Zmarszczki

Emilio zapomina.

Zapomina, że nie jest już dyrektorem banku, myli teraźniejszość ze wspomnieniami, gubi przedmioty i myli ich nazwy. Powoli, podstawowe czynności sprawią mu niebywałą trudność. Założenie ubrań zaczyna być żmudne niczym wyprawa na daleki szczyt.

Miguel nadal jest bystry i sprawny.

Jasność umysłu wykorzystuje, żeby odgonić nudę i nadać nieco kolorów szarej codzienności. Jest sam. Nie ma żadnej rodziny. I dobrze. Nie musi nikogo wypatrywać z tesknotą i łzami w oknie, tak jak inni.

Juan był spikerem radiowym.

Teraz potrafi tylko powtarzać to co usłyszy od innych. W swojej głowie nie potrafi znaleźć słów.

Pani Sol ciągle szuka telefonu.

Musi przecież zadzwonić do dzieci... Musi zadzwonić i powiedzieć im, że czuje się już dobrze i mogą zabrać ją do domu. Bardzo chce wrócić do domu. Nigdy nie dzwoni. Zapomina w połowie drogi, czego szuka i tak mija każdy jej dzień.

Ta historia rozbiła mnie na kawałeczki. Sprawiła, że płakałam i śmiałam się jednocześnie. Autor, w niezwykle przejmujący i realistyczny sposób, ukazuje schyłek ludzkiego życia. Poznajemy mieszkańców domu spokojnej starości, którzy każdego dnia borykają się ze swoim, powoli gasnącym umysłem i z ciałem, które przestaje być „ich” ciałem. Obserwujemy jak bohaterzy tracą wigor, walczą z tracącym sprawność ciałem, tęsknią za domem, a jednocześnie nie chcą być ciężarem dla bliskich. Niektórzy z nich są już jak bezwładnie marionetki, jak dzieci wymagające całodobowej opieki.

Inni muszą stawić czoła chorobie, która ogarnia ich umysł i ciało, powoli zaczyna porywać w swoje odmęty i obdziera ze świadomości.

Autor pokazuje nam to wszystko z niezwykłą delikatnością, sublelnością, ale i z przeszywającym realizmem. Swoją powieść graficzną oparł na prawdziwych historiach, sytuacjach z życia osób, które znał sam lub usłyszał od przyjaciół. Wielokrotnie odwiedzał domy spokojnej starości i obserwował.

POPKulturowy Kociołek:

Każdy, kto miał wcześniej do czynienia z dziełami autora, doskonale wie, że pod płaszczykiem komiksowej rozrywki umiejętnie porusza on szereg różnych często trudnych tematów. Nie inaczej jest w przypadku albumu Zmarszczki, który to konfrontuje czytelnika z tematem nie zawsze spokojnej i szczęśliwej starości.

Paco Roca zanurza się tu w świecie domów spokojnej starości, pokazując mieszkańców z ich codziennymi troskami i radościami. Na kolejnych stronach poznajemy między innymi Emilio, seniora cierpiącego na Alzheimera, oddanego do domu opieki przez syna, który nie ma czasu zajmować się ojcem. Bezdzietnego Miguela uwielbiającego płatać wszystkim figle, który pod wierzchnim uśmiechem skrywa wiele dramatów. Schorowanego Marcela, którym opiekuje się kochająca żona czy ciągle wspominającego dawne lata młodości Rene. Jest to tylko garstka postaci, które przewijają się w komiksie (prym wiodą jednak dwaj piersi panowie).

Widzimy, jak stopniowo stan zdrowia Emilio się pogarsza i jak jego towarzysz wymyśla coraz to nowsze podstępy, aby tylko personel placówki nie odkrył prawdy. Prowadzi to wielokrotnie do zabawnych sytuacji, które są tu jednak tylko drobnym dodatkiem do wyrazistych emocji. Ta emocjonalna atmosfera nie jest jednak przytłaczająca dla czytelnika. Autor nie popada bowiem w skrajnie łzawy patos, balansując pomiędzy dramatycznymi scenami i takimi, które pokazują ewolucję bohaterów i rozwijającą się pomiędzy nimi przyjaźń.

Podobnie jak w innych dziełach autora, zaserwowane tu treści skłaniają czytelnika do głębszej refleksji nad życiem. Nad nadchodzącą nieuchronnie starością (o której w młodym wieku się nie myśli) oraz co ważniejsze nad godnym przeżyciem owej starości (w czym ważna jest przyjaźń i rodzina)....

Emilio zapomina. Zapomina daty, nazwy przedmiotów i imiona ludzi wokół. Odkłada rzeczy w inne miejsca, a potem podejrzewa, że ktoś mu je zabrał. Mieszają mu się pory dnia i pory roku. Czasami nie jest pewien, gdzie aktualnie się znajduje, a przeszłość zdaje się wyraźniejsza niż teraźniejszość.

Emilio ma Alzheimera. Podstępną chorobę, od której nie ma ratunku. Nie ważne, jak bardzo by się opierał — objawy postępują, ale wcale nie oznacza to codzienności pełnej smutku. Bo w domu spokojnej starości światy się przenikają, ludzie są obok, a choć dni bywają monotonne, to jednak i wśród nich może narodzić się potężna przyjaźń.

„[...] «Zmarszczki» są dowodem na to, że choć nie da się od starości uciec, to można w niej odnaleźć coś, na co być może nie miało się czasu przez całe dotychczasowe życie.“*

Paco Roca słynie z pełnego wrażliwości spojrzenia na odchodzenie, co tylko kolejny raz pokazał. Tym razem stworzył słodko-gorzką opowieść o przemijaniu, ale też o tym, że starość nie zawsze jest smutna i samotna. Lektura może przygnębiać, ale może też przytulać nasze serca. Oto magia autora.

przekł. Tomasz Pindel

*fragment opisu

O JESIENI ŻYCIA

Paco Roca raz jeszcze. I raz jeszcze o ludziach. Ale jako on to dobrze robi, no wyśmienicie, kolejny mistrz (bo trochę ich jest, także wydawanych na naszym rynku) życiowych opowieści. Taki autor, po którego prace sięgam w ciemno od chwili, gdy przeczytałem pierwszy jego album. No i w ciemno sięgać warto, a nawet najlepiej, bez wiedzy o czym, co i jak, by dać się porwać, zaskoczyć, oczarować. I dokładnie to robi jego najnowszy na naszym rynku album „Zmarszczki”. A przy okazji skłania do zadumy, refleksji, przemyśleń. A i emocji serwuje nam niemało.

O czym to opowieści? dla tych, którzy wiedzieć lubią i chcą, w skrócie, o starości. A może ładniej – o jesieni życia. O ludziach zostawionych w domach spokojnej starości, jakby ta starość mogła być spokojna. Ale są tacy, którzy starają się ją w taką zmienić, cos ugrać dla siebie, nawet kosztem tych współmieszkańców, z których głową nie jest już tak dobrze, jak dawniej – tak działa Miguel, którego główny bohater tej opowieści, Emilio, poznaje już na samym początku. Kiedyś Emilio był bankowcem, dziś gubi słowa, pamięć mu szwankuje, a rodzina woli zostawić go w domu opieki. Co wyniknie ze spotkanie tej dwójki?

Paco Roca znów to robi. Niby prostą rzecz, niby taką zwyczajną, a… No trafia do serca, do umysłu, rusza w człowieku niejedno i chociaż to w sumie taka rzecz, w której dzieje się niewiele. Jasno określone ramy miejsca i czasu, treść skupiona głównie na rozmowach i leniwym odkrywaniu tego, co wokół bohaterów – czyli głównie kolejnych ludzi, ich dysfunkcji i funkcjonowania tego miejsca, ale… Roca robi to tak, że są emocje, jest coś w rodzaju napięcia i przede wszystkim czysta magia opowiadanej historii.

„Zmarszczki” fabuła bawią się w nieco mniejszym stopniu, niż dwie poprzednie powieści graficzne autora, ale za to emocjami jeszcze mocniej. Jest tu nostalgia, są sentymenty, bo wielu bohaterów, jeśli nie żyje już tylko tym, co było kiedyś, bo przecież nie zostało im wiele więcej, to – dobrowolnie, czy też nie, bo mózg już nie działa przecież, jak kiedyś – nurza się we wspomnieniach. Dziecinnieją, można rzec, zapominają coraz więcej, aż w końcu nie rozpoznają niczego, gubią się, chcą odnaleźć. Czy walczą? Na swój sposób tak, ale walka to z góry skazana na porażkę.

No rusza to. Skłania do przemyślenia sobie tego i owego – nie będę sugerował czego, każdy niech sam to w sobie znajdzie – i przede wszystkim opowiada doskonałą historię. Świetny, gotowy materiał pod film. I po prostu znakomita, iście rewelacyjna rzecz dla dojrzałych – nie tylko wiekiem – czytelników. Coś, co w prosty, ale skutecznie oddziaływaujacy na odbiorcę sposób mówi o rzeczach trudnych i ważnych. Roca znów dał radę, znów zachwycił – i tyle w temacie.