Vivian Maier. Niania, która zmieniła historię fotografii

Ta książka to równocześnie piękna biografia pełna zwrotów akcji i zaskoczeń, jak kawał doskonale opisanej historii fotografii i historii indywidualizmu artystki-fotografki o pięknej wrażliwości. Zakochają się z niej także fani portretów, fotografii reportażowej i ulicznej. O Vivian Maier czyta się z zapartym tchem, a piękne zdjęcia dosłownie zachwycają. 

Jest to niezwykła biografia niezwykłej kobiety. Jej życie było jak historia, w którą trudno uwierzyć, niemal jak z bajki, lecz nie do końca szczęśliwej. Skromna niania, której pasją było fotografowanie, właściwie nie pokazywała nikomu swoich zdjęć, a nawet nie wywoływała większości swoich klisz. Jednak uznana została jednym z najbardziej utalentowanych i twórczych fotografów XX wieku. Jak doszło do takiej sytuacji? Dlaczego autorka genialnych zdjęć ulicznych nie została doceniona za życia? O tym właśnie opowiada niezwykle skrupulatna biografia najbardziej tajemniczej fotografki ubiegłego stulecia.

Vivian Maier urodziła się we Francji, gdzie wychowywała się w rodzinie obciążonej wieloma dysfunkcjami. Jej najbliżsi mieli problemy z alkoholem i narkotykami, a matka i brat byli chorzy psychicznie. Jako młoda kobieta wyjechała z Francji do Stanów Zjednoczonych, aby rozpocząć samodzielne życie i uciec od traum dzieciństwa. Niemal całe dorosłe życie mieszka w domach swoich kolejnych pracodawców, zajmując się ich dziećmi. W dużym stopniu udało się jej uwolnić od wspomnień z dziecięcych, trudnych lat. Zapewniła sobie lepszy, spokojniejszy los, pokonywała życiowe przeszkody, a przede wszystkim własne bariery. Przez życie przeszła tak jak chciała – skromnie, ale realizując swoją fotograficzną pasję.

Jej trudne dzieciństwo, a prawdopodobnie i uwarunkowania genetyczne, przyczyniły się do tego, że Maier była osobą wycofaną, skrytą, bez wątpienia występowały u niej zaburzenia osobowości i problemy interpersonalne. Zmagała się z problemem zbieractwa kompulsywnego, całą przestrzeń pokoi udostępnianych jej przez kolejnych pracodawców zagracała tonami starych czasopism, wycinków z gazet. Przechowywała je również w wynajmowanych magazynach. Schorzenie to powodowało również, że trudno było jej się rozstać ze swoimi zdjęciami i negatywami, nigdzie ich nie upubliczniała.

Osoby, które znały ją za życia, a przede wszystkim jej podopieczni, wspominają ją jako osobę pozbawioną ciepła, surową, stosującą w stosunku do nich kary fizyczne. Opisują ją jako kobietę o męskim sposobie poruszania się, profesjonalnie ubraną, zawsze z aparatem na szyi. Była ona przy tym osobą inteligentną, niezwykle twórczą i kreatywną. W fotograficznej pasji znalazła ujście dla swoich emocji, robienie zdjęć było jej głównym środkiem ekspresji. Dlatego też zdjęcia Vivian niezwykle celnie oddawały emocje osób na nich uwiecznionych – ich radość, samotność, odrębność czy wspólnotę.

Niania – fotograf najbardziej znana jest z tzw. fotografii ulicznej, zdjęcia wykonywała w Nowym Jorku i Chicago. Nie bała się dokumentować mrocznych dzielnic tych miast oraz fotografować ich mieszkańców. Zachowała się też duża liczba wykonanych przez nią pejzaży miejskich. Maier pasjonowała się również fotografowaniem sławnych ludzi (na planach filmowych lub za kulisami scen). Wykonywała zdjęcia rodzinne (najczęściej u swoich pracodawców). Zachowały się również zdjęcia Maier z ojczystej Francji oraz nielicznych podróży.

Dzięki zachowanym zdjęciom i kliszom, Vivian Maier ocaliła ona swoje czasy od zapomnienia. Udokumentowała część kultury amerykańskiego społeczeństwa drugiej połowy XX wieku. Fotografka wyczulona była na szczegóły otaczającej ją rzeczywistości, stworzyła jej historyczny zapis. Stąd też fotografie przedstawiające sklepy, targi, billboardy, znane budynki.

Pod koniec życia niania zamieszkała w ośrodku dla osób starszych. Od jakiegoś czasu nie uiszczała opłat za wynajmowane magazyny, w których przechowywała przedmioty związane z jej kompulsywnym zbieractwem. Dlatego też, w roku 2007 doszło do licytacji komorniczej zawartości magazynów. Tam znajdowały się również pudła z tysiącami zdjęć i klisz Maier. Jeden z nabywców zgromadzonych w magazynach rzeczy (John Maloof),zainteresował się nimi, instynkt podpowiedział mu, że są one wyjątkowe. I nie mylił się. Z podpisów na kopertach z kliszami dowiedział się, że ich autorką jest Vivian Maier. Niestety nie udało mu się uzyskać o niej żadnych informacji. Dopiero po jej śmierci, w 2009 roku i ukazaniu się jej nekrologu, odkryto, że autorką enigmatycznych zdjęć jest niania z Chicago. To właśnie Maloof upublicznił zdjęcia oraz przyczynił się do rozsławienia ich autorki i jej prac.

W książce poznajemy proces odtwarzania historii życia Vivian Maier. Autorka, Ann Marks, poświęciła ponad 6 lat na zbieranie materiałów do książki. Przeprowadziła wiele rozmów z osobami, które znały ją osobiście. Sprawdzała księgi parafialne, książki telefoniczne, spisy powszechne sprzed lat. Przeglądała rejestry urodzeń i zgonów, dawne nekrologi. Analizowała zdjęcia, by rozpoznać na nich sfotografowane osoby i uzyskać od nich jak najwięcej informacji na temat fotografki. Bez, niemal śledczej pracy Ann Marks, nie powstałaby tak skrupulatna biografia niani – fotografki.

Książka została pięknie wydana przez Wydawnictwo Znak, jej atutem jest niezliczona ilość zamieszczonych fotografii. Biografia będzie nie lada gratką dla pasjonatów sztuki fotografowania oraz entuzjastów miejskich pejzaży oraz portretów ich mieszkańców. Nie zawiodą się również czytelnicy, którzy lubią czytać biografie nietuzinkowych, oryginalnych ludzi z pasją.

Szczerze polecam!

Wiele lat poszukiwań i podróży, setki odwiedzonych archiwów, przejrzanych dokumentów, przeprowadzonych rozmów czyli cierpliwe splatanie nitek życia, poznawanie osobowości i twórczości Vivian Maier, "niani, która zmieniła historię fotografii". Ann Marks wykonała rzetelną, wnikliwą i staranną pracę – iście detektywistyczną, bo z jednej wielkiej niewiadomej jaką była Vivian Maier zdołała stworzyć kompletną biografię. Autorka prześledziła życiorys fotografki, wypełniając luki i osadzając jej twórczość w biograficznym kontekście, co pozwala połączyć prace Vivian z jej życiowymi doświadczeniami i enigmatyczną osobowością. Książka Marks eksponuje talent Vivian jako fotografki ulicznej i portrecistki (tekst uzupełnia niemal 400 zdjęć). W przenikliwych kadrach widać ślady minionej epoki (zachwycająca podróż w czasie!), bystre oko, humanizm i realizm. Z biografii wyłania się obraz kobiety pełnej sprzeczności, tajemniczej, nieco ekscentrycznej, unikającej głębszych relacji. I nawet jeśli niezupełnie wzbudza sympatię, bez wątpienia inspiruje – bo mimo wielu przeciwności ([Adres usunięty]. trudnego dzieciństwa, kłopotów finansowych i choroby psychicznej) Vivian była w stanie wieść niezależne, samodzielne życie na własnych warunkach – i czerpać z niego szczęście i satysfakcję.

Książkę Ann Marks przeczytałam z niesłabnącym zainteresowaniem. Autorka ożywia Vivian Maier kompleksowo – kreśli intymny portret kobiety, która wyrażała siebie poprzez fotograficzną pasję. Kontekst dla historii Vivian tworzą dwudziestowieczna amerykańska sceneria i fotograficzne akcenty, dzięki temu książka Marks zachwyci nie tylko miłośników biografii, ale też pasjonatów historii i fotografii. Polecam!