Wiem, dlaczego w klatce śpiewa ptak

Francine Prose, amerykańska eseistka i krytyczka literacka, jeszcze w 1999 roku na łamach Haeper`s Magazine ostro krytykowała autobiograficzną książkę Angelou, nazywając ją „manipulacyjnym melodramatem”. Podejrzewam jednak, że zrobiła to z czystej zazdrości, niewielu jest bowiem ludzi, których pisanie Marguerite Annie Johnson zupełnie nie porusza. Czy to pod względem językowym, czy też z powodu historii i emocji, jakie niesie z sobą tekst, ciężko pozostać obojętnym.

Droga Mayai Angelou zaczęła się w St. Louis (Missouri) 4 kwietnia 1928 roku a skończyła w Winston-Salem (Północna Karolina) 28 maja 2014 roku. Przez 86. lat życie doświadczało ją dzień po dniu, niewyobrażalną wręcz ilością nie do końca przypadkowych zdarzeń, które niczym skalpel wprawnego chirurga, tworzyły nową Mayę, silną, upartą, odważną. Ból, upokorzenia związane z kolorem skóry, czy też zwyczajny seksizm nie były przeszkodą do walki o własne marzenia.

Wydaje mi się, że tę wyjątkową prozę czyta się znacznie lepiej, jeśli pozwolimy sobie na nieocenianie poszczególnych postaci, nawet jeśli współczesny świat nie kryje oburzenia względem niektórych zachowań. Dajmy się ponieść słowom autorki, która w sposób mistrzowski rozprawia się z każdą emocją, z każdej wynosząc coś dla siebie, małą cegiełkę, która wzmocni zarówno jej empatię, jak i hardość. To jedna z tych książek, które czytając, wchłaniamy. Morze słów przenika przez niewidzialne żyły, tworząc bezpieczny atol, tętniący życiem, którego puls stapia się z naszym. Pozwólcie sobie na tę przyjemność, czytajcie...

IG @angelkubrick

Czytam i jednocześnie zasłaniam dłonią usta, aby nie wyrwał się z nich krzyk budzący wszystkich domowników. Krzyk, którego nie wydała z siebie Maya, zgwałcona w wieku 8 lat by później przestać mówić na długi czas. By zamknąć się za kratami cierpienia, upokorzenia i głębokiego niezrozumienia. By śpiewać tylko w klatce własnego ciała i duszy, a później wyfrunąć z niej silniejsza, mądrzejsza, ale ciągle z głębokimi pokładami wrażliwości, które można odczuć w każdym słowie tej przepięknie napisanej książki.

Już okładka, przenikające się kolory, od chłodnych po ciepłe, zapowiadała różnorodne uczucia jakie będą towarzyszyły lekturze. Autorka opisuje swoje dziecięce lata kiedy to w czasach ścisłej segregacji rasowej mieszkała na południu Stanów. Czasy dorastania, różnice rasowe, które wydawały się nie do przeskoczenia i są palącym problemem także dzisiaj, feminizm i zwyczajne życie ze wszystkimi jego urokami i wadami. Gdzieś w tym wszystkim chłodny odcień bolesnych przeżyć będących udziałem autorki w wieku 8 lat, gdy dziecko nie rozumie jeszcze jak dorosły może robić mu krzywdę i samo czuje się winne zaistniałych sytuacji. Nie wiem jak autorka zdołała opisać tak traumatyczne i intymne przeżycia w opisie, który jest precyzyjny i krystaliczny jak igły lodu wbijające się prosto w serce. Jak coś brutalnego można opisać tak barwnie i poetycko, ale nic dziwnego, kunszt autorski widać u niej w każdym zdaniu. Warto wspomnieć też o tłumaczce, Elżbiecie Janocie, bez niej ten tekst nie byłby tak piękny i precyzyjny. Mnóstwo z fragmentów, które są po prostu majstersztykiem wprawiło mnie w stupor i zdumienie.

Warto też nadmienić, że choć książka została napisana w 1969 roku i jest to powieść autobiograficzna to dawno czytaniu nie towarzyszyło mi takie skupienie, lekkość i zrozumienie. To po prostu wyśmienita literatura, z jednym z najbardziej lubianych przeze mnie czasów w historii świata i choć te lata były wyjątkowo traumatyczne to mogą przekazać współczesnemu człowiekowi wiele wskazówek na temat równości i tolerancji.

Wiecie, że to moja pierwsza i jednocześnie już jedna z najlepszych książek w tym roku?

Znacie książki May'i Angelou?

„Wiem, dlaczego w klatce śpiewa ptak” to pierwsza książka z cyklu autobiograficznego Mayi Angelou.

Trudno ocenić tą książkę. Autorka opisuje tutaj okres swojego dzieciństwa do 16 roku życia. Wydarzenia mają miejsce w latach 30. oraz na początku lat 40. XX wieku.

W tamtych czasach, życie wyglądało zupełnie inaczej. Panowały inne realia, zwyczaje. Nie jest łatwo przez pryzmat dzisiejszego życia odbierać tą pozycję. Część rzeczy wydaje się niezrozumiała, dlaczego Maya i jej otoczenie zachowali się, postąpili w taki sposób? Coś co teraz jest nie do pomyślenia, wtedy było normalne.

Poznajemy Mayę, jej rodzinę i otoczenie, ale także Amerykę ubiegłego wieku. Czytamy zarówno o północy jak i południu.

Przerażała mnie ta południowa religijność. A raczej ograniczenie poprzez religię. To jak ludzie robili złe rzeczy i się usprawiedliwiali, cytując biblię.

Przez kartki książki przeziera wyjątkowa dojrzałość. Wiadomo, autorka wraca pamięcią do różnych wydarzeń. Opisuje wiele w czasie teraźniejszym. Jesteśmy świadkami wydarzeń. To dzieje się tu i teraz.

Jednak jak ośmiolatka może być tak dojrzała? Skąd może wiedzieć tyle rzeczy i odbierać w ten a nie inny sposób?

To powodowało, że źle czytało mi się tą książkę. Nierzeczywiste i nieprawdopodobne. Czasami miałam wrażenie jakby to był sen. Senny opis rzeczywistości.

Nie jest to łatwa książka, ale myślę, że warta uwagi.

Maya Angelou była uhonorowaną poetką, pisarką i reżyserką. Działała jako aktywistka na rzecz praw obywatelskich dla czarnej ludności w Stanach Zjednoczonych. Wiedziała doskonale o co walczy, bo sama jako afroamerykanka zmagała się z nietolerancją i dyskryminacją.

Co dla mnie zaskakujące pierwsza część jej autobiografii skupia się tylko na jej dzieciństwie i wczesnych nastoletnich latach. Dzięki temu dostajemy autentyczny obraz nikomu nieznanej małej czarnoskórej dziewczynki, nie przyćmiony przez jej późniejsze dokonania.

Sposób jej napisania przypadnie do gustu nawet osobom, które za biografiami nie przepadają, bo jest napisana w formie powieści, chociaż w narracji pierwszoosobowej. Porusza te czułe struny w środku, które pragną, by coś takiego jak kolor skóry nie miał znaczenia w postrzeganiu człowieka. Ja i tak mogę tylko empatycznie poczuć przekaz tej książki, a ile osób po jej przeczytaniu mogło powiedzieć: to książka o mnie. Zresztą takie słowa padają w przedmowie książki, którą napisała Oprah Winfrey.

To jest książka o Marguerite, na którą wszyscy mówią Maya. O trzylatce, która zostaje wysłana do babci, bo rodzice się rozeszli. O ośmiolatce, która wróciła do mamy, ale spotkała ją tam straszna krzywda, która sprawiła, że nie odzywała się prawie przez pięć lat i wróciła ponownie do babci. O szesnastolatce, która została pierwszą czarnoskórą kobietą prowadzącą kolejkę liniową w San Francisco. Kończącą się w momencie, gdy siedemnastolatka musi się podjąć nowej roli w życiu. To książka o porzuceniu, przemocy i niezrozumieniu.

A to wszystko okraszone jest słodko-gorzkimi wspomnieniami dziewczynki, która dopiero poznaje ograniczony świat dorosłych, dla których kolor skóry jest wyznacznikiem tego czy cię przyjmą do szkoły, wyleczą, zatrudnią do pracy, czy powiedzą do ciebie „Pani” patrząc Ci się prosto w oczy.

Już na samym wstępie słowa napisane przez Oprah Winfrey mnie poruszyły dając nadzieję, że będzie to naprawdę wyjątkowa lektura. I była. Przede wszystkim napisana pięknym, melodyjnym słowem, które ujmowało.

"Wiem, dlaczego w klatce śpiewa ptak" to autobiografia Mayi Angelou - afroamerykańskiej pisarki. W swojej książce przedstawia trudy dorastania jakich doznała w południowej Ameryce. Dzieciństwo jej i brata upłynęło pod znakiem zmiany domów. Przez mieszkanie z ojcem, po wychowywanie przez Babcię, kończąc na powrocie do matki. Tak naprawdę tylko z konserwatywną Babcią doznali namiastki prawdziwego domu i to tam obojgu żyło się dobrze. Choć najtrudniejszym z czym musieli się zmierzyć było wciąż rasistowskie podejście przez społeczeństwo. Wyzwiska, obelgi, odmowa leczenia to tylko nieliczne trudy życia Afroamerykanów. W tym wszystkim stało się jeszcze coś straszniejszego. Gwałt. Ośmioletnia, niczego nieświadoma Maya była jego ofiarą. Bestialstwo to mało powiedziane. To trauma, która nie znika ot tak. Na szczęście dziewczyna, a później już dorosła kobieta potrafiła wykorzystać wszystkie swoje trudne doświadczenia. Nie poddała się. Walczyła o siebie i wszystkich innych czarnoskórych. Słowem swoją walkę zwyciężyła.

Wiem, że ciężko czyta się takie historie. Choć mimo odległości czasu, w którym miała miejsce to wciąż przykre i bolesne. Jednak autorka zapisała swoje wspomnienia w taki sposób, że ciężko się od nich oderwać. Osobiście od razu mam zamiar sięgnąć po kontynuację tej historii, bo niezmiernie ciekawi mnie jak poradziła sobie z kolejnym trudnym, a zarazem pięknym etapem swojego życia, który ujawniła w zakończeniu. Ale już teraz mogę zapewnić, że Maya Angelou to naprawdę wyjątkowa kobieta!