Wyjarzmiona, czyli historia biednej dziewczyny ze wsi przez nią samą opowiedziana

Renata Bożek stworzyła powieść, która nie mieści się w ramach konkretnego gatunku. Wyjarzmiona to po trosze powieść łotrzykowska, po trosze historyczna, a w ogóle to literacki manifest, taki protest book traktujący o emancypacji, sile ambicji i przewrotności losu. Główna bohaterka, Rozalka Balawender, to jedna z najbardziej wyrazistych postaci kobiecych, jakie ostatnio spotkałam w książkach.

Historia zaczyna się jesienią 1831 roku, kiedy dziewczynka z lubelskiej wsi, odziana w łachmany, z krukiem w ręku i modlitwą na ustach, poprzysięga zemstę przedstawicielowi znienawidzonej klasy panów. Ten niepozorny, wręcz groteskowy obrazek przeradza się w opowieść o brutalnej determinacji, która poprowadzi ją od wiejskiej chaty do salonów. Piętnaście lat później Rozalka szykuje się do ślubu z bogatym mężczyzną, mając na sobie jedwabną suknię i kaszmirowe pantofelki. Jaką cenę zapłaciła za tę drogę? Co poświęciła, kogo skrzywdziła, co w sobie zabiła? O co tak naprawdę chodzi? Na te i wiele innych pytań znajdziecie odpowiedż w tej bardzo ciekawej powieści.

Nasza bohaterka wzbudza we mnie ambiwalentne uczucia. Rozalka nie jest postacią łatwą do polubienia. Jest sprytna, bezczelna, momentami wręcz okrutna. Jej największą zaletą, ale i czasami wada, jest fakt, iż nigdy nie pozostaje obojętna, bierna, zawsze reaguje. To kobieta, która bierze los w swoje ręce, nawet jeśli oznacza to łamanie prawa i norm społecznych. Mimo jej zadziornosci, kilku cech, które nie zawsze przypady mi do gustu, wiernie Rozalce kibicowałam. Bardzo ciekawa, świetnie nakreślon postać.

Bożek nie moralizuje, nie próbuje jej usprawiedliwiać ani potępiać. Raczej pokazuje, jak silna potrzeba zmiany i wyzwolenia może wyrastać z upokorzenia i biedy. Rozalka nie walczy tylko o siebie. Jej historia to symboliczna walka z jarzmem klasowym i ówczesnym porządkiem świata.

Powieść zanurzona jest głęboko w realiach XIX-wiecznej Polski, a jej tło historyczne skrzy się detalami. To niewątpliwie największa zaleta Wyjarzmionej. Autorka z ogromnym wyczuciem łączy fikcję z faktami, pojawiają się postacie znane z kart historii, wydarzenia polityczne i społeczne, które miały realny wpływ na życie zwykłych ludzi. Bożek ukazuje nam prawdziwy świat, który świetnie miksuje z obrazami fikcyjnymi. Trochę to orzypmina no. Lalkę czy Chłopów.

Wyjarzmiona to taki protest book, książka, która jest głosem w sprawie nierówności społecznych, które – mimo zmiany dekoracji – nadal są z nami. Awans Rozalki to nie tylko indywidualna droga bohaterki, ale też metafora walki o miejsce w świecie, w którym start nie zawsze równa się szansie. To historia o cenie marzeń i o tym, jak wiele trzeba poświęcić, by przestać być niewidzialnym. Polecam, bardzo dobre i ciekawe.

„Wyjarzmiona” Renaty Bożek to powieść łotrzykowska z pazurem, humorem i kobiecą siłą, która rośnie w cieniu nierówności społecznych. Przenosi czytelnika w sam środek XIX-wiecznej wsi pańszczyźnianej, gdzie świnie mają więcej swobody niż kobiety, a każda twarz opowiada historię przetrwania lepiej niż najgrubsza księga.

I w tej scenerii wyobraźcie sobie Rozalkę, niespełna dziewięcioletnią, rozczochraną furię w spódnicy, która z błyskiem zemsty w oku obiecuje, że jeszcze pokaże tym z dworu, gdzie raki zimują. I nie tylko obiecuje, ale bierze los za kudły i się z nim rozprawia. Ta bohaterka, od pierwszych stron niejednoznaczna moralnie, momentalnie kradnie nasze serca, a pewnemu nieszczęśnikowi, który zawędrował na bagna, również złote monety i, jak się okazuje, jeszcze cenniejszy kajet.

Zbyt rezolutna jak na ówczesną dziewczynkę, zbyt śmiała jak na chłopkę, Rozalka wyrasta na kobietę, która nie cofnie się przed niczym, by wyrwać się z życia, które jej narzucono. Od bagiennych przesądów, przez dworskie intrygi, aż po ulice Warszawy – los prowadzi ją ścieżką, która pachnie dymem, smakuje błotem i szczypie jak chłopska dola. Uczy się czytać i pisać. Przebiera się za chłopaka, marząc o Ameryce. Udaje ducha, by przechytrzyć możnych. Ale czy uda jej się umknąć losowi i dostąpić awansu społecznego? I jaką zapłaci za to cenę?

Ta powieść, choć skrzy się humorem i łotrzykowskim zadziornym klimatem, nie oszczędza prawdy. A ta prawda boli. Boli jak bat chłoszczący chłopskie plecy, ale jednocześnie daje nadzieję, że nawet najmniejsza iskra potrafi wzniecić rewolucję. Choćby osobistą. I co najbardziej istotne – ta historia naprawdę żyje. Niech Was nie zwiedzie jej ludowo-historyczna otoczka, bo to przede wszystkim opowieść o marzeniach silniejszych niż strach i o tym, że nie każda dziewczyna chce wyjść za mąż i żyć według narzuconych jej norm społecznych.

Mrocznego uroku powieści dodaje zgrabnie wpleciony w fabułę wątek realizmu magicznego. Pytanie tylko, czy duchy, które podążają za Rozalką, są jej wyrzutem sumienia? Echem dawnego życia, od którego próbowała się odciąć?

To powieść wyjątkowa i totalnie nietuzinkowa. Wspaniała kompilacja brutalności i prostoty życia na ówczesnej wsi, gwary przeplatanej językiem wyższych sfer, do których aspiruje Rozalka, oraz wyborów niejednoznacznych moralnie. Nie zabraknie w niej wulgarności i erotyki, ale również szerokiej płaszczyzny ukazującej nierówności społeczne, których, mimo upływu tylu lat, nadal się nie wyzbyliśmy.

Na wstępnie warto zaznaczyć, że to nie jest książka dla każdego, ale jaka jest? Ta pozycja jest wyjątkowa, napisana takim językiem, który trzeba zrozumieć. Nie da czytać się jej w moment. To pozycja, którą należy się rozkoszować, której trzeba się oddać. Czy jesteś na to gotowy?! Mam nadzieję, że odpowiedź brzmi tak, bo to pozycja, której warto jest się poświęcić i stracić z nią czas.

Jesień, rok 1831, Rozalka Balawender, niespełna dziewięcioletnie chłopskie dziecko. Czy jej los może się odmienić? Przecież w tamtych czasach drabina społeczna nie istniała praktycznie wcale, nie można było tak o, wspiąć się na nią i zasmakować lepszego życia. Tu był mur, który trzeba było przeskoczyć. Czy udało się to tej dziewczynie? Okazuje się, że Rozalka to wyjątkowa pannica, chociaż początkowo wcale się na to nie zapowiada.

Tej pozycji trzeba się oddać. Nie można przez nią bezmyślnie przelecieć i iść dalej. Dla mnie największym jej atutem bez wątpienia jest język, którym jest napisana. Dzięki niemu jest wyjątkowa i myślę, że śmiało mogę użyć tego słowa. Sama fabuła również ma przekaz. Jest to jedna z tych lektur, które śmiało mogłyby znaleźć się w kanonie lektur szkolnym. Tak, wiem… takie pozycje były znienawidzone przez Was w szkole, przeze mnie tak samo. Jednak sama dorosłam i myślę, że wielu z Was, jeśli teraz przeczytałoby coś, co w szkole spędzało Wam sen z powiek, zmieniłoby nastawienie. Z czasem takie książki odbiera się inaczej, dorasta się do nich i myślę, że ja tak samo, dorosłam do takich pozycji i zaczęłam wyciągać z nich wnioski.

„Wyjarzmiona” pani Renaty Bożek to pozycja, przy której należy się zatrzymać, pomyśleć, przeanalizować. Awans społeczny Rozalki to nie jest przypadek, dziewczyna go nie kupiła. To opowieść o tym, jak ważna jest determinacja i dążenie do celu za wszelką cenę. Czy było warto? Na to pytanie musi odpowiedzieć sobie już każdy z Was indywidualnie.

Zachęcam do lektury!

“Prawdziwe szczęście lubi samotność”.

W 1831 roku Rozalka Balawender ma zaledwie kilka lat, pochodzi z biednej chłopskiej rodziny, mieszkającej na Lubelszczyźnie. Poznajemy ją w chwili gdy jest w łachmanach, rozczochrana, z ogniem w oczach, ze zeschniętym krukiem na ręku, z którego jest bardzo dumna i z modlitwą na ustach. Poprzysięga zemstę paniczowi, robi wszystko, by przysięgę spełnić. Dziewczyna nade wszystko pragnie wyrwać się z dna społecznego, w którym przyszło jej się urodzić. Mijają lata, uparta Rozalka pnie się do góry, przechodząc przez kolejne awanse społeczne. By po piętnastu latach stanąć na ślubnym kobiercu z bogatym narzeczonym.

Trudna i piękna jednocześnie lektura. Dłuższą chwilę trwało, zanim mnie wciągnęła, potem nie mogłam się oderwać, tak bardzo zafascynowały mnie losy chłopskiej dziewczyny z ambicjami. Akcja powieści toczy się swoim rytmem, przenosi nas do XIX wieki, na wieś , na Lubelszczyznę. Fabuła ciekawie poprowadzona, ukazuje młodą dziewczynę, która chce dla siebie lepszego życia w świecie, z którym aż kipi od przemocy. Specyficzny, początkowo trudny dla mnie język, jakim posługuje się autorka, wymagał skupienia, dalej już było tylko lepiej. Ta gwara mnie urzekła, skrzący się humor uprzyjemniał lekturę, wulgaryzmy i szczypta erotyki. Z każdej strony wybrzmiewa prawda, która wzbudza w czytelniku sprzeczne emocje.

Do Rozalki miałam mieszane uczucia, to niepokorna dziewczyna pełna wewnętrznego hartu. Rezolutna, uparta, sprytna, bezczelna, bywa okrutna, szybko przyswajała wiedzę, jej moralność zależy od sytuacji, w jakiej się znalazła. Swoim intelektem znacznie przewyższa swoje otoczenie, jest zbyt harda jak na chłopkę, robi wszytko, nie cofnie się przed niczym, by uciec od losu, jaki przypadł jej z racji urodzenia.

Pańszczyźniana wieś przepełniona nierównością klasową, gdzie najniżej stoi chłop. Za nim jest kobieta, od niej nawet świnie mają lepiej. Trudna codzienność, wszechobecna przemoc, próba przetrwania, prostota życia. Wszechobecne przesądy, zabobony, ludzka obmowa, plotki, stwarzane pozory. Dworskie intrygi, konwenanse, wywyższanie się, i Warszawa z jej różnymi obliczami. Marzenia o lepszym życiu stają się siłą napędową do działania, są silniejsze niż wszystko inne. Niż strach, niepewność, wątpliwości, podszepty zazdrośników. Szczypta realizmu magicznego, krążące nad Rozalką duchy z przeszłości. Nierówności społeczne, wątpliwe moralnie dokonane wybory.

Ponadczasowa, wyjątkowa lektura. Łotrzykowski klimat dodaje jej specyficznego uroku. Wyraźnie ukazuje nierówność społeczną, która wciąż pomimo upływy lat jest w nas mocno zakorzeniona. Bardzo polecam! Tatiasza i jej książki :)

Rok 1831 - 1845.

Poruszająca opowieść o Rozalce Balawender, o biednej dziewczynce chłopskiego pochodzenia, która pomimo przeszkód na swojej drodze uparcie dąży do celu. Bardzo pracowita i zaradna, nic jej nie jest straszne, lata mijają a z ubogiej dziewczyny ze wsi wyrasta na kobietę o dobrych manierach i staje się żoną pewnego bogatego mężczyzny.

Jednak jak do tego doszło musicie przekonać się sami - nie było tak łatwo jakby nam się wydawało.

Przemiana ta była bardzo trudna, bolesna... bieda, głód, choroby, ciężka praca, jak to się mówi coś za coś.

Powieść łotrzykowska, która od pierwszych do ostatnich stron wciągnie czytelnika na maksa, jednak nie jest to łatwa lektura, powieść, w której "pański" język polski miesza się z gwarą wsi lubelskiej. Trzeba jej poświęcić trochę czasu, nie jest to książka przez którą się płynie, ale za to bardzo mądra, skłaniająca do refleksji, zdecydowanie warta uwagi.

Dla wyjaśnienia, powieść łotrzykowska cechuje się realistycznym przedstawieniem problemów społecznych.

Każdy z nas czytał przynajmniej jedną książkę z motywem wsi, w literaturze polskiej ten motyw był poruszany wiele razy przez różnych pisarzy, choćby nawet "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, bądź "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego.

Ogromne brawa dla autorki za napisanie książki z tym motywem, gdyż w obecnych czasach ciężko o taką, autorka ukazuje nam wieś jako przestrzeń brutalności, przedstawia nam realistyczny obraz życia wsi, a jak wiemy, widziany on jest na wielu różnych płaszczyznach.

W dawnych latach na wsi nie było łatwo, pracowało się ponad siły aby mieć schronienie oraz pożywienie, najprościej mówiąc walczono o przetrwanie, a właśnie tego doświadczyła dziewięcioletnia Rozalka.

Kochani, więcej Wam nic nie powiem, oprócz tego, że tę książkę naprawdę warto przeczytać. Pomimo pierwszych stron, które mogą okazać się trudne w przebrnięciu nie poddawajcie się, nie poddawajcie się tak jak uczyniła to nasza główna bohaterka.

Zachęcam do lektury!

Takie książki się ceni. 💛