Co nowego słychać w Piórkowie, wsi, której mieszkańcy byli bohaterami Ludzkiej rzeczy? Kominek Wawrzyniec, rzeźbiarz poeta, wytrwale tworzy swoje dzieła. Stara Kominkowa rozmawia ze świniami, a Wanda kieruje ekspresyjne monologi do martwego Smyczka. Złowieszczy klucz wiolinowy wciąż pojawia się na chałupach, choć ani wojny, ani partyzantów już nie ma. Kaczor, jedyny kułak, zapisał się do partii i jest sołtysem. Piórkowska młodzież przeprowadziła się do powojennej Warszawy.
Dzieje się nie tylko we wsi, ale przede wszystkim w opowieści. Paweł Potoroczyn miesza powagę z żartem, sacrum z profanum, wzniosłość z wulgarnością, brutalną dosłowność z subtelną aluzją, mowę chłopską z mową mistyka, utrzymując czytelników w stanie oszołomienia aż do ostatniej kropki.
O książce
Potoroczyn ma oko i ucho - oko, które widzi inaczej, ucho, które słyszy inaczej. Stąd niezwykłość tej książki. Literatura - powiada narrator tej opowieści pełnej sarkazmu, ironii, smutku i piękna - to "najbardziej wyzwolona ze wszystkich sztuk wyzwolonych jednocześnie nią nie będąca. Summa, więcej niż synteza. Syntezie wystarczy talent. Summa potrzebuje natchnienia". Z tej perspektywy autor dokonuje dekonstrukcji spojrzenia na Polskę i polskie sprawy. To jest perspektywa swoistych ekshumacji: "Ekshumacja jest wtedy, kiedy umarli otwierają oczy żywym. Kiedy żywi otwierają oczy umarłym, to jest wskrzeszenie". I oto Potoroczyn opowiada o polskich ekshumacjach i polskich wskrzeszeniach. To jest fascynująca opowieść.
Adam Michnik
O autorze
Paweł Potoroczyn (ur. 1961) - pisarz, dyplomata, menedżer kultury, dziennikarz, publicysta i wykładowca. Był dyrektorem Instytutu Kultury Polskiej w Nowym Jorku i w Londynie oraz dyrektorem Instytutu Adama Mickiewicza. W 2014 r. nominowany do Nagrody Literackiej ?Nike? oraz Nagrody Literackiej Gdynia za debiut Ludzka rzecz.
Szukasz więcej propozycji? Zobacz nasze tytuły z kategorii literatura piękna polska
Czy trzeba znać poprzednią powieść autora, aby zrozumieć fabułę książki "A to było tak"?
Powieść stanowi autonomiczną całość, którą można czytać bez znajomości wcześniejszych losów mieszkańców Piórkowa. Choć autor powraca do bohaterów znanych z "Ludzkiej rzeczy", takich jak rzeźbiarz Wawrzyniec, osadza ich w zupełnie nowym kontekście powojennej rzeczywistości. Czytelnik szybko odnajduje się w gęstej sieci relacji dzięki sugestywnym portretom psychologicznym i wyraźnie zarysowanym konfliktom. Znajomość pierwowzoru pozwala jedynie na głębsze wyłapanie subtelnych ewolucji postaw mieszkańców wsi na przestrzeni lat.
Jaki styl językowy dominuje w tej publikacji i czego spodziewać się po narracji?
Warstwa językowa utworu to unikalne połączenie gwary chłopskiej z wysokim stylem mistycznym oraz brutalnym realizmem. Paweł Potoroczyn operuje ironią i sarkazmem, zestawiając sacrum z profanum w sposób prowokujący do głębokiej refleksji. Tekst obfituje w ekspresyjne monologi i metafizyczne aluzje, które budują atmosferę oniryczną, a jednocześnie boleśnie dosłowną. To proza gęsta i wielowymiarowa, wymagająca od odbiorcy pełnego skupienia nad konstrukcją każdego zdania.
Dla jakiego typu czytelnika ta książka może okazać się zbyt trudna lub nieodpowiednia?
Powieść nie jest odpowiednia dla osób poszukujących lekkiej, linearnej fabuły o charakterze czysto rozrywkowym. Złożona struktura narracyjna oraz częste przeskoki między wzniosłością a wulgarnością stanowią barierę dla czytelników przyzwyczajonych do klasycznej prozy obyczajowej. Tematyka dekonstrukcji polskich mitów narodowych i trudnej historii powojennej wymaga od odbiorcy dużej cierpliwości w interpretacji symboli. Osoby unikające eksperymentów językowych mogą poczuć się przytłoczone specyficzną formą tej literackiej summy.
Jakie konkretne wątki historyczne i społeczne porusza autor w tej historii?
Autor koncentruje się na transformacji polskiej wsi po 1945 roku, ukazując procesy polityczne przez pryzmat jednostkowych losów. W fabule pojawiają się motywy awansu społecznego, migracji młodzieży do odbudowującej się Warszawy oraz wpływ partii na lokalne społeczności. Piórków staje się mikrokosmosem, w którym echa dawnych konfliktów i partyzantki mieszają się z nowym ładem reprezentowanym przez postać sołtysa Kaczora. To wnikliwe studium polskiej tożsamości poddanej próbie w czasach gwałtownych zmian systemowych.
Czym wyróżnia się warsztat literacki Pawła Potoroczyna na tle współczesnej prozy polskiej?
Warsztat Potoroczyna cechuje się niezwykłą wrażliwością na detal oraz zdolnością do łączenia sprzecznych estetyk w spójną całość. Pisarz wykorzystuje technikę literackiej ekshumacji, wydobywając na światło dzienne ukryte prawdy o kondycji ludzkiej i narodowej traumie. Jego proza wykracza poza zwykłą syntezę faktów, oferując czytelnikowi natchnioną wizję świata pełną piękna i smutku. Dzięki unikalnemu słuchowi do języka autor tworzy literaturę wysoką, która zyskała uznanie najważniejszych gremiów literackich w kraju.
