawia się mężczyzna skulony w łachmanach, trzymający skrzypce bez strun. Nie wydają żadnego dźwięku, a jednak patrząc na niego można przysiąc, że w powietrzu unosi się melodia.

To on przykuwa uwagę Alicji – młodej nauczycielki, która wierzy, że talent jest darem wartym uratowania, nawet w czasach, gdy codzienność wymaga od ludzi przede wszystkim siły przetrwania. Kobieta stopniowo odkrywa, że skrzypek kryje w sobie historię pełną bólu, piętno obozowego piekła i wspomnienia, które nie pozwalają spokojnie oddychać.

Anna Stryjewska nie poprzestaje jednak na jednej opowieści. Na drugim planie śledzimy osobiste przeżycia Alicji – jej wewnętrzne rozterki, uczucie do młodego organisty, a także dramatyczny wybór, który zmusi ją do obrania drogi. Autorka kreśli te wątki subtelnie, pozwalając czytelnikowi samodzielnie odczuć ciężar podejmowanych decyzji.

Ballada dla Adeli to nie tylko historia o miłości w cieniu powojennych ran, ale także o sile empatii, o demonach przeszłości, które wciąż domagają się głosu, i o tym, że nawet w świecie pełnym blizn można odnaleźć melodię niosącą ukojenie. To powieść, w której cisza potrafi brzmieć donośniej niż muzyka, a najpiękniejsze dźwięki rodzą się z ludzkiego serca.

Anna Stryjewska snuje tę opowieść z niezwykłą wrażliwością, pokazując różne oblicza człowieczeństwa – od bezinteresownej dobroci po egoizm podszyty lękiem. To historia, która wzrusza i zostaje z czytelnikiem na długo po przewróceniu ostatniej strony. Polecam ;-)

Cytaty:

„Niepamięć to straszne przekleństwo rzeczywistości (...).”

„(...) tak łatwo jest się po­my­lić i oce­nić czło­wie­ka po wyglą­dzie. Tak łatwo jest po­mi­nąć krzyw­dę mil­cze­niem i ska­zać na wiel­ką sa­mot­ność i cier­pie­nie.”

Fabuła, ktoś powie — taka nieprawdziwa historia, takie sploty zdarzeń się nie zdarzają! Czyżby? Wielu z nas odpowie. Tak, kiedy pomyślę, w moim życiu też przeżyłem ciąg zdarzeń, które najpierw się splątały, by potem rozwiązywać się jedno po drugim i to, co więcej kolejne rozplątywały się, mimo że wydawałoby się, nie miały powiązania. A jednak! To życie pisze najbardziej niespodziewane scenariusze. Właśnie te najbardziej nieprzewidywalne.

Ale najważniejszą wartością tej książki jest zupełnie coś innego. Oddajmy głos autorce, która w epilogu napisała: "Patrząc na to wszystko z perspektywy tamtego czasu, wiedział już, że nie tak łatwo jest się pomylić i ocenić człowiek po wyglądzie. Tak łatwo pominąć krzywdę milczeniem i skazać na wielką samotność i cierpienie." Tak ta powieść to ucieleśnienie powiedzenia: "Nie oceniaj książki po okładce, nie oceniaj człowieka po pozorach". Włóczęga okazuje się... ale to już sobie przeczytacie. Nieomal każda postać w tej książce jest oceniana, ale o zgrozo powierzchowną oceną, z której wyłania się na końcu zupełnie inna prawda.

Anna Stryjewska pokazała, co znaczy kochać, tęsknić, cierpieć tracąc najbliższą sobie osobę. I znowu prawie każdy z bohaterów wpisuje się w te emocje, uczucia, tęsknotę. Piękne są też fragmenty opisujące przyjaźń, nie, miłość Emila do Herosa, psa, którego uratował od niechybnej śmierci...

Ale co ja Wam będę opowiadał, sięgnijcie po tę książkę. Czytając, zastanówcie się nie tylko nad fabułą, ale także nad tymi wątkami, które jako osoba, mająca już za sobą lekturę taj książki, odczytała.

🎻 Czym jest dla Ciebie muzyka?
Dla mnie to ukojenie duszy. To czuły plaster na rany, których nie widać. To spokój, równowaga, ucieczka od świata. Biorąc instrument do rąk, znikam… świat się zatrzymuje, a ja tonę w dźwiękach, które przynoszą ukojenie i wolność.

I właśnie taka więź z muzyką bije z kart „Ballady dla Adeli”.
Ta książka to nie tylko opowieść… to utwór muzyczny, a kompozytorem jest życie, które piszę partyturę każdego dnia. To kompozycja zbudowana z emocji.

„Zobaczyłam go klęczącego pod murem kościoła. Ale to było takie niezwykłe. Grał na skrzypcach, które nie miały strun. Miał zamknięte oczy, a po policzkach spływały mu łzy.”

Ten obraz zostaje w duszy na zawsze. Kim jest ten mężczyzna? Skąd przybył? I dlaczego gra, mimo że jego instrument milczy? W 1947 roku, do Bełdowa trafia on, tajemniczy, milczący, złamany.
Spotyka Alicję, która postanawia odkryć jego historię. Nie wie jeszcze, że zbliży się do człowieka, którego życie naznaczyła trauma wojny, którego barki dźwigają obozowy numer wypalony jak stygmat.

Czy można zapomnieć? Czy da się wymazać z pamięci śmierć, cierpienie i ból, które dźwięczą w człowieku jeszcze długo po tym, gdy ucichną działa?

Muzyka jest tu bardzo ważna, można by rzec najważniejsza, ale zaraz za nią kryje się brutalna rzeczywistości Polski Ludowej, utraconej miłości, utraconej pamięci, ogromnej tęsknoty i żalu.


Ta książka dała mi nie tylko wzruszająca opowieść pełną bólu, cierpienia i nadziei, ale również lekcję historii, bo dzięki tej książce sięgnęłam po teksty traktujące o orkiestrach w obozach koncentracyjnych II wojny światowej.

Czy ta historia może się skończyć dobrze, czy każdy bohater odnajdzie spokój ducha, siebie na nowo i swoją rodzinę, tę która przeżyła ten okrutny czas? Przez ich życia przeszła ogromna wichura, naruszyła fundamenty i sprawiła, że teraz nic nie jest pewne, ale trzeba żyć dalej. Wojna... nie tylko ona była powodem cierpienia, po niej również życie nie było poste... bo jak otrząsnąć się po tylu tragediach, jak żyć skoro inni chcą cię wykorzystać, bo jak odnaleźć spokój,…. może przyniosą go dźwięki pewnej ballady dla Adeli.