[O KSIĄŻCE]
Myrosław Łajuk pojechał do Bachmutu, by przyjrzeć się życiu jego mieszkańców i walczących tam żołnierzy, a także, by zastanowić się nad tym, jak wojna w Ukrainie zmienia naszą rzeczywistość, kulturę i pamięć. To nietypowy zbiór reportaży i esejów, gdyż wyszedł spod pióra poety. „Tworzenie reportażu przypomina mi pisanie wierszy. Musisz oddać to, co się dzieje wokół ciebie, bo jeśli nie zdążysz, chwila minie. Ty, twoi bohaterowie – jesteście tu i teraz" – pisze Łajuk. Autor jest uważnym obserwatorem: zwraca uwagę na los zwierząt, cywilów i osób starszych. Rozmawia z księżmi, sanitariuszami, rosyjskimi jeńcami i szeregowcami ukraińskiej armii. Nie goni za sensacją, przygląda się prozie wojny i opisuje ją poetyckimi metodami. „Pamięć jest tym, co pozostaje nam po utracie. Utrwalam, by zachować cokolwiek” – tak określa cel swojej pracy. W części eseistycznej Łajuk opowiada kulturową historię zburzonego miasta i swojego kraju przez pryzmat takich postaci, jak reżyser Oleksandr Dowżenko, artystka Ałła Horska czy poeta Wasyl Stus, nawiązując przy tym do twórczości Goethego, Mariny Abramović i Jeana-Paula Sartre`a.
„Lektura Bachmutu pozwala się zatrzymać. Przystanąć i pomilczeć. To ważne, bo w trzecim roku zawrotnego pędu historii nawet Ukraińcy gubią wspomnienia z pierwszych dni i miesięcy inwazji. Zadaniem piśmiennictwa jest dziś utrwalanie, przypominanie: czynów, gestów, zbrodni…” – pisze o książce Marcin Gaczkowski.
Myrosław Łajuk przynosi nam dokument z samego wnętrza wojny: gęsty jak tłusta czarna ziemia i prawdziwy, jak żal, który pali dziś wszystkie ukraińskie marzenia. Mocna, głęboka proza napisana przez wrażliwego reportera. Wojciech Tochman
***
Myrosław Łajuk – ukraiński poeta, prozaik, reportażysta wojenny i scenarzysta filmowy. Urodził się w 1990 roku w Karpatach, mieszka w Kijowie. Tom jego poezji Metrofobia ukazał się po polsku w 2020 roku w tłumaczeniu Marcina Gaczkowskiego. Za Bachmut autor otrzymał prestiżową Nagrodę im. Szewelowa dla najlepszego ukraińskiego eseisty 2024 roku
***
Maciej Piotrowski – tłumacz literatury ukraińskiej, m.in. utworów Mike`a Johannsena, Hryhorija Czubaja, Andrija Bondara i Wasyla Barki. Za przekład Podróży uczonego doktora Leonarda… otrzymał nominację do Literackiej Nagrody Gdynia 2024 oraz nagrodę „Nowa twarz” „Literatury na Świecie”.
W jakim stylu literackim została napisana książka "Bachmut" Myrosława Łajuka?
Publikacja jest unikalnym połączeniem reportażu wojennego z głębokim esejem literackim i poetycką wrażliwością autora. Myrosław Łajuk wykorzystuje swój warsztat poetycki, aby opisać prozę wojny bez szukania taniej sensacji czy epatowania brutalnością. Tekst charakteryzuje się gęstym, refleksyjnym językiem, który zmusza czytelnika do zatrzymania się i przemyślenia tragicznych wydarzeń. Autor skupia się na utrwalaniu ulotnych chwil i emocji, tworząc dokument z samego centrum konfliktu.
Czy autor skupia się wyłącznie na losach żołnierzy walczących na froncie?
Nie, autor poświęca bardzo dużo uwagi losom osób starszych, cywilów oraz porzuconych zwierząt. Myrosław Łajuk rozmawia z szerokim spektrum osób, w tym z duchownymi, sanitariuszami oraz rosyjskimi jeńcami, tworząc wielowymiarowy obraz społeczeństwa w kryzysie. Reportażysta wnikliwie obserwuje detale życia codziennego, które zazwyczaj umykają w standardowych przekazach medialnych. Dzięki temu książka oddaje pełną skalę humanitarnego wymiaru wojny, wykraczając daleko poza same działania militarne.
Jakie postacie historyczne i kulturowe pojawiają się w tej publikacji?
Autor przywołuje postacie kluczowe dla ukraińskiej tożsamości, takie jak Oleksandr Dowżenko, Ałła Horska oraz Wasyl Stus. Poprzez ich życiorysy Łajuk kreśli fascynujący portret kulturowy zniszczonego miasta i wyjaśnia korzenie współczesnego oporu Ukrainy. W treści pojawiają się również liczne nawiązania do klasyków filozofii i literatury światowej, między innymi do twórczości Goethego oraz Sartre'a. Takie zestawienie pozwala osadzić bieżącą tragedię w szerszym kontekście europejskiego dziedzictwa intelektualnego.
Czy ta książka jest typowym, chronologicznym zapisem walk o miasto?
Publikacja odchodzi od schematu chronologicznej relacji na rzecz mozaiki reportaży i osobistych przemyśleń autora. Zamiast suchego opisu strategii wojskowych, czytelnik otrzymuje intymny wgląd w to, jak wojna zmienia ludzką psychikę, kulturę i pamięć zbiorową. Myrosław Łajuk płynnie przechodzi od obserwacji frontowych do analizy historycznej, co nadaje książce charakter eseistyczny. Jest to pozycja skierowana do osób szukających głębszego zrozumienia wpływu konfliktu na duszę narodu.
Dla jakiego typu czytelnika książka "Bachmut" może okazać się zbyt trudna?
Pozycja ta nie jest odpowiednia dla osób szukających lekkiej lektury lub sensacyjnej literatury faktu nastawionej na akcję. Ze względu na swój poetycki i filozoficzny charakter, wymaga ona od odbiorcy dużego skupienia oraz gotowości na konfrontację z opisami cierpienia i straty. Czytelnicy preferujący wyłącznie techniczne aspekty militariów mogą poczuć się przytłoczeni licznymi dygresjami kulturowymi i wolniejszym tempem narracji. Jest to lektura wymagająca dojrzałości emocjonalnej i zainteresowania głęboką analizą socjologiczną.
